Tímarit Máls og menningar - 01.12.1996, Page 57

Þóra S. Ingólfsdóttir
Farmiði til helvítis
Um ritskoðun í bandarískum kvikmyndum
í Bandaríkjunum, landi hvíta tjaldsins og hinna stóru drauma, hefur kvik-
myndaeftirlit verið við lýði í einhverri mynd allt frá upphafi kvikmynda-
gerðar þar. í sögu þess hefur gengið á ýmsu og hefur hún einkennst af
sveiflum öfganna á milli. I byrjun íjórða áratugarins tók þó út yfir allan
þjófabálk þegar sett var á stofn afar strangt kvikmyndaeftirlit sem mótaði
kvikmyndaframleiðslu landsins hátt í tvo áratugi eftir það. Nú virðast slíkar
siðareglur í lágmarki og frelsið nær ótakmarkað, enda eru menn farnir að
rísa upp í auknum mæli og krefjast nýrra reglugerða til að sporna gegn
vaxandi ofbeldi og klámi á hvíta tjaldinu. í þessu greinarkorni verður stiklað
á stóru yfir sögu kvikmyndaeftirlits í Bandaríkjunum.
Stjörnurnar hneyksla
Á þriðja og fjórða áratugnum ríkti töluverð ólga í bandarískri kvikmynda-
gerð. Kvikmyndir sem framleiddar voru á þessum tíma höfðu yfirleitt kyn-
ferðislegan undirtón, kynbombur spruttu upp eins og gorkúlur og hvert
hneykslið rak annað í kvikmyndaheiminum. í kjölfarið upphófst mikil
umræða um iðnaðinn og stjörnur samtímans. Má m.a. nefna morð á leik-
stjóranum Willianr Desmond Taylor 1922 sem leikkonurnar Mary Miles
Minter og Mabel Normand voru taldar viðriðnar; dauða Wallace Reids 1923
sem leiddi í ljós að hann hafði verið eiturlyfjafíkill og ákæru á grínistann
Fatty Arbuckle 1921 sem var sakaður um að nauðga og myrða unga stúlku
í villtu næturpartíi. í kjölfar slíkra hneykslismála fylltust margir vanþóknun
sem beindist þó ekki fyrst og fremst að kvikmyndunum sjálfum heldur
fólkinu sem að þeim stóð. Hleypti þetta titringi í iðnaðinn sem átti jafnvel
yfir höfði sér alríkisrannsókn. Til að afstýra frekari vandræðum tóku kvik-
myndaframleiðendur höndum saman og settu á stofn nefnd sem hafði með
höndum að semja reglur sem kvikmyndaeftirlitið átti að hafa að leiðarljósi.
Samdi hún reglugerð sem var að miklu leyti byggð á boðorðununr tíu í
TMM 1996:4
55