Tímarit Máls og menningar - 01.12.1996, Síða 36

Hvar hafa dagar lífs þíns lit sínum glatað?
Ólafur Kárason harmar að eiga enga „huggandi minníng“ og heyra engan
guðlegan söng. Samskonar harmur og ósk eru líka í kvæðinu:
Unn þú mér heldur um stund, að megi ég muna,
minning, hrópandi rödd,
ó dvel!
Fleira í framangreindum kafla sögunnar er nánast útlegging á skáldlegri
tjáningu í Söknuði; Ólafur Kárason er ofurseldur „spunahljóði tómleikans“.
Lýsingin á hinni döpru sjálfsvitund hans, sem þráir lífsmark en hryllir við
tilbreytingarleysi eilífðarinnar, er endurspeglun á skynjun og hugblæ kvæð-
isins: „dumb þrá, líkust þúngum sársauka“.
„Hvar ó hvar“
í lok 16. kaflans í Húsi skáldsins eru raktar hugrenningar Ólafs Kárasonar
um ytra og innra frelsi og ófrelsi og hann kemst að raun um að „hinn
raunverulega hnút hafði hann riðið sér hið innra.“ Hann er þrúgaður af
sambúðinni við Jarþrúði. Ástin hefur kviknað milli hans og Jórunnar í
Veghúsum; hann yrkir um hana kvæðið ímynd Frelsisins sem síðar er þekkt
undir nafninu Maístjarnan. Sögukaflanum lýkur svo:
begar hann vaknar að morgni eftir ófriðsama drauma lítur hann
kríng um sig í ángist og kannast ekki við sína eigin vitund, fmst
hún vera sér með öllu framandi eins og herfilegur álagahamur, og
stundum finst honum eins og eingin kóngsdóttir geti leyst hann
úr þessum álögum, jafnvel ekki dóttir framtíðarlandsins sjálfs,
stúlkan með fánann, hin lifandi ímynd frelsisins.
Hvar ó hvar var sá frjálsi, brjálaði, illi og skáldlegi maður sem
hann hafði endur fyrir laungu kvatt á veginum?
(bls. 205-206)
Hér eru augljós líkindi við liugsanir og tilfinningar í Söknuði Jóhanns, hin
sarna sálræna hrynjandi. Ólafur Kárason hefur samskonar skynjun og býr
við sömu tilfinningalegar aðstæður og mælandinn (sjálfsveran) í Söknuði.
Hann er sjálfum sér framandi, einn af „svefngöngum vanans“ sem losnar
um stund við doðann og sálin hrópar: Hvar! Þetta er hið endurtekna
angistarhróp sálarinnar í kvæðinu sem endar á orðunum „Hvar? . . . Ó
hvar? . . .“, nákvæmlega sömu orðunum og standa í upphafi síðustu máls-
31
TMM 1096:4