Bændablaðið - 24.05.2017, Blaðsíða 6

6 Bændablaðið | Miðvikudagur 24. maí 2017
Bændablaðið kemur út 24 sinnum á ári. Því er dreift ókeypis á yfir 400 stöðum
á landinu og á öll lögbýli landsins.
Lesendur geta einnig gerst áskrifendur að blaðinu og fengið það sent heim í pósti
gegn greiðslu. Árgangurinn kostar þá kr. 10.200 með vsk. (innheimt í tvennu lagi).
Ársáskrift fyrir eldri borgarar kostar 5.100 með vsk.
Heimilisfang: Bændablaðið, Bændahöll við Hagatorg, 107 Reykjavík.
Sími: 563 0300 – Fax: 562 3058 – Kt: 631294–2279
Bændablaðið er í eigu Bændasamtaka Íslands. − Málgagn bænda og landsbyggðar −
SKOÐUN
Stöðugt berast fregnir af dapurri reynslu
fólks í samskiptum við stjórnkerfið og
íslenskar stofnanir. Enn daprara er að
hugsa til þess hversu kerfið á erfitt með
að bregðast við þeim vanda sem upp
kemur.
Það er hægt að bera víða niður þegar
kemur að árekstrum fólks við, að því
er virðist, ósveigjanlegt kerfi. Nýlegt
dæmi er enn ein rassskellingin sem
Hæstiréttur Íslands fær og nú frá sjálfum
mannréttindadómstól Evrópu (FMD)
vegna misgjörða gagnvart blaðamönnum.
Þetta er sjötta rassskellingin sem
íslenska dómkerfið fær á tíu árum vegna
furðulegrar dómaframkvæmdar. Í tíu ár
virðist dómskerfið ekkert aðhafast til að
reyna að koma skikk á málin. Fleiri mál
má nefna þar sem erlendir dómstólar
hafa reitt pískinn á loft til að rassskella
íslenska dómstóla. Má þar til dæmis geta
hins fræga kvótadóms eða Valdimarsdóms
Hæstaréttar í máli Valdimars Jóhannessonar
árið 1998. Niðurstaðan þar var í raun að
allir Íslendingar ættu ekki jafnan rétt á að
fá veiðileyfi á Íslandsmiðum. Þar kom líka
greinilega fram að dómstólar telji sér ekki
ætlað að endurskoða mat löggjafans á því
hvað teljist til í þágu almannaheilla og
hvað ekki. Með öðrum orðum, dómararnir
vísa til lagatextans sem samþykkur var af
þingmönnum á Alþingi. Þeim dómi var
slengt aftur í andlit Hæstaréttar eins og
blautri tusku af ekki ómerkara apparati en
Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna.
Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að
kvótakerfið brjóti mannréttindi, það sé
ósanngjarnt og mismuni þegnum landsins.
Kannski er ósanngjarnt að kenna
dómstólunum og þeim sem þar starfa
eingöngu um dómaframkvæmdina. Líklega
telur þetta fólk, sem er af holdi og blóði
eins og við öll hin, að það sé einungis að
framfylgja lögum. Reyndar hefur það verið
áréttað í dómum. Fyrir leikmann er erfitt að
átta sig á því, en ef svo er hlýtur vandinn
að liggja hjá Alþingi og þeim sem skrifa
lögin hverju sinni.
Af hverju er ekki hægt að orða lög
þannig að ekki sé hægt að snúa út úr þeim
á alla kanta? Af hverju sjóða menn saman
texta fyrir lagasmíð sem er svo loðinn og
með alls konar orðaleppum að allt venjulegt
fólk á í stórvandræðum með að skilja hann?
Ekki nóg með það, heldur virðist það vera
staðreynd að löglærðir menn með hæstu
gráður geta bara alls ekki verið sammála
um hvað raunverulega stendur í lögunum.
Það er merkilegt að í Grágás, Gamla
sáttmála og Jónsbók skuli vera skiljanlegri
og óumdeildari texti en hámenntuðum
lögspekingum hefur auðnast að sjóða saman
á síðari tímum.
Í merki íslensku lögreglunnar er fallega
orðuð setning á skrautlegri sex arma stjörnu.
Utan um sverð og skjöld í miðju merkisins
stendur:
„Með lögum skal land byggja.“ Þar
er tilvitnun í orð sem höfð voru eftir
lögspekingnum Njáli á Bergþórshvoli fyrir
margt löngu, er hann átti að hafa sagt:
„Með lögum skal land vort byggja, en
með ólögum eigi eyða.“
Sagt er að Íslendingar hafi reynt að hafa
þau orð í heiðri allt frá upphafi landnáms.
Það má þó segja að eftir höfðinu dansi
limirnir. Ef löggjafarvaldinu tekst ekki
að setja saman einfaldan og skiljanlegan
lagatexta sem viðmiðunarreglur borgaranna,
hvernig í ósköpunum eiga borgararnir þá að
fara að lögum? Það er ekki hægt að trúa
því að það sé ætlun neins þingmanns að
samþykkja slíkt orðasamsull á stofnanamáli
sem enginn skilur að það styðji helst það
sem Njáll vildi koma í veg fyrir. Nefnilega
að með ólögum eyði menn byggð í landinu.
/HKr.
Með ólögum eyða
ÍSLAND ER LAND ÞITT
Mynd / HKr.
Breytingar hafa þegar orðið í smásölu-
verslun á Íslandi með opnun ameríska
verslunarfyrirtækisins Costco í Garðabæ.
Eldsneytisverð fyrirtækisins er talsvert
lægra en annars staðar, þó að íbúar hinna
dreifðu byggða hafi vissulega takmarkaða
möguleika á að nýta sér það. Verðlag á
öðrum vörum virðist í sumum tilvikum vera
verulega lægra líka, þótt það eigi eftir að
koma betur í ljós.
Bændur vonast eftir því að fyrirtækið leggi
áherslu á íslenskar landbúnaðarvörur eins og
kostur er og selji þær á sanngjörnu verði til
neytenda. Bændasamtökin gáfu út skýrslu
á síðasta ári um matvælaverð á Íslandi og í
Evrópu. Þar var farið yfir stöðu þeirra mála með
ítarlegum hætti og meðal annars kom fram það
mat samtakanna að það væri hægt að ná árangri
við að lækka verð á matvörum á Íslandi. Til þess
þyrfti að auka samkeppni á dagvörumarkaði
og tryggja að ágóði af breytingum á ýmsum
gjöldum og álögum skili sér til neytenda. Sama
á við um það þegar árangur næst í hagræðingu
í landbúnaði – þá eiga neytendur og bændur
að njóta hans en ekki einvörðungu verslunin.
Í skýrslunni kom fram að lækkun gjalda,
hagstæð þróun á gengi íslensku krónunnar og
lægra innkaupaverð hefði ekki skilað sér með
eðlilegum hætti með lægra verði til neytenda.
Ágóðinn hefði að mestu runnið til fyrirtækja í
verslunarrekstri. Síðan skýrslan kom út hefur
gengið styrkst enn meira, reyndar svo mjög að
það er farið að valda útflutningsfyrirtækjum
verulegum vandkvæðum, þar á meðal
útflutningi á landbúnaðarvörum. En Costco er
boðið velkomið á íslenskan markað og bændur
vonast, eins og áður segir, eftir því að fyrirtækið
geri íslenskri landbúnaðarframleiðslu hátt undir
höfði.
Baráttan gegn sýklalyfjaónæmi
Í liðinni viku var haldin ráðstefna á vegum
Matvælastofnunar um baráttuna gegn
sýklalyfjaónæmi. Þar var kynnt skýrsla
starfshóps heilbrigðisráðherra um málið.
Ráðstefnan og skýrslan fjölluðu bæði um
notkun manna og dýra á sýklalyfjum. Notkunin
er fremur há hérlendis í mönnum en í lágmarki
í dýrum.
Í skýrslunni kemur meðal annars
fram að útbreiðsla sýklalyfjaofnæmis er
ein helsta heilbrigðisógn sem steðjar að
mönnum í dag. Þetta er mat stofnana eins
og Alþjóðaheilbrigðistofnunarinnar (WHO),
Matvælaöryggisstofnunar Evrópu (EFSA) og
fleiri.
Ónæmi getur borist með afurðum, en fleiri
atriði skipta þar máli og fullt eins mikilvægt
að fylgja þeim eftir. Það þarf að fylgjast betur
með bæði innlendum og erlendum afurðum og
bæta þarf hreinlætisaðstöðu fyrir ferðamenn.
Almennt þarf að standa betur að gagnasöfnun
og birtingu gagna er varða sýklalyfjaónæmi og
áhrif þess. Síðast en ekki síst þurfa stjórnvöld
að setja sér skýra stefnu í málaflokknum.
Taka má undir allar þær 10 tillögur sem
skýrsluhöfundar leggja til og ástæða er til
þess að hvetja stjórnvöld til að hrinda þeim
í framkvæmd.
Fimmta hvert kjötkíló sem selt er hérlendis
er innflutt
Um það er ekki deilt að notkun sýklalyfja
í landbúnaði er lítil hér, en það ber lítið á
upplýsingum um magn sýklalyfja í innfluttu
kjöti. Neytendur fá engar slíkar upplýsingar,
sem þeir ættu þó skilyrðislaust að fá. Það mætti
byrja á því að upplýsa um lyfjanotkun við
framleiðslu þeirra 5.000 tonna af kjöti sem
nú þegar eru flutt inn. Það er ekki víst að allir
geri sér grein fyrir því að fimmta hvert kjötkíló
sem selt er hérlendis er innflutt, sé miðað við
árið í fyrra.
En þetta er ekki flókið reikningsdæmi. Ef
að sýklalyfjanotkun er með því minnsta sem
þekkist, þá eykst magn hennar í matvælum ef
flutt er inn vara annars staðar frá.
Ástæða er til að hvetja neytendur til að
spyrja ávallt eftir uppruna ef ekki er gerð
skýr grein fyrir honum. Karl G. Kristinsson og
Vilhjálmur Svansson hafa gert skýra grein fyrir
áhættunni við innflutning á ferskum matvælum
á fjölmennum fundum sem Ögmundur
Jónasson, fyrrverandi ráðherra, hefur staðið
fyrir. Áhættan er veruleg og framleiðslan
hérlendis býr yfir verðmætri sérstöðu vegna
lítillar lyfjanotkunar. Það er vandalaust að glata
henni, en við þurfum ekki að gera það ef við
gleymum ekki að hugsa til hennar þegar við
erum að versla.
Samtök innflutningsfyrirtækja leika
tveimur skjöldum
Framkvæmdastjóri Félags atvinnurekenda,
sem er ákaflega öflugur talsmaður þeirra
innflutningsfyrirtækja sem hann starfar fyrir,
fór í viðtal í tengslum við ráðstefnuna þar
sem hann gerði lítið úr hættunni sem fylgir
innflutningi og boðaði skýrslu frá félaginu um
málið. Það er þeirra hagsmunabarátta. Barátta
samtaka innflutningsfyrirtækja er gjarnan sett
fram á grunni þeirra hugmynda að það þurfi
meira frelsi, en þau eru samt ekki yfir það hafin
að leggjast gegn því ef það hentar. Fróðlegt
er að rýna í umsagnir boðbera frelsis annars
vegar um frumvarp um búvörusamninga og
hins vegar um opinber innkaup sem lagðar
voru fram á svipuðum tíma í fyrrahaust.
Ráðist var harkalega gegn búvörusamningum
á grundvelli þess að markaðurinn fengi ekki
að ráða öllu. Þegar kom að innkaupum hins
opinbera átti það ekki við að sama skapi. Því
máli var ætlað að opna leið fyrir Ríkiskaup til
að taka þátt í útboðum með innkaupastofnunum
annarra landa. Þá brá svo við að allir talsmenn
aukins frelsis sneru við blaðinu. Ríkið væri
gríðarstór kaupandi á innanlandsmarkaði
og það gæti valdið miklu tjóni ef keypt yrði
beint af erlendum birgjum. Hér á landi væri
lítill og viðkvæmur markaður. Þekking gæti
tapast, þjónustustig lækkað og lágt verð gæti
leitt til aukins kostnaðar til lengri tíma litið.
Taka þyrfti tillit til þess – og það var gert við
afgreiðslu málsins. Innkaupum ríkisins voru
settar meiri skorður en til stóð í upphafi.
Landbúnaðarframleiðslan hefur ekki viljað
beygja sig undir óhefta markaðshyggju.
Markaðurinn ræður þó miklu – bara ekki öllu.
Bændur gera ekki athugasemdir við að tekið sé
tillit til innlendra hagsmuna þegar það á við, en
væri ekki skynsamlegra að vera samkvæmari
sjálfum sér? Ef það á að vera samkeppni þá
þarf hún að vera sanngjörn og ná yfir alla, en
ekki bara suma. Það er ekkert að því að nýta
aðrar aðferðir ef þær skila árangri.
Sindri Sigurgeirsson
formaður Bændasamtaka Íslands
sindri@bondi.is
Amerískur verslunarrisi nemur land
Ritstjóri: Hörður Kristjánsson (ábm.) hk@bondi.is – Sími: 563 0339 − Rekstur og markaðsmál: Tjörvi Bjarnason tjorvi@bondi.is – Blaðamenn: Margrét Þ. Þórsdóttir mth@bondi.is – Sigurður Már Harðarson
smh@bondi.is – Vilmundur Hansen vilmundur@bondi.is – Guðrún Hulda Pálsdóttir – ghp@bondi.is – Auglýsingastjóri: Ásgerður María Hólmbertsdóttir amh@bondi.is – Sími: 563 0303 – Netfang auglýsinga:
augl@bondi.is – Vefur blaðsins: www.bbl.is − Netfang blaðsins: (fréttir og annað efni) er bbl@bondi.is Frágangur fyrir prentun: Anna Kristín Ólafsdóttir – Prentun: Landsprent ehf. – Upplag: sjá forsíðu –
Dreifing: Landsprent og Íslandspóstur. ISSN 1025-5621