Læknaneminn - 01.10.1991, Qupperneq 46

4. Ef hemoglobin barnsins er hátt getur þurft a
þynna blóðið þannig að þykktarstuðull (viscositet)
blóðsins sé ekki of mikill. Ef barnið er blóðlítið þarf
að gefa blóð.
5. Lungnablóðrás barnanna með PPHN er
sérlega næm fyrir breytingum í súrefnisþrýstingi
blóðsins, enda er súrefni sem slíkt öflugasta lyfið sem
til er til að slaka á lungnaslagæðum. Það er æskilegt að
súrefnisþrýstingur (p02) sé á milli 80 og 100 mmHg.
Sýnt hefur verið fram á, að ef unnt er að halda pO 2 yfir
100 mmHg eru horfurbarnanna betri. Súrefni þarf að
gefa til að ná þessu markmiði og sé öndunarbilun ekki
tengd sjúkdómsástandinu, er ekki þörf á annarri
öndunaraðstoð.
6. Nægi ekki að gefa súrefni er næsta skrefið að
framkalla alkalosis. Birtar hafa verið allmargar
niðurstöður rannsókna, þarsemsýnthefurveriðfram
á að bæði metabólísk og respiratorisk alkalosa lækkar
mótstöðu í lungnablóðrás.
Þannig er unnt að setja barnið á öndunarvél og
anda það hratt fyrir barnið að pCO, lækki úr ca 40
mmHg niður í 20 - 25 mmHg. og pH fari í 7.55- 7.60.
Þegar þessu er náð lækkar mótstaða í lungnablóðrás
oft snögglega. Ef árangur á að nást á annað borð með
því að nota alkalosis þarf að gera það strax í upphafi
þar sem lungun brey tast eftir stuttan tíma á öndunarvél
og sléttur vöðvi lungnablóðrásar verður mun síður
næmur fyrir breytingum í pH.
7. Lyf sem hafa þá aðalverkun að slaka á sléttum
vöðva í lungnablóðrás eingöngu eru engin til utan
súrefnis sem þegar hefur verið nefnt. Eitt fárra lyfja
sem reynst hefur nothæft til að lækka mótstöðu í
lungnablóðrás er Tolazoline (Priscoline) en það hefur
marga ókosti. Það hemur alfa viðtæki og hefur einnig
væg kólínerg áhrif auk þess að vera Histamín losandi.
Þetta að samanlögðu hefur áhrif í þá átt að slaka á
sléttum vöðva lungnablóðrásar og draga þannig úr
mótstöðu. Hins vegar er þessi verkun ekki sértæk fyrir
æðar lungnablóðrásar og oft eru áhrif lyfsins síst
minni á blóðrás líkamans að öðru leyti. Það sem þá
ræður hvort lyfið er nothæft eða ekki er hvort um er að
ræða hlutfallslega meiri áhrif á lungnablóðrás eða
blóðrás líkamans. Sé um að ræða tiltölulega meiri
verkun á lungnablóðrás er lyfið nothæft en sé
tiltölulega meiri verkun á blóðrás líkamans versnar
sjúklingnum af lyfinu. Aukaverkanireru miklar og oft
alvarlegar, einkum í formi blæðinga (31%),
lágþrýstings (32%) og nýrnabilunar (36%) og í einni
rannsókn höfðu alls um 70% sjúklinganna sem fengu
lyfið eina eða fleiri ofangreindra aukaverkana.
Annað æðavíkkandi lyf er Natrium
nitroprusside sem er síður virkt á lungnablóðrás en
Tolazoline en hefur minni aukaverkanir.
A síðustu árum hefur ECMO (extracorporeal
membrane oxygenation) verið reynd á þeim sjúkling-
um sem hafa mjög slæmar horfur. Eru bömin sett á
nokkurs konar hj arta-og 1 ungnavél á meðan þau eru að
komast yfir lungnasjúkdóminn. I fyrstu var áhugi
mikill fyrir þessari meðferð en á seinni árum hefur
meðferð eins og lýst er að ofan gefið það góða raun að
ekki er marktækur munur á, þegar upp er staðið.
Horfur
Hvernig farnast þessum sjúklingum? í flestum
erlendum rannsóknum hafa dánarlíkur barna sem fá
PPHN verið ábilinu 20 - 40 %. Um 12-25% barnanna
semlifaafog náséreru aðeinhverjuleyti heilasköðuð
eftir veikindin. Það er þó ekki ljóst að hve miklu leyti
heilaskaði tengist þeirri undirliggjandi orsök, sem
leiðir til PPHN, og að hve miklu leyti sjúkdómurinn
sjálfur og meðferðin veldur. Vitað er, að súrefnis-
skortur fyrir fæðingu er ein af orsökunum og er að auki
ein af aðalorsökum heilaskaða hjá börnum.
Það er því mikilvægast að reyna að koma í veg
fyrir PPHN og er það mögulegt þótt því markmiði
verði sennilega aldrei náð að fullu.
Snör handtök í fæðingu, þegar legvatn er litað af
fósturhægðum, til að koma í veg fyrir innöndun
hægðanna, meðhöndlun sýkinga strax og grunur er til
staðar, eftirlit með fósturriti, fyrir og í fæðingu,
þannig að yfirvofandi súrefnisskortur greinist, er
meðal þess sem nauðsynlegt er að hafa sífellt í huga
þegar um fæðingar og nýfædd börn er að ræða.
Niðurlag
I þessari grein höfum við leitast við að gefa
yfirlit yfir nýburavandamál sem veldur
lífshættulegum veikindum og jafnvel dauða. í fljótu
bragði kann að virðast sem um mjög sjaldgæft
44
LÆKNANEMINN 2 1991 44. árg.