Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1987, Page 84

skemmdum á laufblöðum og barraálum og ótíma-
bæru lauffalli þannig að geta trjánna til ljóstillíf-
unar minnkar og trén gildna minna og minni
næring verður í blöðunum. Þessi veiklun trjánna
leiðir til minni mótstöðu gegn furubjöllu og rótar-
fúa og veldur dauða“ (3).
Einkum kom það fram við könnunina á San
Bemardino að óson dregur úr varnarmætti
trjánna gegn skordýrum, sveppasýkingum og
öðram lífverum sem draga þau til dauða; ósonið
sjálft drepur ekki trén.
Samkvæmt síðari kenningunni um skaðleg áhrif
ósons, eykur óson ásamt súrri þoku skoiun nær-
ingarefna, t. d. magnesíums og kalks, úr lauf-
blöðum og barri, minnkar ljóstillífun og dregur úr
myndun lífrænna efna bæði í krónu og rótarkerfi
(3). Magnesíumtap þetta gæti verið ástæðan fyrir
því að greninálar gulna svo sem algengt er í V,-
Þýskalandi, vegna þess að magnesíum er jafn-
mikilvægur þáttur í blaðgrænusameindinni og
jám er í blóðrauða. Þegar magnesíum og kalk
tapast úr laufblöðunum hamast ræturnar við að
reyna að bæta það upp með því að vinna þessi
næringarefni úr jarðveginum, með þeim árangri
að hlutfallið milli kalks og vetnis í jarðveginum
breytist og hann verður súr.
Það sem helst styður þessa kenningu eru niður-
stöður athugana dr. Prinz og starfsbræðra hans á
N.-Rínar- og Westfalen-svæðinu í V.-Þýskalandi.
Athuganir úti í náttúrunni og efnagreiningar
sýndu að allir aldursflokkar rauðgrenis og
evrópuþins verða fyrir áhrifum, en í tilraunastof-
um var aðeins hægt að framkalla blaðgrænuskort í
greninálum, en ekki í evrópuþin (3). Enda þótt
vitað sé að óson og súrt regn myndi skæða blöndu
hefur ekki tekist að framkalla í tilraunastofum
þau áhrif sem trén verða fyrir úti í náttúrunni.
Óson ásamt súru regni (og þungmálmum) gæti
einnig átt verulegan þátt í hnignun skóga í Ung-
verjalandi. Dr. R. Solymos forstöðumaður skóg-
ræktardeildar landbúnaðarráðuneytisins í Ung-
verjalandi fullyrðir að alvarlega hnignun eikar-
skóga þar í landi megi rekja til þessara efna, „sem
eru ástæða þeirrar þornunar sem verður í eikar-
trjánum og veldur því að þau deyja fyrst að ofan
og svo alla leið niður og að blöðin gulna og trén
missa börkinn. Þá taka sveppasýkingar og
skordýr við og drepa tréð á skömmum tíma“
(7,8).
SKEMMDIR AF VÖLDUM BRENNI-
STEINSDÍOXÍÐS
Loftkennt brennisteinsdíoxíð (S02) sem mynd-
ast einkum við brennslu kola og olíu í orkuverum
og stóriðjuverum veldur mengun jafnvel áður en
það blandast köfnunarefnisoxíðum í andrúmslofti
og myndar súrt regn. Á hverju ári er einhvers
staðar á bilinu 110 og 115 milljón tonnum af
brennisteinsdíoxíði hleypt út í andrúmsloft í Evr-
ópu (að A.-Evrópu og Sovétríkjunum meðtöld-
um) og N.-Ameríku (9). Þrátt fyrir það eru
beinar skemmdir á skógum af völdum brenni-
steinsdíoxíðs takmarkaðar við ákveðin svæði.
Samt sem áður hefur mikið verið ritað um skað-
leg áhrif brennisteinsdíoxíðs á tré og annan
gróður í næsta nágrenni orkuvera, málmvinnslu-
stöðva og annarra mengandi iðjuvera.
Sýnt hefur verið fram á að brennisteinsdíoxíð
skemmir tré með því að fara inn um loftaugu
laufsins og barrsins, þar gengur það í samband við
vatn og myndar brennisteinssýru sem leggst sem
þunnt lag á frumuveggina. Áhrifin eru augljós.
Laufið á lauftrjám „upplitast“ en nálar barrtrjáa
verða rauðbrúnar.
Mengun af brennisteinsdíoxíði dregur úr gild-
leikavexti og í alvarlegum tilfellum drepur hún
nær allan gróður umhverfis iðjuver sem valda
mikilli mengun. Sígilt dæmi um slíka staðbundna
mengun er INCO málmbræðslan í Sudbury, Ont-
ario í Kanada — sem er mesta uppspretta brenni-
steinsdíoxíðsmengunar í heiminum (650.000 tonn
á ári, sem er t.d. meira en öll brennisteinsdíoxíðs-
mengun í Svíþjóð). Á 1.865 km2 svæði umhverfis
málmbræðsluna hefur mengunin gjöreytt öllum
gróðri (10). Áþekk gróðureyðing hefur átt sér
stað í suðurhéruðum A.-Þýskalands og norðvest-
urhéruðum Tékkóslóvakíu en þar hafa brenni-
steinsdíoxíð og reykur valdið miklu tjóni (11).
Samt sem áður hafa þau einkenni sem venju-
lega eru tengd skaða af brennisteinsdíoxíði ekki
sést á skógum í V.-Þýskalandi nema í nágrenni
þekktra mengunarvalda. í skógum í V.-Þýska-
landi sem orðið hafa fyrir skaða af völdum meng-
unar er meðaltal af brennisteinsdíoxíði í andrúms-
82
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1987