Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1987, Síða 86

en þá hætta þau í rauninni að vaxa og efnaskipti
þeirra breytast (ekki ósvipað dýrum sem leggjast í
vetrardvala). Of mikið köfnunarefni á þessu
mikilvæga stigi raskar þessum undirbúningi.
Meðal sýnilegra einkenna skaðans er að nál-
arnar verða rauðbrúnar og falla jafnvel af trján-
um á vorin. Það hefur gerst í Mið-Evrópu og á
hálendum svæðum í Bandaríkjunum allt frá N,-
Karólínu til Vermont.
Síðari kenningin tengir ofgnótt köfnunarefnis
við breytingar í skiptingu kolefnis og annarra
næringarefna innan plöntunnar og gerir tréð
viðkvæmara fyrir banvænum sjúkdómsvöldum
svo sem þráðormum, sveppum og skordýrum (3).
Vegna þess að ofgnótt köfnunarefnis örvar tréð
um of og veldur því að það tekur upp meira af
öðrum næringarefnum, en þá ganga steinefnin í
jarðveginum til þurrðar. Til að vinna gegn því fer
svo að rótarkerfi trésins minnkar og tréð þolir
þurrka á sumrin og storma á veturna verr. f>ó
ofgnótt köfnunarefnis sé aðeins 10 hundraðs-
hlutum meiri en eðlilegt er, er það nóg til þess að
hafa áhrif á rótarkerfi sumra trjáa (sveppróta) og
auka ásókn skordýra í trén (3).
Svo vitnað sé í sænskar rannsóknir þá hefur
Bengt Nihlgárd, plöntuvistfræðingur við há-
skólann í Lundi, sett fram þá tilgátu að „30 kg
úrfelli á hektara á ári valdi því að eftir 20—25 ár
verði skógar mettaðir af köfnunarefni" (13). Stór
svæði í Evrópu og nokkur hálendissvæði í N,-
Ameríku eru þegar farin að nálgast þau mörk.
LÍFRÆN EFNASAMBÖND SEM HAFA
ÁHRIF Á VÖXT
Fritz Fúhr prófessor í Júlich segir, „að enginn
viti um þátt lífrænna efnasambanda í skóga-
dauðanum en þau geti skipt sköpum“. Sem
stendur er 1,5 milljón tonnum af lífrænum efnum,
meindýraeitri, plöntueitri og þúsundum annarra
efna dreift í V.-Þýskalandi á hverju ári. Sum
þeirra gætu haft áhrif á myndun hormóna í
trjánum og aðrar efnabreytingar (14). Dr. Peter
Schútt er á sama máli „I einni könnun fundum
við vott af 400 lífrænum efnasamböndum í einum
rúmmetra af andrúmslofti“ (11). Þessi kenning
getur orkað tvímælis en a. m. k. í einu tilviki má
rekja óeðlilegan vöxt sem sést hefur í V.-Þýska-
landi (og á Mt. Mitchell í N.-Karólínu) til úrfellis
af lífrænu efnasambandi. Anilín hefur verið talið
valda örum dauða furutrjáa (Pinus taeda) í nánd
við efnaverksmiðju skammt frá Raleigh í N.-
Karólínu. Meðal helstu einkenna er að barrið
verður brúnt, trén fella barr sem er enn grænt og
fullþroska tré deyja (3).
Vitað er að ethylen hefur áhrif á vöxt, veldur
lauf- og barrfalli þó ekki sé meira af því en sem
nemur 0,1 grammi í lítra af lofti (3).
Auxin, mjög mikilvirkt plöntuhormón, hefur
einnig verið talið eiga þátt í því að laufblöð vefjast
upp og blöð og barr aflagast; það hefur einnig
verið notað sem plöntueitur. Schútt prófessor
getur sér þess til að tvö efni geti myndað efna-
samband (11) — líkt og efnavopn — og myndað
mjög eitruð efnasambönd þótt mjög lítið sé af
þeim. Fessi kenning er verð mjög vandlegrar
íhugunar þar sem lítið hefur verið gert til að
kanna hvernig lífræn efnasambönd (einkum þau
sem notuð eru til framleiðslu á plöntu- og
meindýraeitri) — ein sér eða í tengslum við önnur
efni — geti átt þátt í hnignun og dauða skóga.
SÝRUÚRFELLI
Sýruúrfelli stafar af brennisteinsdíoxíði, köfn-
unarefnisoxíðum, vetnisklóríði og öðrum efna-
samböndum sem blandast súrefni og vatnsgufu í
andrúmsloftinu og mynda þunnar lausnir af sterk-
um sýrum. Síðan falla þessi efni til jarðar sem súrt
regn, snjór, þoka eða súrar þurrar efnisagnir.
Sýruúrfelli má einkum rekja til orkuvera og
stóriðju þar sem kolum og olíu er brennt þó að
köfnunarefnisoxíðin stafi næstum að jafnmiklu
leyti af útblæstri farartækja.
Skolun úr laufblöðum er talin eðlilegur hluti af
næringarefnaferli trjánna og ógnar heilbrigði
þeirra ekki í sjálfu sér. Samt sem áður verður
innra jafnvægi trjánna að haldast. Rannsóknir
sem gerðar hafa verið í N.-Ameríku hafa sýnt að
sýruúrfelli sem hefur pH 2,3 til 5,0 skolar kalíum,
kalki og magnesíum úr laufblöðum hlyns og gul-
birkis (Betula lutea)og úr nálum hvítgrenis (Picea
glauca) (3). Þrátt fyrir það að skógar í Evrópu og
N.-Ameríku verði að jafnaði fyrir 30 sinnum
meira sýruúrfelli en verður í ómenguðu óspilltu
umhverfi er enn ekkert sem bendir til að skolun
úr laufblöðum (foliar leaching) hafi áhrif á vöxt
þeirra.
84
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1987