Tímarit Máls og menningar - 01.12.1996, Blaðsíða 79

gamals vitrings sem hefur alla æfi brotið heilann um hamingju mannanna
og velferð samfélagsins. En þótt margir seinni tíma menn sem íjalla um
stjórnspeki og sögu hennar þekki stjórnmálahugsun Platons einkum af
Ríkinu lásu hugsuðir fornaldar Lögin, og þau höfðu mikil áhrif á mótun
evrópskra stjórnmála, miklu meiri en Ríkið.
Hefur Platon enn áhrif á evrópsk stjórnmál? Þessari spurningu má ef til
vill svara á marga vegu en öll rétt svör hljóta að minna á að hann var bæði
áhrifamikill talsmaður vísindalegrar stjórnar, fagmennsku og fræðilegrar
menntunar embættismanna og upphafsmaður kenninga um réttarríki og
dreifmgu valdsins.
Sú málamiðlun milli lýðræðis annars vegar og konungsvalds eða vísinda-
legrar stjórnar hins vegar sem Platon setti fram í Lögunum vísaði veginn til
stjórnarhátta sem sameina lýðræði og stöðugleika, réttarríki og styrka stjórn.
Það var ekki fýrr en lýðræðishugsjónin og einstaklingshyggjan blönduð-
ust saman við hugmyndir í anda Laganna um valdajafnvægi, fulltrúakjör og
réttarríki að mönnum lærðist næg „pólitísk tækni“ til að byggja lýðræðislega
stjórnskipan sem er stöðug og hentar fjölmennum og víðlendum ríkjum.
Harpa Hreinsdóttir móðurmálskennari við Menntaskólann að
Laugarvatni las uppkast að þessari grein og lagfærði málfar, stíl og
stafsetningu. Síðan las Kristján Árnason bókmenntafræðingur og
grískumaður hana yfir og benti mér á ýmislegt sem betur mátti
fara. Eiga þau bæði þakkir skildar.
Rit sem ég hef stuðst við eða vitna í:
Durant, Will. 1967. Grikkland hið forna, fyrra bindi. íslensk þýðing Jónasar Krist-
jánssonar. Bókaútgáfa Menningarsjóðs.
Durant, Will. 1979. Grikkland hiðforna, síðara bindi. íslensk þýðing Jónasar Krist-
jánssonar. Bókaútgáfa Menningarsjóðs.
Hannes H. Gissurarson. 1994. Hvará maðurinn heima? Hið íslenska bókmenntafé-
lag.
Klosko, G. 1986. The Development ofPlato’s Political Theory. Methuen.
Platon. 1963. Plato The Collected Dialogues. Ritstjórar Edith Hamilton og Hunt-
ington Cairns. Princeton University Press.
Platon. 1977. Gorgías. íslensk þýðing Eyjólfs Kjalars Emilssonar. Hið íslenska bók-
menntafélag.
Platon. 1991. Ríkið. íslensk þýðing Eyjólfs Kjalars Emilssonar. Hið íslenska bók-
menntafélag.
Popper, Karl R. 1945. The Open Society and its Enemies, volume I Plato. Routledge &
Kegan Paul.
Sinclair, T. A. 1961. A History og Greek Political Thought. Routledge 8< Kegan Paul Ltd.
Stalley, R. F. 1983. An Introduction to Plato’s Laws. Hackett Publishing Company.
TMM 1996:4
77