Skógræktarritið - 15.05.2010, Síða 43

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201042
Ölp un um vex hann upp í 2000 m h. y. s. Hann hef ur
breiðst út norð ur eft ir Evr ópu allt til Trom sö í Nor egi,
en auk þess hef ur hann ver ið flutt ur og gróð ur sett ur
víða um heim. Hann þrífst all vel á Hjaltlandseyj um
og í Fær eyj um. Út breiðslu geta hans er mik il. Hann
fram leið ir mik ið af fræi og þrífst vel í skugga á unga
aldri. Það er með al ann ars ástæð an fyr ir því að sums
stað ar, eins og í Dan mörku og Ástr al íu, hef ur hann
ver ið flokk að ur sem „inn flutt ágeng teg und“ og orð­
ið fyr ir út rým ing ar her ferð stjórn valda.
Króna garða hlyns ins er yf ir leitt regn hlíf ar lög uð
hér á landi. Börk ur inn er grár og slétt ur en verð ur
hruf ótt ur með ár un um og þyk ir mik ið augna yndi.
Blöð in eru handsep ótt og frek ar stór. Haust lit ur er
gul ur. Blóm in eru gul græn og í hang andi klös um
og vin sæl með al bý flugna. Aldin ið er tvær hnot ur
með sam vöxn um vængj um sem minna á þyrlu spaða
þeg ar þær svífa til jarð ar. Í mikl um vindi geta fræ in
ferð ast nokk ur hund ruð metra frá móð ur trénu.
Garða hlyn ur þol ir meng un, salt og vind þeg ar
hann eld ist, en er við kvæm ur í upp eldi. Hann hef­
ur að mestu ver ið laus við sjúk dóma og önn ur van­
þrif hér lend is. Tald ar eru allt að 150 teg und ir af
hlyni í heim in um, auk fjöl margra rækt un araf brigða.
Garða hlyn ur inn hef ur reynst best hér á landi ásamt
af brigð inu purp ura hlyn, en neðri hluti lauf blaða
hans er rauð fjólu blár. Marg ar hlyn teg und ir eru nú í
til rauna rækt un í Grasa garð in um í Laug ar dal.
Hlyn ur inn hef ur mik ið gildi í rækt un í görð um
og opn um svæð um. Við ur hans er ljós og er með­
al ann ars not að ur í park et, hús gögn og hljóð færa­
smíði, t.d. í fiðl ur, enda leið ir hann hljóð óvenju vel.
Síróp er gert úr vökva hlyns ins og er það tölu verð ur
iðn að ur í Norð ur­Am er íku, en al geng ast er reynd ar
að tappa vökva af syk ur hlyn (Acer sacchar um). Hér
á landi hafa til raun ir ver ið gerð ar með fram leiðslu
síróps af hlyn, en nær tækara mun vera að fram leiða
birk isíróp fyrst um sinn.
Hvergi á land inu er garða hlyn ur inn jafn al geng­
ur og í Reykja vík og verð ur hann meira áber andi
í borg ar lands lag inu með hverju ár inu sem líð ur.
Þekktasta tréð er ráð hús hlyn ur inn, á horni Suð ur­
götu og Von ar stræt is, gróð ur sett ur árið 1918. Ann­
ar þekkt ur hlyn ur er við hús Þor vald ar Thorodd sen
að Lauf ás vegi 5. Hann er frá ár inu 1888 og er með al
elstu trjáa borg ar inn ar. Þá eru mjög fal leg ir hlyn ir
við Mímis veg, Guð rún ar götu og Raf stöðv ar veg, svo
fá ein ir stað ir séu nefnd ir.
Garða hlyn ur er greini lega þess virði að rækta
áfram og helst þyrfti að leita mark visst að kvæm um
sem eru bet ur að lög uð okk ar mis lynda veð ur fari og
kala minna. Hann nýt ur sín al mennt vel á opn um
svæð um og verð ur vænt an lega not að ur sem götu tré
í fram tíð inni og í skjól belti líkt og víða er lend is. Þar
telst það líka kost ur hve króna hans er um fangs mik il
og kast ar mikl um kælandi skugga yfir há sum ar ið.
Gerð var til raun fyr ir nokkrum árum með það
að flytja inn sér rækt að an hlyn frá Sví þjóð og nota
sem stáss tré við hús Orku veit unn ar á Bæj ar hálsi og
verð ur for vitni legt að sjá hvern ig hon um reið ir af í
fram tíð inni. Flest ir eru stóru hlyn ir borg ar inn ar rétt
að slíta barns skón um, ef mið að er við þann 500 ára
ald ur sem hann nær við góð skil yrði suð ur í Evr ópu.
Þess má geta til gam ans að sver asti stofn garða hlyns
sem vit að er um er í þýsku Ölp un um, í um 1000 m
h.y.s., um mál stofns ins við jörð er um 9 m.
Garða hlyn ur inn við Bjarn ar stíg 10 er af mörg um
tal inn glæsi leg asta tré sinn ar teg und ar á land inu. Það
er því vel þess virði að gera sér ferð um Bjarn ar stíg inn
– sem ligg ur á milli Njáls götu og Skóla vörðu stígs – og
heilsa upp á um rædd an hlyn. Hann blas ir við frá göt­
unni og er jafn eft ir tekt ar verð ur að sumri sem vetri.
Garðahlynurinn við Bjarnarstíg.