Hugur - 01.01.2008, Blaðsíða 34

Hugur - 01.01.2008, Blaðsíða 34
32 Páll Skúlason Berkeley, Hume, Malebranche og Husserl sem allir skýra heiminn eða réttara sagt reynslu okkar af heiminum út frá einhverju öðru en heiminum sjálfum, einhverju sem ekki er sjálft heimur, heldur uppspretta merkingar þess sem við uppgötvum í reynslunni og sem gerir þannig veruleikann skiljanlegan fyrir okkur, að minnsta kosti að vissu marki, það er að segja að svo miklu leyti sem það er á valdi manns- andans að skilja heiminn. Heimspekingar nýaldar, sem Alquié nefnir, eiga það allir sammerkt að undrast það að í náttúrunni og reynslu okkar skulum við sífellt rekast á sömu, stöðugu tengslin á milli hlutanna, tengsl sem virðast óhjákvæmileg og algild, án þess að við vitum hvers vegna. Verkefni heimspekinga verður að reyna að draga hina skiljanlegu ástæðu fram í dagsljósið. Og Alquié nefnir sem dæmi hvernig Hume skýrir lögmál heimsins með vísun í vana þeirrar sálrænu hkamsveru sem hvert okkar er og hvernig Kant skýrir sömu lögmál með skírskotun í frum- hugtök og fyrirfram sanna reynsludóma. En Alquié lætur ekki dæmin duga, heldur bendir á tvennt varðandi aðferð heimspekinnar sem hann telur heimspekingum sameiginlegt. Það er í fyrsta lagi að heimspekin bregst ævinlega við þekkingu sem ekki er heimspekileg, skoðunum og hugmyndum sem heimspekingurinn uppgötvar sem ófullnægjandi ef ekki beinlínis villandi; og hann gerist væntanlega heimspekingur einmitt vegna þess að hann sættir sig ekki við þetta ástand okkar að halda að við vitum og skiljum það sem við hvorki vitum né skiljum. í öðru lagi skiptir andleg saga heimspekings sjálfs höfuðmáli, það er að segja hvernig hann gerir sína persónulegu uppgötvun á því hvað miður fer í reynsluþekkingu okkar og hvernig hann mótar á sinn persónulega hátt hugmyndirnar til að gera heiminn og reynslu okkar skiljanleg. Alquié orðar það svo að heimspekingurinn „hefji eigin sögu upp á stall eðlisins“, það er hann lætur sína eigin andlegu sögu vera dæmigerða fyrir það hvernig á að skilja heiminn fyrir hvern sem vera skal. Þess vegna segir Descartes um fyrstu hugleiðingu sína að það þurfi vikur og mánuði til að skilja hana, en að dómi Alquié væri það fáránlegt, ef fyrstu hugleiðinguna mætti smætta niður í þau fræðilegu sannindi sem hún inniheldur, því að til þess að skilja þau þurfi tæplega meira en hálftíma!10 Þótt aðferð heimspekinganna sé í megindráttum sú sama þá mótar hver hana á sinn persónulega hátt. En lykilatriðið er að markmiðið sem heimspekingarnir stefna að er hið sama, en það er að sýna að heimurinn feli ekki í sér sín eigin skilyrði. Að dómi Alquié hættir okkur til að gerast sek um eina meginvillu sem felur í sér allar aðrar sem okkur verður á þegar heimspeki á í hlut, en það er að halda að heimspekingarnir veiti okkur aðgang að öðrum heimi. Þessi villa verður þegar við lítum svo á að heimspekin miðli hlutlægum sannindum í heimspekilegu kerfi. Kerfið kemur til sögunnar, segir Alquié, þegar heimspekingurinn er búinn að yfirgefa þennan heim, gefst upp á því að reyna að botna í honum, og vill sýna okkur í staðinn annan heim og sannari sem er í samræmi við kerfið sem hann hefur smíðað með hugtökum sínum. Væntanlega hefur Alquié hér einkum í huga Hegel, þótt hann segi það ekki, og þá sérstaklega þá staðreynd að heimspeki hans io Sbr. sama rit, s. 85.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188
Blaðsíða 189
Blaðsíða 190
Blaðsíða 191
Blaðsíða 192
Blaðsíða 193
Blaðsíða 194
Blaðsíða 195
Blaðsíða 196

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.