Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1990, Side 64

vakna til vitundar um umhverfi sitt. Á síðustu
árum hafa orðið hrikaleg umhverfisslys og við
erum að gera okkur ljósí að við munum ekki lifa
af nema við tökum upp nýja umgengnishætti við
lífríki það sem við erum órjúfanlegur hluti af.
Umhverfisvernd er þar af leiðandi ofarlega í
hugum manna þessa stundina.
Skógrækt er í flestum tilvikum til bóta fyrir
umhverfið. Skógurinn eykur viðnámsþrótt
umhverfisins gegn spjöllum; með betri vatns-
miðlun og jarðvegsbindingu. Hann skýlir einnig
öðru lífríki fyrir veðri og vindum. En í sumum til-
vikum er erfitt að rökstyðja skógrækt með hug-
myndum umhverfisverndar. T. d. geta eftirtaldar
skógræktarframkvæmdir tæpast talist umhverfis-
bætandi: Trjátegundaskipti þar sem náttúrulegur
birkiskógur er látinn víkja fyrir erlendum trjáteg-
undum, skemmdir á sjaldgæfu umhverfi og/eða
vistkerfi, t.d. með framræslu mýra í þágu skóg-
ræktar eða gróðursetningu trjáa á staði sem hafa
sérkennilegt og sjaldgæft útlit.
Breyttur hugsunarháttur kallar á skýrari til-
gang skógræktar.
Það er mitt álit að almennri markmiðssetningu
eins og kemur fram í lögum félaganna verði að
fylgja eftir með því að setja afmörkuðum verk-
efnum skýrari markmið.
Átak um ræktun landgræðsluskóga er að mínu
mati gott dæmi um þetta. Tilgangurinn með átak-
inu er skýr. Verkefnið er einnig skýrt afmarkað
frá annarri starfsemi þeirra sem standa eiga að
framkvæmdinni. Höfðað er til málefnis sem er
ofarlega í hugum almennings, þ.e. umhverfis-
bætur. Enda lætur árangur fjársöfnunarinnar
ekki á sér standa; hún gekk í alla staði framar
öllum vonum.
Það má hugsa sér að skógræktarfélag sé með
mörg járn í eldinum, t. d. eina girðingu í nágrenni
þéttbýlis og aðra í dreifbýli. Tilgangur skóg-
ræktar á þessum tveimur stöðum getur verið æði
misjafn. Staðsetningin ein og sér gefur tilefni til
mismunandi markmiða.
Þegar gerð er nánari lýsing á tilgangi skóg-
ræktar er ekki nóg að finna henni viðeigandi heiti
eins og útivistarskógrækt eða nytjaskógrækt.
Skoða þarf niður í kjölinn alla þætti framkvæmd-
arinnar. Svara þarf spurningum eins og:
Hverjum á skógræktin að þjóna? Almenningi í
sveitarfélaginu eða aðeins félögum í viðkomandi
skógræktarfélagi.
Er þörf fyrir skóg á þessum stað? Ef hún er til
staðar, hvernig lýsir hún sér? Þörf fyrir umhverf-
isfegrun, möguleika til útivistar og hvernig úti-
vistar: göngu, hlaupa, tjaldstæða?
Það þarf einnig að liggja ljóst fyrir, hvort fyrir-
huguð skógrækt skarast á við aðra landnotkun,
t. d. náttúrufriðun og hvort skógræktarfram-
kvæmdirnar séu á verksviði skógræktarfélags.
T. d. eru mörkin milli starfsemi skógræktarfélaga
og garðyrkjudeilda bæjarfélaga oft og tíðum
óljós fyrir þann sent ekki þekkir til.
Markmið skógræktar getur einnig verið
samsett. Innan sama svæðis á að stunda nytja-
skógrækt á hluta svæðisins en útivistarskógrækt á
öðrum hluta. Meira að segja getur skógrækt á
einum og sama blettinum verið samsett. Dæmi:
Ræktaðar eru tegundir sem gefa af sér viðarnyt
en uppbygging skógarins er stíluð á möguleika til
útivistar.
Með forsendum á ég við utanaðkomandi þætti
sem hafa áhrif á og stýra árangri framkvæmda.
Þetta eru þættir eins og staðsetning, lega og lögun
svæða. Veðurfar og landgæði, sem eru þættir sem
hafa áhrif á skilyrði til ræktunar. Ræktunar-
skilyrðin hafa aftur áhrif á val trjátegunda og
kvæma.
Hluti slíkra þátta eru þekktir og staðbundin
reynsla kemur hér að góðum notum. En ef vel á
að standa að verki er æskilegt að gera heildarút-
tekt á fyrirhuguðu skógræktarlandi. Ef gera á
ýtarlega ræktunaráætlun er slík úttekt nauðsyn-
leg. Á löndum bænda, er stunda nytjaskógrækt
og löndum í umsjá Skógræktar ríkisins, eru
gerðar slíkar úttektir. Þær ganga undir nafninu
„skráning skóglenda“ eða „skógarkortagerð“.
Mun ég síðar í erindi mínu gera þessum þætti í
skipulagi skógræktar betri skil.
Áætlanir eru í stuttu máli lýsing á hvernig ná á
settu markmiði á sem skynsamlegastan hátt út frá
gefnum forsendum. Þær geta verið allt frá ein-
földum töflum um fjölda plantna sem áætlað er
að gróðursetja, til ýtarlegra framkvæmda- og
kostnaðaráætlana sem eru sundurliðaðar niður í
smæstu verkþætti.
62
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1990