Bændablaðið - 24.05.2017, Qupperneq 52

52 Bændablaðið | Miðvikudagur 24. maí 2017
Aðstæður til beitar eru
mismunandi og því hentar ekki
sama skipulag öllum.
Mikilvægt er að hugsa beitina
sem hluta af heildar-fóðrunar
skipulagi búsins og finna þann takt
sem hentar hverjum og einum, hvort
sem beitin er stór eða lítill hluti af
framleiðsluferlinu.
Innihald grass til beitar
Góð beit einkennist af háu innihaldi
próteins og lágu trénisinnihaldi
(NDF), þetta þýðir að nýtanleg
orka er há og fóðrið lystugt.
Fóður með lágu trénisgildi ögrar
vambarumhverfinu, aukið flæði er
úr vömbinni sem leiðir til slakari
fóðurnýtingar.
Mikilvægt er að tryggja gripum á
beit góðu aðgengi að verkuðu heyi
og viðeigandi kjarnfóðri, til að halda
vambastarfseminni í jafnvægi. Velja
gróffóður sem hentar hverju sinni
á móti beitinni, ólíklegt er að sama
gróffóður henti á öllum tímum
sumarsins.
Annars vegar erum við að beita
á ungt kraftmikið gras í upphafi
beitartímabilsins og svo fer
næringargildið lækkandi eftir því
sem plönturnar þroskast en með
góðu skipulagi er hægt að halda
beitinni kröftugri stærstan hluta
sumarsins.
Þroski grass og áburður hafa mest
áhrif á næringargildi þess á beitinni,
en jarðvegurinn, plöntusamsetning
og veðrið hafa einnig mjög mikið að
segja um næringargildi beitarinnar.
Almennt er grænfóður orku-,
prótein- og steinefnaríkt, en það
er fljótt að spretta úr sér og vel
sprottnir hafrar eru próteinsnauðir.
Plöntuval
Lystugleiki plantna hefur áhrif
á fóðurupptöku á beit. Lystugar
grastegundir eru til dæmis
vallarrýgresi, vallarfoxgras,
hávingull og vallarsveifgras, en
kýr velja gjarnan tegundir eins og
hvítsmára ef hann er í túninu.
Til þess að fá góða beit þegar
líður á sumarið og fram á haustið
er nauðsynlegt að hafa grænfóður
sem stærsta hluta beitarinnar.
Fljótsprottnar tegundir, eins og
sumarrýgresi, bygg, sumarhafrar
og vetrarrýgresi, má rækta til beitar
snemma sumars, gott er að sá því
eins snemma og færi gefst. Byrja
má að beita grænfóður þegar það
hefur náð 10–20 cm hæð. Þessar
tegundir, sem voru nefndar, geta
verið komnar í þessa hæð 40–60
dögum eftir sáningu. Sumarrepja
þarf aðeins lengri tíma. Sumarrepju,
bygg og hafra þarf að randbeita –
passa að byrja ekki of seint því
þessar tegundir eru fljótar að spretta
úr sér.
Rýgresistegundirnar gefa góðan
endurvöxt. Til þess að hafa alltaf
í boði úrvals beit á rýgresi má slá
það þegar sprettan er orðin of mikil
og nýta endurvöxtinn til beitar.
Endurvöxtur fer þó eftir veðri og
úrkomu. Það er öruggara að nota
vetrarrýgresið því sumarrýgresið
sprettur hratt úr sér.
Vetrarrepjan er sú grænfóður-
tegund sem hentar best til beitar síðla
sumars og á haustin. Vetrarrepju
sem er sáð í byrjun maí má jafnvel
byrja að beita í júlí í 15–20 cm hæð
eða snemma í ágúst í 20–30 cm hæð.
Mikilvægt er að kýr sem eiga að
mjólka vel og er beitt á vetrarrepju
hafi einnig aðgang að túni til beitar
og fá gróffóður. Ekki er ráðlegt að
vetrarrepjan sé meira en þriðjungur
af gróffóðrinu síðsumar og minnki
rólega við innistöðuna.
Það sem mestu ræður þó, þegar
kemur að því að velja heppilegustu
plönturnar, er veðrið og aðstæður
hvers og eins.
Ábendingar:

• Hafa alltaf gott aðgengi
að gróffóðri til að jafna
vambarumhverfið allt
beitartímabilið
• Velja kjarnfóður sem hentar
hverju sinni
• Beit á snemmsprottið
grænfóður, sem ekki gefur
endurvöxt, er dýr
• Best að slá frumvöxt
rýgresis þegar uppskera er
orðin ásættanleg, beita svo
endurvöxtinn, hann getur verið
orðinn nýtanlegur tveimur
vikum eftir slátt. Vegna þess
að endurvöxtur rýgresis
nýtist illa til beitar ef beitt
hefur verið á frumvöxtinn og
endurvöxtur rýgresis er mestur
ef frumvöxturinn er sleginn.
Ráðgjafar RML eru innan handar
varðandi bætta nýtingu beitar fyrir
mjólkurkýr.
Höfundar greinar:
Berglind Ósk Óðinsdóttir,
ráðunautur í fóðrun
Eiríkur Loftsson,
ráðunautur í jarðrækt
Elin Nolsöe Grethardsdóttir,
ráðunautur í nautgriparækt
Sigtryggur Veigar Herbertsson,
ráðunautur í bútækni og
aðbúnaði
Nú keppast kúabændur við að
bæta sína aðstöðu og margir eru
að breyta yfir í mjaltaþjóna, aðrir
eru með hlutina í föstum skorðum.
Ekki er einfalt að ná miklum
afurðum með beitinni og eins getur
það kallað á aukna vinnu að setja
þær út á beit. En til þess að árangur
náist af beitinni þarf skipulagningu.
Skipulag innandyra
Þegar staðsetja á mjaltaaðstöðu þá
er margt sem hafa þarf í huga, eitt af
því er hvernig við ætlum að standa
að beitinni. Til þess að minnka vinnu
við beitina er best að flokka þær út
eftir mjaltir. Til eru nokkrar leiðir
sem hægt er að nota við að flokka
kýr út, en besta leiðin er að koma
á stýrðri umferð og senda þær út til
beitar þegar þær eru nýmjólkaðar.
Þannig minnka líkur á að þurfi að
sækja þær til mjalta, sem er tímafrekt
og hentar illa með öðrum verkum,
ef kýrnar eru á næturbeit er þetta
enn mikilvægara nema verkneminn/
vinnumaðurinn sé frá Ástralíu og illa
gangi að snúa við sólarhringnum.
Þar sem ekki er stýrð umferð í
fjósi alla jafna er einfalt að koma
fyrir grindum og skipta fjósinu í
tvennt meðan á þessu beitartímabili
stendur (fyrir og eftir mjaltaþjón).
Skipulag utandyra
Mikilvægt er þegar staðsetja á ný
útihús að hugsa fyrir nokkrum
þáttum:
• Stækkunarmöguleikum
• Keyrslu á heyfeng og skít
• Gönguleiðum til og frá beit.
Alltof algengt er að staðsetning fjósa
sé þannig að erfitt séð að koma við
beit, stundum er langt í beitina, þvera
þarf akstursleiðir dráttarvéla o.s.frv.
Nauðsynlegt er að skoða hvar
heppilegast sé að nýta beit og hafa
fjósið staðsett þannig að hægt sé að
nýta beitina. Atriði eins og halli í
landi sem kallar á jarðrask, aðgengi
að hreinu vatni og fleira hefur þar
áhrif. Til eru bændur sem taka þetta
lengra en aðrir og var fyrr í vor fyrsti
færanlegi mjaltaþjónninn tekinn í
notkun í Noregi og er hann færður
að beitarlöndum á sumrin.
Beitarsvæðin
Til að hámarka afköst beitarsvæða
er nauðsynlegt að skipta þeim upp í
minni svæði, þannig er hægt að hafa
stjórn á vexti hvers hólfs með t.d.
ruddasláttuvél og með skipulagningu
er hægt að stýra hvenær viðkom-
andi hólf eru tilbúin, en auðvitað
ræður veðrátta miklu um vöxtinn,
en við ættum að geta stjórnað öðrum
þáttum. Ef notast á við beitarsvæði
kallar það á vinnu við uppsetningu á
girðingum og brynningaraðstöðu og
eins þarf að vera með gott skipulag
á hvenær friða á hólf og hvenær á
að beita.
Nokkrir punktar:
• Skipta fjósinu í tvennt, mjólk-
aðir gripir komist út, aðrir ekki
• Huga að gönguleiðum og akstri
dráttarvéla
• Einstefnuhlið til og frá fjósi
hjálpa til við að stýra umferð
• Hugið vel að jarðsambandi
rafgirðinga, oft er lítil leiðni í
malarpúða við byggingar, raki
í jörðu hefur einnig áhrif.
Ráðgjafar RML eru innan handar
varðandi bætta nýtingu beitar fyrir
mjólkurkýr.
Höfundar greinar:
Berglind Ósk Óðinsdóttir,
ráðunautur í fóðrun
Eiríkur Loftsson,
ráðunautur í jarðrækt
Elin Nolsöe Grethardsdóttir,
ráðunautur í nautgriparækt
Sigtryggur Veigar Herbertsson,
ráðunautur í bútækni og
aðbúnaði
Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins
Í síðasta Bændablaði var
umfjöllun um beitarmál
mjólkurkúa á bls. 52 þar
sem misfórst að skrá alla
höfunda. Þeir eru Elin Nolsöe
Grethardsdóttir, ráðunautur í
nautgriparækt, Jóna Þórunn
Ragnarsdóttir, ráðunautur
í fóðrun, ásamt Sigtryggi
Veigari Herbertssyni, ráðunaut
í bútækni og aðbúnaði.
Leiðrétting
Góð beit einkennist af háu innihaldi próteins og lágu trénisinnihaldi (NDF), þetta þýðir að nýtanleg orka er há og fóðrið lystugt. Mynd / Anna Guðrún Grétarsdóttir
Beit er list –2
Vatn er mikilvægt. Mynd / Halla Eygló Sveinsdóttir
Beit er góð –2
Lystugleiki plantna hefur áhrif á fóðurupptöku á beit. Mynd / Halla Eygló Sveinsdóttir