Læknaneminn - 01.04.2021, Blaðsíða 111

Rannsóknarverkefni 3. árs nema 2020109
Tíðni enduraðgerða er mjög lág en hafa
verður í huga að miðgildi eftirfylgdar
er enn aðeins 6 ár.
Arfgerð Íslendinga með arfgenga hrörnunar-
sjúkdóma í sjónhimnu: Aftur skyggn, lýsandi
rannsókn með klínískt notagildi
Daníel Arnar Þorsteinsson1, Sigríður
Þórisdóttir3, Vigdís Stefánsdóttir2, Þór
Eysteinsson1,3, Jón Jóhannes Jónsson1,2
1Læknadeild Háskóla Íslands, 2Erfða- og
sameindalæknisfræðideild Landspítala,
3Augndeild Landspítala
Inngangur: Arfgengir hrörnunarsjúkdómar
í sjónhimnu (AHS) er stór hópur ágengra
sjónskerðingarsjúkdóma og eru samanlagt
ein aðalorsök fyrir sjónskerðingu/blindu
í heiminum. Þeir stafa af breytingum í
genum sem eru nauðsynleg fyrir eðlilega
virkni í sjónhimnu, sem er sérhæfður ljós-
næmur taugavefur í augnbotnum. Sjúk-
dómsflokkar AHS eru t.a.m. litefna hrörnun
í sjónhimnu (RP), Stargardt sjúk dómur,
arf gengt sjóntaugamein Lebers (LHON),
sjón himnurof og Usher heilkenni. Markmið
rann sóknar var að kortleggja erfða orsakir
AHS á Íslandi, meta árangur í erfða-
greiningu þeirra og endurmeta erfðabrigði
sjúklinga.
Efni og aðferðir: Rannsóknarúrtak
samanstóð af íslenskum AHS sjúklingum,
sem höfðu undirgengist klínískt erfðapróf
á erfða- og sameindalæknisfræðideild
Land spítala (ESD). Alls höfðu 69 sjúklingar
farið í erfðapróf á tímabilinu 2004 - mars
2020. Þar af voru 53 á skrá hjá ESD en 16
bættust við, sem fóru framhjá gagnasöfnun
á ESD, eftir yfirferð yfir komulista í
sjónhimnuritsmælingu á augndeild Land-
spítala. Listar með ICD10 númerunum
H35.5 og Z82.1 frá Landspítala og Sjúkrahúsi
Akureyrar og listar frá Þekkingar- og
þjónustu miðstöð blindra og Blindrafélaginu
voru notaðir til hliðsjónar. Sjúklingar höfðu
undirgengist klíníska stökkbreytingaleit í
þekktum meingenum fyrir sjúkdóma þeirra.
Prófin voru mismunandi víðfeðm eftir
próftíma. Útbúinn var gagnabanki með 18
breytum, m.a. niðurstöður erfðarannsókna,
upplýsingar um sjúkdóm og lýðupplýsingar.
Þýðing erfðabrigða var endurmetin.
Niðurstöður: Um 2/3 sjúklinga voru
með erfðaskýringu á sínum sjúkdómi
eftir endurmat. Alls fundust 19 meingen
í RP sjúklingum, þar af var RLBP1 genið
algengast (n=4). Erfðabrigðið c.1073+5G>A
í PRPF31 geni er mögulega erfðaorsök
fyrir víkjandi RP í íslensku þýði en erfða-
brigði í PRPF31 geni eru þekkt fyrir að
valda ríkjandi RP sjúkdómi. Algengasta
erfðabrigðið í Stargardt sjúklingum var
c.768G>T í ABCA4 geni. Eingöngu eitt erfða -
brigði fannst hjá 30% Stargardt sjúklinga.
Erfða brigðið m.3460G>A í MT-ND1 geni
fannst í öllum tilvikum hjá LHON sjúk-
lingum með erfðaskýringu. Sjúklingar
með sjónhimnurof voru allir með sömu
breytinguna, p.W147X. Meingen í Usher
sjúklingum voru ADGRV1 og USH2A.
Ályktun: Erfðaorsakir RP eru
$ölbreyttar og verða ekki útskýrðar með
landnemaáhrifum. Hins vegar, þar sem
samsætutíðni erfðabrigðisins c.1073+5G>A
í PRPF31 geni er töluvert hærri hér á landi,
þá er mögulegt að um landnemaáhrif
fyrir þetta tiltekna erfðabrigði sé að ræða.
Einnig gæti sjónhimnurof verið útskýrt
með landnemaáhrifum, þar sem p.W147X
gæti verið séríslensk breyting. Það er
þekkt vandamál að aðeins eitt erfðabrigði
finnist hjá um 30% Stargardt sjúklinga, sem
samsvarar hlutfallinu hérlendis.
Salmonella sýkingar á Íslandi 2005-2019:
Samanburður á sjúklingum með ífarandi
sýkingu og iðrasýkingu
Daníel Óli Ólafsson1, Magnús Gottfreðsson1,
Hjördís Harðardóttir2, Helga Erlendsdóttir2
1Læknadeild Háskóla Íslands, 2Sýklafræðideild
Landspítala
Inngangur: Nýgengi iðrasýkinga af völdum
non-typhoidal Salmonella sermisgerða hefur
verið metið á heimsvísu sem 93,8 milljónir
tilfella á ári og þar af eru um 155.000 dauðs-
föll en sú tala tekur ekki tillit til ífarandi
sýkinga. Markmið þessarar rann sóknar var
tvíþætt (1) Að lýsa faralds fræði Salmonella-
sýkinga á Íslandi síðastliðin 15 ár. (2) Að
kanna hvernig sá hópur sem fær ífarandi
Salmonella-sýkingu er frábrugðinn þeim sem
fær iðrasýkingu og gefa yfirlit um meðferð
sjúklinga og afdrif.
Efniviður og aðferðir: Gögn voru sett
saman yfir alla þá sem greindust með
Salmonella-sýkingu á Íslandi frá 1. janúar
2000 til 31. desember 2019, skv. gögnum
Sýkla fræðideildar Landspítala. Úr þessum
gögnum var klínískum upplýsingum
safnað um blóðsýkta einstaklinga og
sýkingar vald þeirra árin 2005-2019 og fyrir
hvern slíkan voru tveir einstaklingar með
iðrasýkingu paraðir m.t.t. aldurs, kyns og
greiningardagsetningar og upplýsingum
jafn framt safnað um þá. Gögnin voru skráð í
REDcap. Þaðan voru gögnin flutt sem Excel-
skjal inn í tölfræðiforritið R sem notað var
til tölfræðilegrar greiningar.
Niðurstöður: Alls voru 1081 sýni frá
949 einstaklingum greind jákvæð fyrir
Salmonella á Íslandi á rannsóknartímabilinu,
þar af voru 56 jákvæðar blóðræktanir frá
38 einstaklingum. Nýgengi Salmonella var
lægst árið 2010: 10,7/100.000 íbúa og hæst
árið 2008: 42,8/100.000 íbúa. Meðaltal
nýgengis yfir rannsóknartímabilið
reiknaðist sem 19,9/100.000 íbúa. Erlend
smit voru um 69% allra smita þar sem
uppruni smits var þekktur. Af innlendum
smitum reyndist S. Typhimurium vera
algengasta sermisgerðin (35,2%) en af
erlendum reyndist það vera S. Enteritidis
(57,2%). Ónæmi fyrir ampicillíni reyndist
24,8% meðal innlendra stofna en 15,1%
meðal erlendra. Þá hafa tilfelli síprófloxacín-
ónæmra Salmonella-stofna $ölgað milli ára á
Íslandi. Í sjúklinga- samanburðarrannsókn
á blóðsýkingum og iðrasýkingum voru
sjúklingar á aldrinum 0-95 ára. S. Napoli
ræktaðist í um 2% allra Salmonella-tilfella
á rann sóknartímabilinu og reyndist vera
sýkingar valdur í 15,8% tilfella blóðsýkinga
sem þýðir að sermisgerðin hefur valdið
ífarandi sýkingu í um 32% tilfella. Einkenni
iðrasýkinga virðast fyrst og fremst vera
niðurgangur (98,6%) en helstu einkenni
blóð sýkinga reyndust vera hiti (89,5%),
magnleysi/slappleiki (63,2%), kuldahrollur/
skjálfti (34,2%) og höfuðverkir (31,6%).
Blóðsýktir sýna einkenni að meðaltali u.þ.b.
átta dögum lengur en iðrasýktir. Blóðsýktir
einstaklingar fengu sýklaly$ameðferð
í 94,7% tilfella og var kefalósporín mest
notaða sýklalyfið bæði sem fyrsta (55,3%) og
annað ly$aval (26,3%). Hvað varðar iðrasýkta
fengu 40,8% þeirra sýklaly$ameðferð
og voru flúorókínólón algengasta fyrsta
ly$aval. Blóðsýktir voru að meðaltali 17,4
sólar hringum lengur á sýklaly$um en
iðrasýktir.
Ályktanir: Nýgengi Salmonella á Íslandi
hefur verið talsvert lægra eftir árið 2008
sem mögulega er hægt að útskýra með
efnahagskreppunni sem skall á það árið.
Ónæmi Salmonella-stofna á Íslandi fyrir
sýkla ly$um er áhyggjuefni þar sem um
$órðungur innlendra Salmonella-stofna
reyndist ónæmur fyrir ampicillíni
og virðist síprófloxacín-ónæmi fara
vaxandi yfir rannsóknartímabilið.
Innan rannsóknarhópsins voru 5,5%
með undirliggjandi illkynja sjúkdóm en
þeim einstaklingum var hættara við að
fá blóðsýkingu og endursýkingu, því þarf
sérstaklega að gæta að þeirra með ferð.
Salmonella Napoli olli ífarandi sýkingum
í um 32% sýkinga af völdum sermis-
gerðarinnar en það er töluvert hærra
hlutfall en sést hefur í öðrum rannsóknum.
Iðra sýktir fengu sýklalyf í 40,8% tilfella
sem er hátt hlutfall þegar horft er til þess
að ekki hefur verið sýnt fram á gagnsemi
slíkrar meðferðar við Salmonella. Þá virðast
Salmonella-sýkingar leggjast af meiri þunga á
blóðsýkta einstaklinga en iðrasýkta.
Gæðaskráning vélindakrabbameina á Íslandi
2012-2019. Samanburður milli tímabila og við
gæðaskráningu í Svíþjóð
Einar Daði Lárusson (Ágrip barst ekki)