Morgunblaðið - 02.11.1982, Blaðsíða 14

Morgunblaðið - 02.11.1982, Blaðsíða 14
14 MORGUNBLADID, ÞRIÐJUDAGUR 2. NÓVEMBER 1982 MYNDLISTAR- VETTVANGUR l'iLNJ.HMI Bragi Ásgeirsson Thorvaldsenssýningin Nú munu síðustu forvöð að skoða sýningu þá á verkum Bertel Thorvaldsens, er staðið hefur yfir á Kjarvalsstöðum í nær tvo mánuði. Þykir mér hlýða að minna á þessa stórmerku kynningu á æviferli þessa fræga sonar Islands og Dan- merkur. Sýningin, sem hlotið hefur all- góða og vaxandi aðsókn síðustu vikurnar, er í sínu ákveðna formi öðru fremur kynningarsýning á list og lífsferli listamannsins. Við eigum nefnilega ekkert húsnæði, er gert getur höggmyndum Thor- valdsens verðug skil. Hún er ein- mitt sett upp í stíl kjallarasalanna í Thorvaldsenssafninu í Kaup- mannahöfn, er hýsa sömu muni. Uppsetning sýningarinnar hef- ur tekist mjög vel, og hér hafa Danir búið til verðugan ramma um orðið „intimitet" (innileiki), sem þeim er svo lagið, en okkur íslendingum hins vegar svo ósýnt að hagnýta okkur við gerð sýn- ingarsala. íslenzkir sýningarsalir eru yfirleitt kaldir og galopnir eins og til að útiloka, að eitthvað óvænt og spennandi beri fyrir augu manna. Gætu menn rétt ímyndað sér, hvort kaffistofa Kjarvalsstaða væri að jafnaði galtóm, ef svipuð stemmning ríkti og í Kjarvalssal núna. Nei, það teldi ég útilokað. Rétt þykir mér að benda á eitt, sem fram kemur á sýningunni og það er hinn mikli munur á mynd- um, sem höggnar eru í marmara svo og afsteypum í gifsi. Hinar síðarnefndu eru í raun einungis ilmurinn af réttinum, svo maður bregði á orðaleik. Ég minnist hér þess mikla atburðar í lífi mínu, er ég stóð andspænis marmaramynd- um Michaelangelos í Flórenz forð- um daga. Sjaldan hef ég orðið jafn gagntekinn af meistaralegu hand- bragði eins manns eftir að hafa áður séð hundruð afsteypa sömu verka um alla Evrópu, er mér þótti stórum minna til koma. Það er ekki aðeins efnisáferðin sjálf, sem er svo miklu veigameiri held- ur og Ieikur Ijóss og skugga, sem er ólíkt dýpri og tærari. Ég hef skoðað sýninguna á Kjarvalsstöðum oft og vandlega þó að ég þekki sýningargripina flesta vel eftir ótal heimsóknir á safnið í Kaupmannahöfn, og haft mikla ánægju af. Áhugaverðast hefur mér máski þótt að fylgjast með viðbrögðum landa minna við skoðun verkanna, en þeir eru yfirleitt mjög forvitnir og andagtugtir frammi fyrir þeim. Mikið af þessu fólki kemur auð- sjáanlega ekki almennt á mynd- listarsýningar og virðist sumt langt að komið. Þá hefur eldri ky.nslóðin verið nokkuð áberandi á þcim tíma er ég hefi verið staddur á s\ ningunni. Það er gott að virkja þetla fólk til skoðunar sýninga og ætti ;.ð verða því til umhugsunar um ve tvang og tilgang listarinn- ar. AÖFÓkn á hinar stærri sýn- ingar liefur nefnilega alls ekki vaxið í sama hlutfalli og fjölgun borgarbúa, auðveldari samgöngur og fullkomiari fjölmiðlar. Hér fylgjum við ekki þeirri þróun, er orðið hefur í öðrum Evrópulðnd- um, þar sem allir salir eru troð- fullir er merkar sýningar fara hjá. Það er vel til fallið, að stefna skólabörnum á þessa sýningu fyrri hluta dags, svipað og á Asgríms- safn svo og á Kjarvalssafn, þegar það er aðgengilegt. En þessar heimsóknir skólabarna ættu að vera almennari á aðra sýningar- viðburði því að hér skiptir megin- máli, að kenna börnum að beita sjálfstæðri hugsun. I tilefni sýningarinnar hefur verið gefið út vandað rit um líf og starf meistarans — eiginlega heil bók og mun það vandaðasta rit sem gefið hefur verið út í tilefni myndlistarsýningar hérlendis. Þannig séð er það sögulegur við- burður og vil ég minna á að það er einungis gefið út í 2.000 eintókum og verður því fljótlega fágætur safngripur. Sýningin sjálf markar og tíma- mót um sýningahald á íslandi ef að líkum lætur og rétt er á málum haldið. Verður trúlega auðveldara að fá hingað til lands hinar merk- ari sýningar eftir að hér hefur verið haldin sýning á verkum sjálfs Bertel Thorvaldsens. Þökk sé öllum er áttu hér hlut að máli. stóð Jón ásamt öðrum fyrir stofn- un Nýja myndlistarfélagsins og félagsins „íslenzk grafík" — stóð að kaupum og innflutningi á stein- þrykkpressu og fjölmörgum kalk- steinum, sem voru raunar fluttir inn sem legsteinar til að létta á tollum(l). Má geta þess, að steinþrykk- pressan hefur verið í gagninu í meir en 20 ár í Myndlista- og handíðaskóla íslands og gert ómælt gagn til viðgangs listgrein- Jón var listrýnir Morgunblaðs- ins frá 1931—1952 og sennilega fyrsti menntaði myndlistarmað- urinn, sem skrifaði reglulega gagnrýni um myndlistarviðburði hérlendis. Þrátt fyrir að hann væri umdeildur gagnrýnandi og þætti af mörgum íhaldssamur vakti hann fyrstur manna athygli á þeim tímamótum er sýningar Þorvaldar Skúlasonar og Svavars ,JÉ^P%^_ Ær^Br tI Jón Þorleifsson listmálari mun hafa borið hófuð og herðar yfir samtímamenn sína um félagsþroska — vienn maður og höfðingi heim að sækja. Bertel Thorvaldsen var mjög lifandi í frumrissum sínum svo sem sjá má af þessari teikningu. Jón Þorleifsson Um það leyti er Thorvaldsen- sýningunni er að ljúka, hefur í sal- arkynnum Listasafns Islands ver- ið opnuð yfirlitssýning á verkum Jóns Þorleifssonar listmálara (1891-1961). Skyldan kallar, að vekja athygli á þessari sýningu strax í upphafi vegna þess að hér kemur ekki að- eins í ljós, að um ágætan málara var að ræða, heldur og einn víð- sýnasta félagsmálafrömuð ís- lenzkrar myndlistar á þessari öld — þannig að naumast verður bet- ur gert. Jón Þorleifsson var einn af stofnendum Félags íslenzkra myndlistarmanna og má heita ör- uggt, að þróun þessa félagsskapar hefði orðið önnur ef margir hans líkir hefðu haldið þar um stjórn- völ. Hann var og einn af stofnend- um Bandalags íslenzkra lista- manna. Þá var Jón aðalhvata- maðurinn að byggingu Lista- mannaskálans gamla við Kirkju- stræti og lagði þar aleigu sína að veði. Sú bygging er tvímælalaust glæsilegasta framtak á íslenzkum myndlistarvettvangi fyrr og síðar og mun enginn íslenzkur mynd- listarmaður hafa sýnt viðlíka fé- lagsþroska og hér kom fram. Þá var það fyrir baráttu hans og fleiri góðra manna, að Listasafn Islands var á sínum tíma úthlutað efstu hæðinni í hinni nýju Þjóð- minjasafnsbyggingu, og var sú hæð hönnuð fyrir listasafnið. Þá Guðnasonar boðuðu á vettvangi íslenskrar myndlistar. — Það sem mér þykir athyglis- verðast við þessa miklu upptaln- ingu, er hin mikla þögn er ríkt hefur fram til þessa um hinar miklu athafnir þessa manns á ís- lenzkum myndlistarvettvangi og má hér til sanns vegar faera „að fæstir njóta eldanna, er fyrstir kveikja þá". Það var tími til kominn, að þessi maður fengi uppreisn æru og verð- uga yfirlitssýningu. Kemur hér fram að ekki er hægt að fela enda- laust hið rétta samhengi sögunnar — það kemur fram um síðir hvernig svo sem óprúttnir hamast. Væri vel, að myndlistarmenn sjálfir reistu honum minnisvarða og hefðu forgöngu um útgáfu bók- ar um list og athafnasemi málar- ans Jóns Þorleifssonar. Ber að þakka Listasafni íslands framtakið þótt full seint sé á ferð- inni ... Til varnar íslenzkum konum Guðbergur Bergsson virðist í skrifum sínum hafa íklæðst gervi „tannhvassrar tengdamömmu" er lætur gamminn geysa meir af kappi en forsjá. Það kom greini- lega fram í skrifum hans á dögun- um er báru yfirskriftina „Ljósir vindar vefa". — Fyrst sallar hann niður sýningu nokkurra ungra textílkvenna í Listasafni alþýðu og þó sú sýning hafi illu heilli far- ið farmhjá mér tel ég að hér hafi ómaklega verið að verki staðið. Textíl er ung listgrein hérlendis og verðskuldar duglegan vind í seglin hjá þeim er um myndlist rita — einnig í formi málefnalegr- ar gagnrýni, sem hér var ekki til að dreifa. Líktust skrifin einna helst stílæfingum hins snjalla rit- höfundar er vill ólmur koma á framfæri viðamikilli þekkingu sinni. Guðbergur gætir þess ekki, að með slíkum niðurrifsskrifum skipar hann sér óafvitandi í flokk þeirra gróðapunga er gera vilja Is- land að einskonar Hong Kong norðursins í hvers konar „Trommusals"-framleiðslu hönn- unar og listiðnaðar. Hreystilegra hefði verið að fjalla á þennan hátt um sýningu Gefjunar í vestri gangi Kjarvalsstaða nú nýlega — en þar höfðu erlendir hannað nær alla hluti sem svo eru seldir út- lendingum sem íslenzk fram- leiðsla og hönnun. Eins og ullar- vörurnar, sem eru auglýstar sem íslenzk ull þótt frá Nýja Sjálandi komi. Minni á, að er ég sagði finnskum listamanni í Helsing- fors, er keypt hafði sér dýrindis ullarflík heima á íslandi, að ullin væri blönduð ull frá NS — varð maðurinn svo vondur að hann fór úr henni og kastaði af alefli á gólf- ið — þetta sýnir einna skýrast mikilvægi þess, að gera alla hluti Heba eftir Bertel ThorvaWsen alíslenzka, hönnun sem efni — ella er þetta svonefnd Hong Kong-framleiðsla. Við eigum hæfileikamiklar konur á sviði textíla en þær þurfa nauðsynlega að fá verðug verkefni og meðbyr, skiptir hér engu máli þótt karl- peningurinn hafi aðallega stundað þessa listgrein árið sautjánhundr- uð og súrkál frekar en að sagt hef- ur verið að löngu fyrir Krists burð hafi konur pissað standandi í Egyptalandi en karlmenn hins vegar sitjandi. Þarnæst víkur Guðbergur að sýningu minni að Kjarvalsstöðum og er þá fiðringurinn í rithöfund- inum í hámarki. Telur hann bjart- sýni mína jafnvel elliglöp og vitn- ar í heimspekinginn Nietzsche um hið eilífa afturhvarf. Því er til andsvara, að ef rík lífsbjargarvið- leitni, atorka, áleitin forvitni og sköpunargleði telst til elliglapa vil ég frekar gangast undir þau en það æskufjör er byggir á lífsleiða, þunglyndi, niðurrifi, hatri og sjálfselsku. — Ég vísa til og minni á hið viðurkennda afturhvarf til dada- ismans er lengi hefur verið á oddinum undir öðru nafni og nú siðast afturhvarf til málverksins. En svo í mínu tilviki þótti hæfa að þreifingar í átt til hreina málverksins, jafnvel þótt á annan hátt væri en ég hef áður málað — væru lagðar fram í niðrandi

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.