Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1987, Qupperneq 6

náttúrulegum trjátegundum. Skógræktarmenn í
Svíþjóð og Finnlandi hafa þó sýnt lerkiættkvísl-
inni nokkurn áhuga og er víðsvegar að finna litla
tilraunareiti lerkis. í Finniandi eru nú gróðursett-
ar um milljón plöntur árlega. í þessum hiuta
Evrópu er aðallega um að ræða síberíulerki
(L.sibirica) ogrússalerki (L.sukaczewii), þar sem
evrópulerkið hefur ekki reynst nógu harðgert
fyrir norðurhluta barrskógabeltisins í Skandi-
navíu.
í Evrópu hafa rannsóknir á tegundum snúist
mjög um hve átusæknar þær eru. Skemmdir af
völdum átunnar hafa verið settar í samband við
veðurfar. Meginlandsloftslag er ríkjandi í
heimkynnum flestra lerkitegundanna og þola þær
því illa vetrarhlýindi. Ef vetrarhlýindi eru mikil,
hvað oft hendir á eyjum og við strendur úthafa,
vakna trén úr vetrardvala sínum og brumin fara
að þrútna. í næstu frostum getur vefurinn í
kringum brumin skemmst og þá á lerkiátan
greiða leið inn í tréð (Robak 1966).
Sem dæmi um mun á tegundum leggst lerkiátan
einna verst á síberíu- og rússalerki af þeim fjórum
tegundum sem hér hefur verið getið. Aftur á móti
er japanslerki að heita má ónæmt fyrir átunni
(Robak 1966).
Frá þessu eru þó undantekningar. í kvæmatil-
raun á vesturströnd Noregs voru skemmdir af
völdum lerkiátunnar óverulegar á rússalerki, ætt-
uðu frá Raivola, meðan mörg kvæmi evrópulerk-
is skemmdust mikið.
Þessi niðurstaða stingur í stúf við fyrri reynslu
af síberíu- og rússalerki í Vestur-Noregi (Robak
1982).
í Norður-Svíþjóð og Finnlandi hafa rannsóknir
á lerki aðallega snúist um vaxtarmælingar, þ.e.
samanburð á vexti síberíu- og rússalerkis annars-
vegar og náttúrulegra barrtrjátegunda hinsvegar.
Minna hefur verið lagt upp úr beinum kvæma-
rannsóknum enda hefur reynst örðugt að afla
fræs frá heimkynnum tegundanna, Sovétríkj-
unum.
Nýlegar kvæmatilraunir frá Norður-Svíþjóð
hafa þó skilað nokkrum árangri (Simak 1979).
Þær samanstanda af fjölda kvæma af 6 lerkiteg-
undum; rússalerki (7 kvæmi), síberíulerki (22
kvæmi), dahúríulerki (L.gmelini) (5 kvæmi),
mýralerki (L.laricina) (12 kvæmi), evrópulerki
(10 kvæmi) og risalerki (L.occidentalis) (1
kvæmi).
Fram að þessu hafa sum rússalerkikvæmin
staðið sig einna best, bæði hvað varðar vaxtar-
getu og vaxtarlag. Það kvæmi sem hefur staðið sig
langbest er ættað frá Sénkúrsk í Arkangelsk-
héraði.
Athyglisvert er að haustkal var mun algengara
hjá kvæmum af síberíu- og evrópulerki en hjá
rússa- og mýralerkikvæmunum.
Mjög miklar frostskemmdir voru á dahúríu-
lerkinu og er tegundin að mestu leyti úr sögunni í
þessari kvæmatilraun.
Fljótlega varð vart við faraldur af lerkiblaðlús
(Adelges ssp.) í tilrauninni. Lúsin gerði mikinn
usla í rússalerkinu en lét síberíulerkið að mestu
eiga sig. Rennir þetta stoðum undir þá kenningu
að hér sé um tvær aðskildar tegundir að ræða, en
mikið hefur verið þráttað um hvort viðurkenna
eigi rússalerkið sem sérstaka tegund.
STUTT ÁGRIP ÚR SÖGU LERKIS Á
ÍSLANDI
Lerki var fyrst gróðursett hér á landi, svo vitað
sé, árið 1900 á Grund í Eyjafirði. Þá voru þar
gróðursettar 300 lerkiplöntur sem sendar höfðu
verið með skipi frá Danmörku (Hákon Bjarnason
1982). Nú, 87 árum síðar, eru aðeins örfá lerkitré
eftir lifandi á Grund og bera þau merki storma-
samrar ævi. Þau eru 10 til 12 metrar á hæð og
virðast oft hafa orðið fyrir miklum skakkaföllum,
sérstaklega í uppvexti. Miðað við yngri gróður-
setningar hefur vöxtur þeirra verið afar hægpr.
Á árunum rétt eftir aldamót var sáð, án árang-
urs, nokkru af síberíu- og evrópulerki í gróðrar-
stöðina á Hallormsstað (Guttormur Pálsson
1954).
Árið 1922 var gróðursettur nokkur fjöldi lerki-
plantna á Hallormsstað og aftur 1937— 38, þá í
samfelldari svæði en áður. Þessar gróðursetning-
ar náðu fljótt góðum vexti, sérstaklega sú síðari.
Eins og áður er getið lá innflutningur á er-
lendum trjátegundum að mestu leyti niðri á fyrstu
þremur tugum aldarinnar sakir þess hve illa tókst
til í byrjun.
Það er ekki fyrr en Hákon Bjarnason tekur til
4
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1987