Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1989, Page 25

aði og fylgjast með viðgangi þeirra. Niðurstaða
hans er sú, að „um miðja 18. öld var Fljótsdals-
hérað mjög víða skógi vaxið inn til dala og út um
allar hlíðar...“ Telur hann að skógunum hafi svo
verulega hrakað eftir Kötlugosið 1755, í „móðu
hallærinu fyrra“ og þó einkum eftir „seinna móðu-
hallærið“, sem var afleiðing Síðueldanna 1783. I
bæði skiptin hafi „lauf skorpnað á skógum og
greinar sprekað af þyrringu í lofti og öskufalli.“
Á það hefur verið bent (6) að Kötlugosið 1755
hafi orðið að haustlagi, og því geti það naumast
hafa valdið slíkum spjöllum. Hugsanlegt er því,
að hér sé átt við önnur gos í Kötlu eða Heklu, en
t.d. varð stórgos í Heklu vorið 1766, sem varaði
allt sunrarið og fram á næsta vetur. Barst þá mikil
aska til Norðurlands.
Um næstliðin aldamót (þ.e. aldamótin 1800) og rjett
eptir þau, voru hjer allir stærri skógar fallnir. Þá
lifðu eigi eptir nema hinir smærri, sem lifað höfðu á
ýmsum stöðum innan um stórskóginn, eða lifnað
eptir Síðuelds-sumarið. Voru þá löndin víða alþakin
föllnum eikum og viði, sprekuðum og fúnum. Var
sumstaðar að líta yfir ása og hlíðar, eins og í ísmöl
sæi, þar sem sólin skein á þessa barklausu hvítu
fnjóska (17).
Sveinn Pálsson læknir ferðaðist um Fljótsdals-
hérað sumarið 1794, og fór m.a. um Hall-
ormsstað inn í Fljótsdal og lýsir því í ferðabók
sinni. Hann staðfestir að sumu leyti frásögn séra
Sigurðar:
En í þokkabót er svo alls staðar fullt af kalviði: snjó-
hvítum og visnandi toppum, jafnvel á ungum trjám.
Merkilegt er, að Sveinn nefnir ekki eldgosin,
en virðist telja skógarskemmdirnar stafa einkum
af rangri meðferð.
Alls staðar... blasa við hryggileg verksummerki.
Hin fegurstu birkitré hafa verið stráfelld á þessum
slóðum, ekki samt að rótum, heldur hefur stofninn
verið bútaður allt að mannhæð frá jörðu...
Hann fyllist heilagri vandlætingu og skrifar
yfirvöldum „langa raunarollu“ um þetta (20, bls.
376-377).
Sveinn nefnir ekki Ranaskóg, en eftirfarandi
ummæli geta þó eins átt við hann:
Skógurinn hjá Hallormsstað og þar fyrir ofan, er
sennilega bezti skógur, sem nú er til á landinu. Veg-
urinn gegnum skóginn minnir víða á fögur trjágöng,
því að trjákrónurnar ná saman svo hátt yfir jörð, að
vart næst upp í þær með svipunni. Á þessum stað
getur maður tekið undir með þeim Eggert og
Bjarna, að Fljótsdalur sé fegursta hérað landsins.
RANASKÓGUR Á 19. ÖLD
Þegar Sigurður Gunnarsson kom austur á land
haustið 1830, voru hinir víðlendu birkiskógar
Héraðsins teknir að rétta við, eftir hin miklu áföll
á síðari hluta 18. aldar. Nefnir hann ýmis dæmi
því til sönnunar, m.a. nokkur skóglendi sem nú
eru alveg eydd.
Þá voru allir þessir skógar smáir, 3-5 álnir á hæð
hinar stærstu hríslur á efstu limar - mest allir krækl-
aðir og lítill raptviður í þeinr.
Fegurstu skógarreitir sem jeg sá, eptir að jeg kom
hingað austur, voru Gotruskógur í Hallormsstaða
landi og Ranaskógur í Fljótsdal. Þeir voru þá rjett-
vaxnir og ókræklaðar limar, 3 til 5 álna háir. Þeir
„Álfakirkja" neðantil í Gilsárgili. Mynd: H. Hg. 15-06-
88.
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1989
23