Bændablaðið - 02.11.2017, Side 34

34 Bændablaðið | Fimmtudagur 2. nóvember 2017
Í lok seinni heim s-
styrjaldar innar hófst
mikið uppbyggingar skeið
og þörf skapaðist fyrir
landbúnaðar tæki af öllum
stærðum og gerðum til
matvæla framleiðslu og
fjöldi fyrirtækja sá hag sinn
í framleiðslu þeirra.
Newmans og synir var
stofnað árið 1923 til að
framleiða lamir og lokur fyrir
glugga og hurðir. Um miðjan
fjórða áratug síðustu aldar
urðu eigendaskipti á fyrirtækinu
og nýir eigendur juku við
framleiðsluna og hófu framleiðslu
á 25 hestafla rafmagnsmótorum.
Aftur urðu eigendaskipti 1944
og við framleiðsluna bættist
framleiðsla á pumpum, keðjum,
kúlulegum, járnsteypumótum,
rofum og plógblöðum.
Fyrsti Newman-inn
Eftir lok seinni heimsstyrjaldar-
innar sá fyrirtækið tækifæri í
framleiðslu á dráttarvélum í
yfirgefinni vopnaverksmiðju
í heimasveit sinni, Grantham í
Lincoln-skíri á Englandi. Árið
1948 setti það fyrsta traktorinn
undir heitinu Newman á markað.
Fyrsta týpan sem kallaðist C
hafði þótt einfaldur að allri gerð
og eins strokka. Traktorinn var
þriggja hjóla, eitt að framan en
tvö að aftan, og hægt var stilla
hjólabilið að aftan fyrir misbreiðar
plógraðir. Slíkt þótti nýlunda
á þeim tíma, þrátt fyrir að slíkt
þekktist hjá bæði Ferguson og
Fordson. Þrátt fyrir að C-týpan hafi
reynst ágætlega var framleiðslu
hennar fljótlega hætt.
Newman AN3
Í kjölfar týpu C setti Newman á
markað dráttarvél, árið 1949, sem
kallaðist AN3. Sá traktor var 11
hestöfl, fjögurra strokka, þrír gírar
áfram og einn aftur á bak. AN3
týpan var lítil og létt dráttarvél
sem þótti mjög nýtískuleg í útliti.
Hún var á þremur gúmmí-
hjólum og allar línur ávalar og
mjúkar og var einkennislitur
þeirra appelsínugulur.
Newman AN3 þóttu afbragðs
góðar dráttarvélar til síns brúks,
léttar í stýri og meðfærilegar, en
verðið óheyrilega hátt. Árið 1949
var vélin verðlögð á 240 pund en
Fordson E27N, sem var þrisvar
sinnum aflmeiri á 226 pund.
Valið vafðist því sjaldan fyrir
mönnum og Newman varð undir
í samkeppninni vegna verðsins en
ekki gæðanna.
Framleiðslu Newman
dráttarvéla var því hætt snemma
á sjötta áratug síðustu aldar.

Reksturinn heldur áfram
Þrátt fyrir að framleiðsla
Newman dráttarvéla hafi ekki
verið fjárhagslega hagkvæm gekk
annar rekstur fyrirtækisins vel.
Fyrirtækið hélt áfram framleiðslu
á rafmagnsmótorum sem seldust
vel víða um heim og ekki síst
í Bandaríkjunum þar sem
markaðurinn er gríðarstór.
Um tíma störfuðu um
1.500 manns hjá Newman
eingöngu við að setja
saman rafmagnsmótora og
rafmagnspumpur.
Fútúrískur safngripur
Newman dráttarvélar eru
fáséðar í dag og seljast
fyrir hátt verð til safnara
enda einstaklega fallegir traktorar
og fútúrískir í hönnun í anda
vísindaskáldsagna fimmta og
sjötta áratugar síðustu aldar. /VH
Newman – „fútúrískir”
framtíðartraktorar
Slow Food Chefs‘ Alliance er
verkefni innan alþjóðlegu Slow
Food-hreyfingarinnar sem
felst í grunninn í því að verja
líffræðilega fjölbreytni með
sterku tengslaneti sem telur hátt
í níu hundruð matreiðslumenn.
Á dögunum komu saman um
tvö hundruð manns úr þessum
hópi í bænum Montecatini Terme
í Toskana-héraði á Ítalíu til að
leggja á ráðin um það hvernig þeir
geta lagt hönd á plóg til að vinna
gegn loftslagsbreytingunum. Gísli
Matthías Auðunsson, eigandi
Slippsins í Vestmannaeyjum og
Skál á Hlemmi Mathöll, var í
þessum hópi.
„Chef's Alliance er í raun og
veru hugsjónasamtök innan Slow
Food þar sem kokkar mynda afl
saman í að vinna að einhverju sem
tengist mat og matarmenningu að
einhverju leyti. Það getur verið allt
frá að grafa upp gamlar uppskriftir,
styrkja smáframleiðendur sem eru að
gera öðruvísi hluti, tækla matarsóun
og stuðla að notkun á hráefni sem
kannski selst ekki,“ segir Gísli um
verkefnið.
Hvannarmajónes
með ítölsku lambi
„Fyrsta kvöldið á Ítalíu var ég
þátttakandi í að elda kvöldverð þar
sem við elduðum fyrir 180 Chef's
Alliance-kokka frá Ítalíu. Ég notaði
ítalskt lamb og gerði tartar úr því og
bar fram með hráefni sem ég kom
með frá Íslandi; hvannarmajónes,
þurrkaðan leturhumar og brennt
smjör. Ítalirnir voru svakalega
ánægðir með þennan rétt og
notkunina á ítölsku lambi. Þetta eru
bragðtegundir sem eru líklega allt
öðruvísi en þeir eru vanir,“ segir
Gísli um þátttöku sína.
Í tilkynningu frá Slow Food-
hreyfingunni eftir viðburðinn segir að
matvælaframleiðsla sé ein af helstu
orsökum loftslagsbreytinganna, þar
sem rekja megi um 21 prósent af losun
gróðurhúsalofttegunda af manna
völdum til hennar. Um iðnvæðingu
í matvælaframleiðsluferlinu sé að
ræða sem feli í sér aukna notkun efna
og véla, vatns og ekki síst val á dýrum
og fræjum svo að þau geti gefið sem
mest af sér. Þessi þróun sé stærsta
ógnin við líffjölbreytni heimsins.
Slow Food-hreyfingin stendur gegn
þessu ferli og styður við þá bændur
sem framleiða á sjálfbæran hátt og
samkvæmt aldagömlum aðferðum,
svo þær gleymist ekki.
Gildi Slow Food að leiðarljósi
Að sögn Gísla var áhugavert fyrir
hann að hlusta á hvernig Chef‘s
Alliance þróast í öðrum löndum.
„Hreyfingin er einna sterkust í
Hollandi en hún er þó rosalega
mismunandi milli landa – sem þarf
alls ekki að vera slæmur hlutur.
Ég fékk það á tilfinninguna að
það sé ekki allt klippt og skorið
varðandi þetta verkefni og að þeir
aðilar sem eru innan samtakanna
geta í raun og veru þróað það eftir
sínum aðstæðum – en auðvitað með
gildi Slow Food að leiðarljósi. Ég
sá að kokkar geta haft mikil áhrif
á að vernda vörur úr Presidia [litlir
hópar smáframleiðenda sem vinna
að varðveislu á gæðamatvöru sem
er í útrýmingarhættu] með samheldni
að leiðarljósi eins og gert er í Ítalíu.
Ég sá einnig að í Skotlandi er mjög
víðtækt hverjir „fá“ að vera partur af
Chef's Alliance-hreyfingunni og ekki
bara kokkar á veitingastöðum.“
/smh
Gísli Matthías var fulltrúi Íslands á Slow Food Chef‘s Alliance viðburði:
Matreiðslumenn sameinast gegn
yfirvofandi loftslagsbreytingum
– Hugsjónastarf um sjálfbærni og varðveislu líffjölbreytni
Gísli í góðra vina hópi, þriðji frá hægri, í bænum Montecatini Terme í Toskana á Ítalíu.
UTAN ÚR HEIMI
Gísli notaði ítalskt lamb og gerði úr því tartar, með hvannarmajónesi,
leturhumri og brenndu smjöri. Myndir / Úr einkasafni