Tímarit Máls og menningar - 01.12.1996, Síða 107

sína tungu og „kreisti safann úr evrópskum prósa“ allt frá Boccaccio til
Flauberts í þágu grískrar menningar, sem þyrst var orðin eftir slíkri næringu.
Með öðrum orðum: grísk þjóðernisviðhorf einangruðu Papadíamandis,
Evrópusamband um menningu á að sjá honum fyrir heimsfrægð.
Það er lofsvert ef allir sem kunna að meta brautryðjanda í nýgrískri
sagnalist og geta þýtt úr grísku leggjast á eitt og hrópa af húsþökum: Góðir
hálsar, missið ekki af stórmerkum grískum Evrópumanni! En því miður er
hætt við að þeir hafi ekki erindi sem erfiði.
í fyrsta lagi: til eru stórsnjallar þýðingar, en þær duga oftast skammt til að
vinna upp það forskot sem höfundar, skrifandi á stórþjóðatungum, hafa á
gríska, eistneska eða íslenska höfunda. Og það eru ekki þýðingavandræði
sem ráða mestu um það að smáþjóðahöfundar eiga erfítt uppdráttar „á
hinum mikla, frjálsa alþjóðamarkaði“ — hve ágætir sem þeir eru. Heldur sú
kaldranalega staðreynd, að athyglin á þessum markaði er þegar gengin út, ef
svo mætti segja. Forvitnin er uppseld, eða því sem næst. „Góðir lesendur
heimsbókmennta“ þykjast hafa nóg á sinni könnu. Þeir hafa komið sér upp
hver sínum ,Jcanón“, bálki rita sem þeir telja sig þurfa að þekkja til að vera
menn með mönnum. Og ótal hleypidómar, sem fara mjög eftir menningar-
svæðum, eru að verki þegar slíkur kanón verður til í huga lesandans. Engil-
saxar og Frakkar hafa til dæmis litla trú á því fyrirfram að eitthvað merkilegt
geti komið frá Norðurlöndum. Þeir setja púnkt aftan við Ibsen langflestir og
láta þar við sitja.
Smáþjóðahöfundar sem skrifuðu fýrir hundrað árum eða meir, eins og
Grikkinn Papadíamandis, eiga sér litla von. Á nítjándu öld eignuðust margar
þjóðir höfunda sem gegndu svipuðu hlutverki og hann: þeir „skrifuðu
kaflann um prósa“ inn í bókmenntir síns lands. Með öðrum orðum: þeir
kenndu sjálfum sér og öðrum á skáldsöguna. Sóttu fyrirmyndir til Frakka,
Englendinga og Rússa, unnu úr þeim og bættu við hver eftir sínum frumleika
og eftir því sem á honum helst brann og lesendahópi hans. En það er næsta
ólíklegt að þeir sömu Englendingar, Frakkar og Rússar, fái síðar meir áhuga
á framlagi þessara ágætu manna. Enda varla hægt að ætlast til þess. Þessi
bókmenntastórveldi eiga fullt í fangi með að halda á floti sínum eigin
mönnum — heima hjá sér. Mér er sagt að Frakkar til dæmis hefðu verið langt
komnir með að gleyma höfúndi á borð við Anatole France, sem var feikn-
arlega vinsæll um alla álfu framan af okkar öld. En væru eitthvað að taka sig
á á síðustu misserum, vegna þess að hámenntað og dálítið náttúrulaust háð
France passar vel við nútíma sem kenndur er við dauða hugmyndafræða.
Smáþjóðahöfundar sem eru nær okkur í tíma og jafnvel enn á lífi, þeir
eiga sér meiri von um alþjóðafrægð. Þó þurfa þeir að verða fyrir sérstöku
happi til að yfirstíga þá vantrú sem stærri þjóðir hafa á höfundum frá
TMM 1996:4
105