Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1987, Síða 49

SIGURÐUR BLÖNDAL
Möguleikar og markmið
skógræktar á íslandi
MÖGULEIKAR
Hér verður fjallað um möguleika til skógræktar
á íslandi, sem bjóðast af (1) náttúrufari landsins
og (2) tæknilegri kunnáttu og getu til þess að
stunda skógrækt innan þess ramma, sem náttúru-
farið leyfir. Ef þetta tvennt fullnægir ákveðnum
skilyrðum, eru forsendur til athafna. Þá kemur til
kasta þjóðarinnar og þeirra, sem hún kýs til þess
að stjórna málum sínum, hvort möguleikarnir
verða nýttir.
í þessum fyrri hluta greinarinnar, sem fjallar
um möguleika til skógræktar á fslandi, verður
reynt að gefa örstutt yfirlit um náttúrufarslegu og
tæknilegu forsendurnar. Fjárhagslegu og efna-
hagslegu forsendurnar eru ekki ræddar hér.
NÁTTÚRUFAR
Landið og loftið er náttúrufarið í þessu sam-
hengi. Lögurinn kemur ekki við sögu, þótt áhrif
hans á loftið leynist eins og skuggi einhvers staðar
að baki.
Sá þáttur, sem hér er nefndur landið, greinist
að sjálfsögðu í smærri eindir: Berggrunn, lands-
lag, jarðveg, gróður. Landkostakönnun köllum
við, þegar þessi þættir eru kannaðir og kortlagðir.
Berggrunnurinn er samansettur af sama efni og
gjóskan, sem rætt verður um á eftir. Yfirgnæfandi
meiri hluti hans er basískar bergtegundir. Það
hefir aftur áhrif á sýrustig jarðvegs. Jarðlagahalli
berggrunnsins veldur því, hvar vatn úr bergi
seytlar fram í jarðveginn í fjallahlíðum og getur
þannig stjórnað rakastigi jarðvegs á slíkum
stöðum.
Landslag hefir mikil áhrif á suma vaxtarþætti
trjágróðurs, sem fjallað verður um hér á eftir.
Rakastig jarðvegs fer oft eftir landslagi. Bestu
rakaskilyrði fyrir tré er gjarnan að finna neðan til
í hlíðum og best neðst. Þetta stafar af því, að þar
er jarðvatn á hreyfingu og tekur þá í sig súrefni úr
jarðvegi og bergi, en súrefni þurfa rætur trjánna
til þess að anda.
Mest áhrif hefir landslag samt á það, hvernig
vindurinn blæs. Hér á landi er vindstyrkur geysi-
lega breytilegur frá einum stað til annars. Hann
getur skipt sköpum um það, hvort eða hvernig tré
vaxa.
Hallaátt í landi hefir áhrif á vaxtarskilyrði:
Birta, hætta á frostskemmdum af morgunsól, svo
dæmi séu nefnd.
Jarðvegur á íslandi er mjög ólíkur því, sem
gerist í nálægum löndum. Hann er mótaður af
þeim náttúruöflum, sem íslendingar hafa lengst
háð baráttu við: eldi og ís. Þessi öfl eru höfundar
að hinni sérstöku gerð, sem hér birtist og við
nefnum fokjarðveg (löss á mörgum tungumál-
um). Efnið, sem vindar þyrla upp og dreifa yfir
landið — það sem ekki fer á haf út — er að
verulegu leyti eldfjallaaska og jökulleir. Veðrað
berg að mjög litlu leyti. Fyrir því er jarðvegur á
íslandi ákaflega einsleitur, gagnstætt því, sem
þekkt er í nágrannalöndum. Þar myndast jarð-
vegurinn við veðrun bergs, og ber því einkenni
upprunans á hverjum stað.
íslenski fokjarðvegurinn er ákaflega rofgjarn,
vegna þess að í hann vantar fínustu kornin,
leirinn. Fyrir því er líka einkar mikilvægt, að
gróðurhulan sé sterk. Runnar og tré eru horn-
steinar í þeim varnarmúr, sem gróður er jarðveg-
inum.
Þótt fokjarðvegurinn sé einsleitur að gerð, er
hann samt ákaflega misgóður gróðri. Það fer að
langmestu leyti eftir rakastigi hans. Þar munar
ARSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1987
47