Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1987, Qupperneq 87

Tafla 1. Algeng einkenni skógardauða (1)
Einkenni um minnkandi vðxt:
— Blöð og barr verða mislit og falla af trjánum (blöð
og barr verða gulleit eða brún)
— Rætur rýrna, einkum á barrtrjám
— Ársvöxtur minnkar (árhringir verða grennri)
— Gamalt barr eldist fyrir tímann
— Mótstaða gegn sýkingu blaða og róta minnkar
— Plöntugróður á skógarbotninum undir krónu
trjánna deyr
— Mikill fléttugróður á trjánum
— Trén deyja
Einkenni um óeðlilegan vöxt:
— Trén fella blöð eða barr sem er ennþá grænt, án
nokkurra sýnilegra sjúkdómseinkenna
— Trén fella græna sprota í heilu lagi, einkum greni
— Ung tré af evrópuþin mynda svonefnd „storka-
hreiður"
— Myndun nýrra greina verður óeðlileg og margir
„aukasprotar“ myndast á trjánum
— Lögun blaðanna breytist
— Nýting efnasambanda, sem verða til við ljóstil-
lífun breytist
— Óeðlilega mikið myndast af könglum og fræjum
mörg ár í röð
— Sýkt tré vaxa í toppinn en ekki niðri við jörðina
þar sem greinarnar verða stökkar
Einkenni um vatnsálag:
— Vatnsjafnvægið breytist
— Vatnsskemmdir verða tíðari
Rannsóknir í skógum á 194 stöðum í suðvest-
urhluta V.-Þýskalands hafa leitt í ljós að trén
leitast við að bæta upp skolun úr laufblöðum með
því að taka til sín meiri næringarefni úr jarðvegin-
um (3). Séu næringarefnin ekki fyrir hendi þola
trén verr álag vegna breytinga á veðurfari.
Dr. Bernhard Ulrich fullyrðir að sýruúrfelli
flýti fyrir því að jarðvegur súrni. Rannsóknir
Ulrichs á Solling-hásléttunni hafa leitt í ljós að
sýruúrfelli skolar nauðsynlegum næringarefnum
úr jarðveginum en losar um leið ál sem skemmir
ræturnar (15).
Þessi áhrif eru mjög staðbundin. Jarðvegur
sem getur eytt sýru, líkt og sá jarðvegur sem
liggur á kalk- og sandsteinslögum Bandaríkjanna,
verður ekki fyrir jafnmiklum áhrifum af sýruúr-
felii og sá jarðvegur sem liggur á þunnum jökul-
ruðningi eða þykkum granítberggrunni (líkt og
víðast í Skandinavíu, Kanada og sums staðar í
Mið-Evrópu). Með öðrum orðum, þunnur jarð-
vegur með takmörkuðu rými fyrir rætur er við-
kvæmari fyrir sýruskolun en dýpri og frjósamari
jarðvegur með miklu af sýrueyðandi efnum á
borð við kalk og kalíum. En hafa verður í huga að
trén eru ólík. Einstök tré, líkt og fólk, bregðast
misjafnlega við álagi frá umhverfinu.
Þar að auki getur sýruúrfelli losað svo mikið ál í
jarðveginum að það drepi fíngerðar rætur
trjánna. í vorleysingum fær jarðvegurinn Iíka
mikla sýru við og við en þá losnar mikið af áli og
öðrum þungmálmum sem setjast í jarðveginn og
skolast síðan út í vatnsfarvegi. Dr. Ulrich kemst
að því að þó aðeins væri 1—2 mg af áli í lítra af
vatni úr jarðvegi gæti það skemmt rótarkerfi (16).
Við Solling fann hann 6 mg af áli í hverjum lítra í
beykiskógi og 15 mg af áli í lítra í greniskógi, sem
er töluvert fyrir ofan hættumörk (16). Á hinn
bóginn benda rannsóknir Norðmannanna Abra-
hamsen og Tveite til þess að álið valdi ekki
sjáanlegum skemmdum á rótum fyrr en við 80—
160 mg í lítra (3). Þessi mikli munur á niðurstöð-
um er talinn stafa af „ólíkum staðháttum". Svo
vitnað sé í Ulrich: „Kalkríkur jarðvegur verður
ekki fyrir eins miklum áhrifum af lausu áli og
jarðvegur með minna af efnum sem binda álið“
(17).
Aukin sýra í jarðvegi og eituráhrif af áli eru
vandamál sums staðar í Evrópu, þar sem barr-
skógar vaxa í miðlungs- eða mikilli hæð yfir
sjávarmáli í steinefnaríkum jarðvegi sem bindur
lítið af sýru og áli. Aftur á móti vaxa skógar á
hálendi í austanverðum Bandaríkjunum einkum í
lífrænum jarðvegi. Þcss vegna telja bandarískir
vísindamenn súrt regn eiga minni þátt í hnignun
skóga en talið er í Evrópu.
ARSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1987
85