Tímarit Hjúkrunarfélags Íslands - 01.03.1973, Síða 6

Samkv. rannsóknum Kjart-
ans R. Guðmundssonar er tíðni
sjúkdóms þessa hér á landi svip-
uð og í nágrannalöndum, þ. e.
um 2.2 á 1000 fæðingar.
Þótt orsök sjúkdóms þessa sé
oft óljós, eru þó vissir orsaka-
þættir vel kunnir. Anoxia (súr-
efnisskortur) hjá fóstri í móð-
urlífi, við fæðingu eða hjá hinu
nýfædda barni er trúlega al-
gengasti orsakaþátturinn. Erf-
iðar og langdregnar fæðingar
svo og fyrirburðafæðingar eru
meðal annarra algengra orsaka-
þátta. Kernicterus, vegna hemo-
lytísks sjúkdóms ungbarnsins,
var áður allalgengur orsaka-
þáttur ákveðins forms sjúk-
dómsins, en vegna hinna miklu
framfara, sem orðið hafa á með-
ferð Rhesus-ósamræmis milli
móður og barns, er kernicterus
nú orðinn næsta sjaldséð orsök
sjúkdómsins.
Sjúklingum með paresis cere-
bralis má skipta í fjóra aðal-
flokka:
a) Sjúklinga með spasticitet.
b) Sjúklinga með athetosis.
c) Sjúklinga með ataxia.
d) Sjúklinga með rigiditet.
Spasticitet er langalgengasta
form sjúkdómsins (um 80%
sjúklinga). Sjúkdómurinn get-
ur verið misútbreiddur eftir því,
hver heilaskemmdin er og hjá
spastískum sjúklingum tölum
við því um:
1) Monoplegia (aðeins einn
útlimur, venjulega fót-
leggur, undirlagður).
2) Paraplegia (báðir fót-
leggir).
3) Diplegia (allir útlimir, en
aðallega fótleggir).
4) Hemiplegia (önnur hlið,
þ. e. fótleggur og hand-
leggur).
5) Quadriplegia (allir útlim-
ir jafnt).
Spastískir sjúklingar hafa auk-
inn vöðva-tonus, aukin sinavið-
brögð og jákvætt teygjuvið-
bragð (stretch reflex). Vegna
hinnar auknu vöðvaspennu
verða viljabundnar hreyfingar
þeirra klunnalegar og rykkj-
óttar.
Athetoid form sjúkdómsins
einkennist af ósamræmdum,
óviljabundnum hreyfingum
sjúklings. Þetta er það form
sjúkdómsins, sem algengast er
að sjá við kernicterus.
Ataxia og rigiditet eru sjald-
gæf form sjúkdómsins og verða
ekki skilgreind hér nánar.
I meðferð sjúklinga með par-
esis cerebralis gegnir physio-
therapeutísk meðferð (sjúkra-
þjálfun) mjög veigamiklu hlut-
verki. Þjálfun þessara sjúkl-
inga er með því vandasamara,
sem sjúkraþjálfarar fást við.
Fram hafa því komið ákveðnir
skólar, þ. e. ákveðin æfingakerfi.
Meðal hinna þekktari eru kerfi
þau, sem kennd eru við Phelps
(1940), Kabat (1952) og nú síð-
ast Bobath (1966).
Spelkumeðferð er mikið not-
uð í paresis cerebralis líkt og í
mænusótt.
Of langt mál yrði að ræða
nákvæmlega skurðaðgerðir við
sjúkdómi þessum. Benda má þó
á eftirfarandi staðreyndir:
1) Skurðaðgerðir beinast fyrst
og fremst að því að rétta úr
kreppum (contracturum)
um liði svo og að lagfæra
stöðu sjúklings og göngu-
hæfni. Algengustu aðgerð-
irnar eru því tiltölulega ein-
faldar, þ. e. sinatilfærslur,
sinalengingar og þverskurð-
ur á vöðvum og sinum.
2) Skurðaðgerðir koma miklu
oftar til greina á ganglimum
sjúklings en á handleggjum.
3) Skurðaðgerðir koma helzt til
greina hjá stærsta flokkn-
um, þ. e. spastískum sjúkl-
ingum. Miklu sjaldgæfara
er, að hægt sé að hjálpa t. d.
athetoid sjúklingum með
skurðaðgerðum.
4) Allir munu sammála um, að
rétt sé að hefja physiothera-
peutíska meðferð á sjúkling-
um þessum strax á fyrsta
ári. Á sama hátt eru flestir
skurðlæknar á því, að ekki
sé rétt að hefja operatíva
meðferð, fyrr en sjúklingur
er farinn að standa og
ganga, þ. e. um eða eftir 5
ára aldur.
5) Um fjölda þeirra aðgerða,
sem framkvæmdar eru á
sj úklingum með mænusótt
eða paresis cerebralis, gild-
ir, að aðgerðirnar eru auð-
veldar í framkvæmd.
Aðalvandinn er því mat á
sjúklingi fyrir aðgerð, þ. e.
hvort líkur séu til, að hægt
sé að hjálpa sjúklingi með
aðgerð, og ef svo er, þá hvað
eigi að gera, t. d. hvaða sin-
ar eigi að flytja, lengja eða
taka í sundur. Það krefst
mikillar reynslu að geta séð
fyrir, hvaða áhrif ákveðnar
aðgerðir kunna að hafa. Á
það má jafnframt benda, að
allt aðrar reglur gilda um
áhrif sina- og vöðvaflutn-
inga hjá mænusóttarsjúkl-
ingum en sjúklingum með
paresis cerebralis.
S|iiii.-i liifida.
Orðin spina bifida eru notuð
um vansköpun þá á hrygg, þar
sem liðbogar hryggjarliða renna
ekki saman, þannig að mænu-
gangur verður opinn að aftan.
Við gerum greinarmun á spina
bifida occulta og spina bifida
cystica. Við spina bifida occulta
er venj ulega ekki um neina van-
sköpun á mænu eða mænuhimn-
um að ræða. Sjúkdómurinn hef-
ur engin augljós einkenni og
finnst oft af tilviljun, þegar
röntgenmyndir eru teknar af
hrygg. Þó getur spina bifida oc-
culta haft í för með sér van-
sköpun á mænu, svonefnt lok-
að myelomeningocele, nefnt svo,
4 TÍMARIT HJÚKRUNARFÉLAGS ÍSLANDS