Strandapósturinn - 01.06.1982, Page 29

Bygging gripahúsa
Eitt af mörgu sem er að falla í gleymsku er það hvernig hús
voru byggð úr torfi og grjóti. Sú byggingaaðferð verður sennilega
aldrei framar notuð en þrátt fyrir það væri það nokkur fróðleikur
að geyma lýsingu á þessari byggingalist feðra okkar. Að sjálf-
sögðu hefur hún verið nokkuð mismunandi að ytri og innri gerð
eftir hinum ýmsu byggðarlögum, einnig hafa menn verið mis-
jafnlega fljótir að taka upp ýmsar breytingar eða nýjungar í gerð
þessara húsa.
Hér á eftir verður reynt að lýsa því hvernig gripahús voru
byggð og innréttuð á síðari hluta 19. aldar og fyrri hluta 20.
aldar þar sem ég þekkti best til en það var norður á Ströndum.
Fram yfir síðustu aldamót og alllangt fram á þessa öld var
algengt að öll gripahús væru byggð úr torfi og grjóti, þessi
gripahús voru mjög mismunandi að útliti og gæðum. Á reka-
jörðum voru þau oft reisuleg og rúmgóð þvi þar var nægur
rekaviður og þurfti einskis í að spara, en fram til dala varð að
kaupa allan trjávið til húsbygginga en efnahagur margra bænda
ekki svo góður að þeir gætu keypt svo mikinn trjávið sem æski-
legt hefði verið og urðu því slíkar byggingar oft lágreistar og
vanviða.
Veggir flestra gripahúsa voru byggðir úr torfi og grjóti sem var
nærtækasta byggingaefnið, en þó var sumstaðar byggt úr
klumbuhnaus þar sem lítið var um grjót en mýrlendi nálægt
byggingastað.
Venjulega voru gripahús byggð á vorin eftir að sauðburði lauk
eða á haustin þegar sumarönnum var lokið. Á Ströndum, þar
sem ég þekki best allar aðstæður var torf og grjót aðal bygg-
ingaefnið, sumstaðar var svo lítill jarðvegur að erfitt var að fá
torf til húsabygginga og varð þá að rista það og flytja oft all-
langan veg. Miklum mun fljótlegra var að hlaða veggi úr
klumbuhnaus því hver hleðsluumferð tók það hærra i vegg sem
nema myndi tveim grjótlögum og einu strengjalagi.
27