Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1987, Síða 60

bætur á grundvelli hennar á verðlagi dagsins í dag
um 1,1 milljarði króna. Þar af komu um 16% í
hlut Skógræktar ríkisins sem er að sjálfsögðu talið
með í fyrrnefndu fjárhæðinni. Ég held að það sé
skógræktarmönnum jafnt sem skattgreiðendum
til umhugsunar hvernig þessum fjármunum hefur
verið varið og hvort þeir hafa skilað okkur þeim
árangri sem vænst var til. Um þetta efni verða
eðlilega skiptar skoðanir.
Ég tel að það megi skipta starfi í skógrækt frá
því um 1950 í þrjá þætti og meta árangurinn með
hliðsjón af því.
í fyrsta lagi hefur starfið beinst að plöntun
trjáa. Mér er sagt að á síðustu 40 árum hafi verið
plantað um það bil 14-15 milljónum trjáa. í
Heiðmörkinni einni tæpum 2 milljónum plantna.
Sumar þessara plantna hafa náð að skjóta rótum
og aðrar ekki eins og vill verða. Væri verið að tala
um nytjaskógrækt þá er mér sagt að það megi
reikna með um 4.000 plöntum á hvern hektara.
Með einfaldri deilingu þá jafngildir þetta út-
plöntun í um 3.000 hektara, eða 30 ferkm, jafnvel
þó svo fjórðungur plantnanna fari forgörðum. Ég
vil ekkert um það fullyrða hvort þeir sem að
málum hafa starfað eða greitt tilkostnað fella sig
við árangurinn af þessu trjáræktarstarfi.
í öðru lagi held ég að með góðum rökum megi
segja að veigamikið tilraunastarf hafi verið unnið
á liðnum árum. Tré hér á landi eru vissulega eldri
en frá því um stríð og víða standa fagrir einstakl-
ingar. Einkum hin síðari ár hefur skógræktin þó
fært okkur dýrmæta reynslu af tilraunum með
tegundaval við mismunandi náttúruskilyrði.
Þannig hafa vissar tegundir sýnt sig harðgerðari
og staðist duttlunga náttúrunnar betur en aðrar.
Nú telja menn sig allvel hæfa til þess að mæla
með tilteknum tegundum sem betur eru fallnar til
umfangsmikillar skógræktar en aðrar. Gleymum
því ekki að í slíkri ráðgjöf felst mikil ábyrgð, ekki
síst ef hefja á skógrækt sem arðbæra atvinnu-
grein.
Þá kem ég að þriðja þættinum á sviði skóg-
ræktar síðustu áratugina. Það er að glæða skilning
landsmanna á yndisauka gróðurs og hver sé skuld
okkar við landið eins og það er stundum kallað. I
þessu efni eiga félög áhugamanna um trjárækt
ekki síst mikinn heiður skilið. Vitanlega hefur
áhuginn verið mismikill en alltaf hafa verið
einhverjir óbilandi áhugamenn sem hafa haldið
starfinu uppi.
Mín afstaða er sú, að það sé fyllilega réttmætt
og geti leitt til áhugaverðra skoðanaskipta að
hugleiða hvernig til hafi tekist í skógræktarstarfi
síðustu áratugi. Er forusta í þessu starfi, eins og
þarf, á að beina kröftunum á færri staði en þeim
mun öflugar. Svo mætti lengi telja. Ég held
nefnilega að árangurinn sé fyrst og fremst fólginn
í þekkingu og reynslu frekar en trjám og viði.
BÚHÁTTABREYTIN G AR —
NYTJASKÓGAR
Miklar búháttabreytingar eru nú og hafa verið
að gerast í landinu. Þær hafa leitt til eins konar
tímamóta í umræðu um skógrækt. Samdráttur í
framleiðslu hefðbundinna afurða verður til þess
að bændur bregða búi. í ofanálag hafa afurðir af
gripum og landi aukist og neysluvenjur breyst,
sem gefur færi á enn frekari fækkun í bændastétt
miðað við að framleiðslan skuli takmörkuð við
innanlandsmarkað. Nýjar búgreinar hafa orðið til
sem afleiðing. Nægir að nefna í því sambandi
alifuglarækt, loðdýrarækt, nýtingu veiðivatna,
dúntekju, ferðaþjónustu og nú síðast er rætt um
skógrækt eða skógarbúskap. Samkeppnin um
landið er því að taka nýja stefnu. Nú ræða menn
það í fullri alvöru að brjóta land til skógræktar í
stað þess að beita á það kvikfé.
Með lögum frá árinu 1984 var lögum um skóg-
rækt breytt þannig, að bætt var í eldri löggjöf
ákvæði um ræktun nytjaskóga á bújörðum.
Þungamiðja þessara Iaga er sú að í héruðum þar
sem skógræktarskilyrði eru vænleg styrkir ríkis-
sjóður ræktun nytjaskóga á bújörðum, eftir því
sem fé er veitt á fjárlögum hverju sinni, enda
verði skógræktin þáttur í búskap bænda og jarð-
eigenda. Styrkur má nema allt að 80% stofn-
kostnaðar við undirbúning skógræktarlandsins
þar með taldar girðingar, vegagerð, plöntur og
gróðursetning. Þetta er þó háð ákveðnum skil-
yrðum um stjórn mála og fleiri þætti.
Bændur austanlands og sunnan hafa sýnt mál-
inu áhuga. í framhaldi af þessum lögum hafa
samtök bænda, nú síðast Búnaðarþing, ályktað
um það að vinna þurfi skógarbúskap brautar-
gengi, ekki sem hliðarbúgrein heldur sem at-
vinnustarfsemi á stærri kvarða. í því sambandi
58
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1987