Læknaneminn - 01.04.2021, Síða 114

Læknaneminn112
dögum eftir sýklaly$agjöf, þar af 31 (43,1%) á
stigi 1, 16 (22,2%) á stigi 2 og 25 (34,7%) á stigi
3. Tilfellum BNS fækkaði og hlutfall BNS
tilfella lækkaði eftir því sem leið á tímabilið.
Meðalaldur sjúklinga sem fengu BNS (6,5
ár) var hærri en hjá sjúklingum sem fengu
ekki BNS (3,8 ár). Meðferðarlengd og $öldi
skammta vankómýsíns var marktækt hærri
hjá þeim einstaklingum sem fengu BNS (10,9
dagar og 33,6 skammtar) en hjá þeim sem
fengu ekki BNS (3,9 dagar og 14,3 skammtar),
p<0,003. Einnig reyndist meðferðarlengd
og $öldi skammta gentamísíns marktækt
hærri hjá þeim einstaklingum sem fengu
BNS (3,4 dagar og 7,0 skammtar) samanborið
við þá sem fengu ekki BNS (1,8 dagar og 4,1
skammtur), p<0,001. Eftir 3 mánuði var BNS
genginn til baka hjá 77% sjúklinga. Algengi
undirliggjandi sjúkdóma var hærra hjá
sjúklingum með BNS og voru tengsl milli
þeirra og vaxandi alvarleika nýrnaskaðans.
BNS sjúklingar voru marktækt líklegri
til að hafa fengið krabbameinslyf, ACEi
eða ARB hemla og NSAID lyf. Enginn
greindist með LNS eftir gjöf vankómýsíns
eða amínóglýkósíða. Átta sjúklingar með
þekktan LNS fengu þó vankómýsín eða
amínóglýkósíð á rannsóknartímabilinu og
1 þeirra fékk einnig BNS á tímabilinu eftir
vankómýsíngjöf.
Ályktanir: Rúm 15% þátttakenda fengu
BNS í tengslum við rannsóknarlyfin á
rannsóknartímabilinu. BNS tilfellum hjá
börnum fækkaði á rannsóknartímabilinu
í samræmi við færri vankómýsín- og
amínóglýkósíðmeðferðir. BNS virðist síður
leggjast á yngstu börnin og eykst algengi
og alvarleiki BNS með hækkandi aldri.
Heildarskammtur, meðferðarlengd og
skammta$öldi vankómýsíns og gentamísíns
var hærri hjá þeim sem fengu BNS. Notkun
krabbameinsly$a, ACEi/ARB-hemla og
NSAID ly$a virðast auka áhættu á BNS.
Enginn greindist með LNS eftir töku
sýklaly$anna á rannsóknartímabilinu.
Með gætilegu vali á þörf, nánu eftirliti með
skömmtum og meðferðarlengd þessara
sýklaly$a má minnka áhættu á BNS sem
myndi án efa vera íslensku heilbrigðiskerfi
til framdráttar.

Bráður nýrnaskaði í kjölfar bæklunar-
skurðaðgerða 2006-2018. Nýgengi,
áhættuþættir og horfur sjúklinga
Helga Þórsdóttir1, Ólafur Skúli
Indriðason1,3, Runólfur Pálsson1,3, Martin
Ingi Sigurðsson1,2
1Læknadeild Háskóla Íslands, 2Svæfinga-og
gjörgæsludeild, 3Lyflækningasvið Landspítalans
Inngangur: Bráður nýrnaskaði (BNS) er
skyndileg skerðing á nýrnastarfsemi sem
getur komið upp í kjölfar skurðaðgerða,
bráðra veikinda eða annarra inngripa. BNS
er algengt vandamál bæði innan og utan
spítala, og eykst hættan með hækkandi
aldri. Tilkoma BNS tengist aukinni
tíðni fylgikvilla, lengri sjúkrahúsdvöl
og verri skammtíma- og langtímalifun.
Bæklunar skurðaðgerðir, hvort sem um
er að ræða bráða- eða valaðgerðir, eru oft
framkvæmdar á eldra fólki með marg-
þættan heilsufarsvanda sem er í aukinni
áhættu á að fá fylgikvilla eins og BNS.
Markmið þessarar rannsóknar var að
reyna að varpa ljósi á umfang BNS í kjölfar
bæklunarskurðaðgerða á rann sóknar-
tímabilinu, hverjir eru áhættuþættir fyrir
tilkomu BNS og hverjar eru horfur sjúklinga
sem fá BNS.
Efni og aðferðir: Rannsóknin var
afturvirk ferilrannsókn sem náði til allra
bæklunar skurðaðgerða sem fram fóru á
Land spítala á tímabilinu 2006-2018 hjá
ein staklingum 18 ára og eldri. Skilyrði
var að til væru kreatínínmælingar fyrir
og eftir aðgerð og samanstóð því rann-
sóknarhópurinn af 3208 aðgerðum. Rann-
sóknargagnagrunnur verkefnisins var
unninn úr samtals 7 gagnasöfnum, sem
innihéldu margvíslegar upplýsingar um
sjúklingana og aðgerðirnar. Munur á milli
hópanna, það er þeirra sem fengu BNS
og ekki á tímabilinu, var skoðaður með
einbreytugreiningum. Gerð var Poisson
aðhvarfsgreining til að kanna nýgengið
á rannsóknartímabilinu og logistísk
aðhvarfsgreining til að meta áhættuþætti
fyrir bráðum nýrnaskaða. Kaplan-Meier
lifunargraf var teiknað upp til að bera
saman lifun sjúklinga, bæði skamm-
tíma- og langtímalifun. Að auki var gerð
cox proportional aðhvarfsgreining til að
kanna hvort tilkoma BNS væri sjálfstæður
áhættuþáttur verri lifunar þegar leiðrétt
hefði verið fyrir öðrum þáttum sem
aðgreina hópana.
Niðurstöður: Á rannsóknartímabilinu
greindust alls 222 tilfelli af BNS eða 6,9%
af heildarþýðinu, og var meðalaukning í
nýgengi BNS 17% milli ára á tímabilinu. Þeir
áhættuþættir sem tengdust auknum líkum á
því að fá BNS í kjölfar bæklunarskurðaðgerða
voru hækkandi aldur, karlkyn og skert
nýrnastarfsemi fyrir aðgerð. Óleiðrétt
lifunargreining sýndi að bæði skammtíma-
og langtímalifun sjúklinga sem fengu BNS
var marktækt verri. Þeir þættir sem höfðu
mark tæk áhrif á líkurnar á dauða í kjölfar
bæklunarskurðaðgerðar voru BNS, aldur,
kyn, alvarlegasta stig nýrnaskerðingar
fyrir aðgerð (eGFR<15), ef sjúklingar fóru í
bráða aðgerð, ASA-skor III og IV, Elixhauser
stuðull yfir 8 og hátt hrumleikastig
Ályktanir: Aukning hefur orðið í nýgengi
BNS í kjölfar bæklunarskurðaðgerða.
Bráður nýrnaskaði tengist marktækt verri
skamm tíma- og langtímahorfum, og BNS
tengist auknum dánarlíkum jafnvel þó
leiðrétt sé fyrir öðrum þáttum eins og
skertri nýrnastarfsemi. Mögulega gagnast
sjúklingum í aukinni áhættu á BNS þéttara
eftirlit til greiningar og eftirfylgdar BNS.
Ungbarnadauði á Íslandi 1989-2018
Hera B. Jörgensdóttir1, Ragnheiður I.
Bjarnadóttir1,2, Ragnhildur Hauksdóttir1,2,
Þórður Þórkelsson1,3
1Læknadeild Háskóla Íslands, 2Kvennadeild
Landspítala, 3Barnaspítali Hringsins
Inngangur: Miklar framfarir hafa orðið
hér á landi á undanförnum áratugum
varðandi heilsu og lifun ungbarna. Tíðni
ungbarnadauða er einna lægst á Íslandi
borið saman við önnur lönd á heimsvísu.
Markmið rannsóknarinnar var að kanna
tíðni og orsakir ungbarnadauða á 30 ára
tímabili, frá 1989 til ársins 2018. Áhersla var
lögð á að skoða breytingar á nýgengi andláta
eftir orsökum þeirra yfir tímabilið. Seinustu
ár hefur nýgengi ungbarnadauða haldist í
kringum 2 á hver 1000 lifandi fædd börn og
spurningin er hvort, og þá hvernig, mætti
gera betur.
Efni og aðferðir: Framkvæmd var
afturskyggn og lýsandi rannsókn fyrir
tímabilið 1989-2018. Gögnum var safnað
frá Vökudeildarskrá, Fæðingaskrá
Embættis landlæknis, Hagstofu Íslands
og Sögukerfinu. Ungbarnadauði var
skilgreindur sem andlát barns á fyrsta
aldursári. Nýgengi var reiknað sem $öldi
dauðsfalla á hver 1000 lifandi fædd börn
ár hvert og rannsóknartímabilinu skipt
upp í þrjú 10 ára tímabil, það er tímabil
1 (1989-98), 2 (1999-2008) og 3 (2009-18).
Teknar voru saman dánarorsakir og
flokkaðar eftir ICD-10 flokkunarkerfinu í
10 yfirflokka, það er kvillar með upphaf á
burðar málsskeiði, meðfæddar vanskapanir
og litningafrávik, illa skilgreindar orsakir,
smit- og sníklasjúkdómar, æxli, innkirtla-,
næringar- og efnaskiptasjúkdómar, sjúk-
dómar taugakerfis og skynfæra, sjúkdómar
blóðrásar kerfis, sjúkdómar meltingarfæra
og ytri orsakir. Eftir meðgöngulengd var
börnunum flokkað í fullburða (> 37 vikur),
síðfyrirbura (32-36 vikur), mikla fyrirbura
(28-31 vika) eða ákaflega mikla fyrirbura (<
28 vikur).
Niðurstöður: Nýgengi ungbarnadauða
á Íslandi lækkaði marktækt milli 1. og 2.
tímabils úr 5,04 í 2,43 og hefur síðastliðinn
áratug verið í kringum 2 eða 1,87 á 3.
tímabili. Yfir allt rannsóknartímabilið voru
412 dauðsföll og af þeim voru 209 vegna
kvilla með upphaf á burðarmálsskeiði.
Lækkun á nýgengi burðarmálskvilla
sem dánarorsök var marktæk milli allra
tímabila. Undir þessum flokki voru
algengustu dánarorsakirnar fyrir bura-
skapur og vanþroski. Tilfelli andláta
vegna fyrirburaandnauðar voru á miklu