Bændablaðið - 02.11.2017, Side 50

Bændablaðið | Fimmtudagur 2. nóvember 201750
Hef verið hugsi um íslenskan
landbúnað og ritað nokkrar línur
til umhugsunar.
Íslenskar landbúnaðarafurðir
eru með hreinustu afurðum heims.
Fáir velta fyrir sér upprunalandi
innfluttra matvæla og hvernig
framleiðslan þar fer fram með tilliti
til lyfja, dýravelferðar og annarra
sjúkdóma sem Ísland er laust við.
Ekki er auðvelt að halda byggð
í sveitum landsins þegar uppeldi
ungdóms okkar miðar að því að
gera þau að þrælum stórborga
og fyrirtækja, helst eignalausa
leiguliða sem rétt skrimta.
Allt er svo gaman í borgum og
allir geta orðið ríkir, þvílíkt bull.
Auðvitað, eins og í öllum
stéttum, eru misgóðir fagmenn.
Í bændastéttinni hefur orðið
mikil framþróun og með tilkomu
bændaskóla og ráðunauta var hægt
að leiðbeina og aðstoða þá sem það
vildu.
Einnig eru bújarðir misgóðar
og henta ekki allar jarðir t.d.
sauðfjárbúskap.
Ríkið á með sinn banka að lána
til uppbygginga á jörðum með
lágum vöxtum því það skilar sér
til baka.
En það þarf að gera ungu fólki
sem vill vinna þetta fjölbreytta og
skemmtilega starf kleift að gera
það. Það er ekki flókið. Þetta mætti
t.d. skoða fyrir landbúnaðinn.
1. Ríkið hætti að selja jarðir,
kaupi þær frekar og komi
þeim í leigu til þeirra sem
vilja stunda landbúnað. Verð
á bújörðum er komið út í rugl
en auðmenn sem vilja sölsa
undir sig auðlindir landsins
yfirbuðu allt. Banna á að
selja jarðir sem eru í fullri
framleiðslu til aðila sem kaupa
þær og selja allt frá þeim og
eru að seilast í vatn og fleiri
gæði landsins. Hér áður fyrr
í Búnaðarbankanum heitnum
fengu menn jarðakaupalán
þegar menn hófu búskap en
auðvitað komust auðmenn yfir
þann banka og þetta var lagt
niður. Útlendingar sem kaupa
jarðir eru einnig vandamál.
Þeir kaupa jarðir og jafnvel
heilu dalina og eru með fögur
fyrirheit. En hafa þau staðist?
Svona óvissuástand hentar
landbúnaði illa.
2. Rafmagn er dýr þáttur í rekstri
búa. Borga þarf bændum til
baka þann mismun sem er
á upphitun með rafmagni
og hitaveitu. Ylrækt á að fá
samning um rafmagn á lágu
verði eins og stóriðja. Við
getum framleitt sjálf miklu
meira af matvælum þannig.
Hvaða hagsmuni er verið
að vernda þegar menn vilja
ekki framleiða á Íslandi með
íslensku rafmagni? Rafmagn
sem er ekki notað í dag geymist
illa, við erum ekki að safna
rafmagni eins og olíuveldin
gera með sínar olíur.
3. Tollar af landbúnaðarvélum
og fleiru rekstrartengdu felldir
niður.
4. Tryggja enn betra GSM
samband og tengingu
sveitanna við netið. Hér áður
var sett rafmagn og sími
til allra, hvað hefur breyst?
Hlutir hafa batnað en betur
má ef duga skal. Þetta er líka
öryggismál og kostar, skiptir
ekki máli.
5. Tryggja góða þjónustu við
bændur, fræðslu og aðstoð
við að koma á fót framleiðslu
sem hæfir jörðinni, og
matvælaöryggi sé tryggt með
góðu eftirliti. Bændaskólinn
er mikilvægur þáttur í
undirbúningi nýrra og eldri
bænda. Endurmenntun þarf
að efla mikið og endurmeta
grunninn í búnaðarnámi
og tengsl framhaldsnáms í
búvísindum.
6. Auka eftirlit með sláturhúsum.
Hvernig er verðlag á slátrun
í verktöku? Þarf þetta allt
að vera gert á svona stuttum
tíma þannig að flytja þurfi inn
vinnuafl? Er hægt að liðka til
þannig að þetta dreifist í fleiri
smærri sláturhús þannig að
vinnan við slátrun komi nær
bændum? Slátrun sauðfjár mun
á næstu árum breytast á þann
veg að stærri hópur bænda
fer að sækja auknar tekjur
með að taka stærri hluta af
verðmætakeðjunni með sölu
beint frá býli.
7. Setja kolefnaskatt strax á
innflutt matvæli, mengunin
sem hlýst af flutningi matvæla
er mikil.
8. Skoða þarf hvort kvóti
sé rétta leiðin til að stýra
framleiðslu. Horfa til greina
sem ekki eru með kvóta t.d.
hestabúskapurinn.
9. Bændasamtökin og bændur
þurfa að móta og skerpa
sína heildarstefnu fyrir alla
landbúnaðarframleiðslu og
semja við ríkið á grunni
hennar.
10. Skoða þarf virðiskeðjuna
bændur - afurðastöðvar-
verslun. Er eðlilegt að
bóndinn fái aðeins ca 30% af
útsöluverði? Efla þarf samvinnu
við verslanir en gæta að kúgun
stóru verslanakeðjanna á
framleiðendum.
11. Neytandinn verður að fá kjötið
sitt í hentugum einingum, það
er ekki nema von að fólk kaupi
aðrar landbúnaðarvörur sem
hægt er að fá í minni einingum.
Stórt læri eða hryggur liggur
óhreyft í kæliborðinu. Það
kostar náttúrlega mikið og
hentar í nokkrar máltíðir, en
orðið afgangar er orðið eins
og sorp og því er miklu hent
af mat. Magnpakkningar eru
of stórar. Hvar er sauðakjöt?
Hvar er kindahakk? Kinda-
gúllas? Og svo mætti halda
áfram. Loks er farið að fást
á veitingastöðum lambasteik,
auðvitað selst ekkert ef það er
ekki haft til sölu og í réttum
einingum. Spyrja þarf, hvernig
vill neytandinn vöruna? Eldaða
eða óeldaða? Hefur verslun
rétt á að skila öllu til baka ef
ekki selst, tekur enga áhættu?
Líklegast myndast mesti
gróðinn við að flytja allt inn
tilbúið af verksmiðjubúum og
svo bara henda.
Ljóst er að allar þjóðir styðja og
styrkja sinn landbúnað enda vilja
allir tryggja fæðuöryggi lands
síns. Að leggja niður landbúnað á
Íslandi eða koma honum í nokkur
stór verksmiðjubú er þvæla. Þá
kaupir einhver auðhringurinn það
og verðið hækkar til neytenda.
Dýravelferð minnkar þegar þetta
er orðið verksmiðjubú og mikill
gróði er eina takmarkið.
Skoða þarf hluti eins
og skattleysismörk hjá
bændum. Hvernig eru tengsl
landbúnaðarstefnu, byggðarstefnu
og skatta?
Við eigum strax að setja efri
stærðarmörk fyrir bú í landbúnaði.
Þessir hlutir eru orðnir að
átakamáli og gott fyrir Ísland að
setja strax mörk. Tæknibyltingin,
loftslagsbreytingar, allt hefur þetta
áhrif á landbúnaðinn og þarf að
huga að.
Bestu kveðjur.
Þórður Bogason,
búfræðingur.
Styrkjum íslenskan
landbúnað
Fyrir nokkrum árum gekk ég í
Fjárvís.Vissi ekki á þeim tíma
að fleiri en starfandi bændur
ættu kost á að færa skýrsluhald
þar. En góðir vinir og miklir
spekúlantar í ættum sauðfjár,
hvöttu mig til að fara með mínar
örfáu hobbíkindur þarna inn
sem ég og gerði.
Hef ég haft af bæði gagn og
gaman. Einnig hafa þeir sem
gáfaðri eru en ég í sauðfjárrækt,
sagt mér að best væri ef allir
fjáreigendur á landinu væru þarna
inni, þá yrði nánast ekkert til af
ættlausu fé og allar ættfræðifærslur
skilvirkari. En nú er skipt um og
skítur gefinn. Bændasamtökin hafa
greinilega tekið þá ákvörðun að
losa sig við okkur sem ekki erum
félagsmenn í þeirra samtökum.
Það er að sjálfsögðu þeirra mál
en aðferðin sem notuð er finnst mér
siðlaus. Ég á 11 kindur. Árgjald
Fjárvís,sem innheimt hefur verið
að vorlagi frá því að ég gerðist
félagsmaður, var árið 2016, 7.150
krónur. Nú í októberbyrjun kemur
árgjald 2017 inn í heimabanka. Hjá
mér er það 24.580 krónur, eða
2.234 krónur á kind. Nú vil ég taka
það skýrt fram að ég hef ekkert
á móti einhverjum hækkunum en
ríflega þreföld hækkun sem hent
er fyrirvaralaust í hausinn á manni
þegar árið er að verða búið finnst
mér ruddaskapur. Úr því sem
komið var hefði kannski verið
eðlilegra að framkvæma þennan
gjörning um áramót og gefa fólki
kost á að hætta þá ef það vildi ekki
borga þessa blóðpeninga.
Ekki veit ég hversu margir eru
þarna inni á sömu forsendum og
ég en miðað við afurðaskýrslur
í Fjárvís, sem öllum eru
aðgengilegar, virðist mér það vera
nokkur fjöldi fólks. En takk fyrir
mig. Þetta var skemmtilegt meðan
á því stóð. Kýs frekar að kaupa
fóðurbæti fyrir þessar krónur,
handa mínum prinsessum, árið
2018 en að eyða þeim í árgjald
Fjárvís.
Kristín Benediktsdóttir
Kirkjubraut 56
Höfn
Skemmtilegt meðan á
því stóð
LESENDABÁS
Þórður Bogason búfræðingur.
Við erum sauðfjárbændur á
bænum Miðdal í Skagafirði og
eins og allflestir í okkar geira
erum við stöðugt með augun
opin hvar sé hægt að hagræða
fyrir búið. Það kom okkur því
skemmtilega á óvart þegar
við fengum spurninguna „má
ég bjóða ykkur að fá tilboð í
raforkunotkunina ykkar?“ frá
Orkusölunni.
Við höfum alla tíð greitt
uppsett verð fyrir okkar
rafmagnsnotkun. Fyrir
einhverju síðan hættum við
að fá einn reikning (Rarik)
og fórum að fá tvo reikninga
(Rarik og Orkusalan). Við
gerðum okkur ekki grein fyrir
því að reikningurinn sem
við fáum frá Orkusölunni
sé ekki skyldugreiðsla eins
og rafmagnsreikningarnir
höfðu alltaf verið, heldur ríki
samkeppni í sölu á rafmagni og
það sé hægt að velja af hvaða
fyrirtæki maður kaupir raforku.
Fyrir kunningsskap ákváðum
við að skipta um raforkusala í
sumar með okkar ársnotkun upp
á um 100.000 kWst. Samkvæmt
gjaldskrá Orkusölunnar vorum
við að greiða 7,39 kr/kWst, eða
um 740.000 kr á ári.
En eftir að búið var að
tilkynna söluaðilaskiptin byrjaði
ballið – við fengum símtal stuttu
seinna frá þjónustufulltrúa hjá
Orkusölunni sem vildi endilega
fá okkur aftur yfir í viðskipti
og var til í að bjóða okkur 15%
afslátt af verðskrá OG fyrsta
mánuðinn frían. Það væri að
skila okkur lækkun til næstu 12
mánaða upp á u.þ.b. 172.000
krónur!
Þá komum við að stóru
spurningunni: Af hverju voru
þessi kjör ekki í boði fyrr en eftir
að hafa skipt um raforkusala?
Af hverju er ríkisfyrirtæki
að mismuna sínum tryggu
viðskiptavinum með þessum
hætti og leggja svo á vöruna að
það er hægt að bjóða jafngildi
22% afsláttar og bara ef þú
ákveður að hætta viðskiptum?
Mér er einnig kunnugt um
að fjölmargir aðrir fyrrum
viðskiptavinir Orkusölunnar fái
sambærileg símtöl og við fengum
og hvet alla raforkukaupendur
Orkusölunnar að skipta um
raforkusala til að fá tilboð um
sambærileg kjör og okkur eru
boðin.
Nú sem aldrei fyrr verðum
við sauðfjárbændur að leita
allra leiða til að hagræða í
okkar rekstri og er þetta eitt
lóð á vogarskálarnar í þeim
efnum. Eftir þessi samskipti
okkar við orkusala þessa lands
fannst okkur ekki annað hægt
en að deila reynslunni með
ykkur og hvetja alla bændur
til að hagræða hjá sér. Því
með því að vera meðvituð um
þennan möguleika og nýta sér
hann, eykur það samkeppnina
á þessum markaði og vonandi
hvatning til raforkusala til að
gera enn betur.
Með baráttukveðjum
Ástþór og Svana
sauðjárbændur í Miðdal
í Skagafirði
Bændur og kaup á raforku