Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1989, Síða 9

HÁKON BJARNASON
Gróðurrán eða ræktun
i
Á hinum síðustu áratugum hefir þekking
manna á hverskonar náttúrufræðum aukist
hröðum skrefum, og sú þekkinger að valda meiri
byltingu á högum manna og háttum en þekkst
hefir nokkru sinni fyrr. Hér á landi hafa atóm-
sprengjur og vélrænar framfarir tekið upp rúm
blaða og rita, svo að annað hefir hvergi komist
að. Um rannsóknir manna á hinni lífrænu náttúru
hefir verið furðu hljótt. Árangur þeirra hefir
helst birst okkur í nýjum og kraftmiklum lyfjum,
sem fólk nefnir oft undralyf, eins og t.d. penicill-
ín, aureomycin og fleiri. Þessi lyf fundust ekki
fyrr en menn fóru að grandskoða náttúrufyrir-
brigðin og að herma eftir störfum náttúrunnar
sjálfrar. og eru því lyfin að vissu leyti ekki meiri
undralyf en sum gömlu grasameðulin. Að öðru
leyti munu flestar slíkar framfarir hafa farið fyrir
ofan garð og neðan hjá flestum íslendingum.
Einna gleggst dæmi þess er, að þegar ný kennslu-
löggjöf er samin fyrir hina æðri skóla fyrir fáum
árum, er fræðsla í almennum náttúrufræðum
jafnvel minnkuð frá því, er áður var.
Með aukinni þekkingu á náttúrunni og lög-
málum lífsins verður mönnum æ ljósara, hve
mjög einstaklingar og þjóðfélög eru háð
umhverfi sínu, hversu gróður og dýralíf, jarð-
vegur og veðrátta, ræður allri þróun nrannkyns-
ins. Hið gamla hreystiyrði, að maðurinn sé herra
jarðarinnar, á sér enga staði. Hitt er sannara, að
hann er skilgetið barn móður jarðar, og hann
hlýtur því að verða að haga sér samkvæmt boði
hennar. Að öðrum kosti verður hann ánauðugur
þræll umhverfis síns og aðstæðna, leiðir ógæfu
yfir sig cn tortímingu yfir.afkvæmi sín. Oft hefir
mannkyninu orðið þetta á, stundum óafvitandi,
stundum hefir það haft óljóst hugboð um hvert
stefndi, og einstöku sinnum hafa menn gert þetta
af ráðnum hug og vitandi vits. Ótal fornþjóðir eru
horfnar með öllu, lönd þeirra eyðimerkur og
litlar sögur herma um örlög þeirra, nema hvað
ráða má af rústum og gönrlu letri á leirtöflum. En
það sem verra er, er að margar þjóðir nútímans
standa höllum fæti af nákvæmlega sömu ástæð-
um, er ollu því, að fornþjóðirnar liðu undir lok,
af því að þær eru sem óðast að eta upp landkosti
sína.
II
Okkur Islendingum væri áreiðanlega hollt að
rannsaka og grandskoða landið, sem við lifum og
hrærumst í. Við ættum að þekkja svo vel skil á
eigin landi, að við þyrftum ekki að misþyrma
gróðri, ræna auðlegð þess og fara með hana í
gröfina eins og flestir forfeðra okkar hafa orðið
að gera, með þeim eina árangri að draga fram
lífið í basli og fátækt.
Fyrir því hve við vitum lítið með vissu um gæði
landsins og notagildi þeirra hafa íslendingar
mjög misjafnar hugmyndir um landið. Sumir sjá
ekki annað en hrjóstur og auðnir, og eru þeir
sífellt að bera það saman við önnur og suðlægari
lönd, aðrir telja ísland eitt ágætasta land undir
sólinni, og þeir halda í fáfræði sinni, að hér megi
hafa hundruð þúsunda lagðprúðra hjarða og að
ekkert kjöt taki íslenzku dilkakjöti fram sakir
ágætis hins íslenska heiðagróðurs.
Þeir íslendingar verða samt æ fleiri, sem bæði
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1989
7