Morgunblaðið - 11.11.1984, Blaðsíða 26

Morgunblaðið - 11.11.1984, Blaðsíða 26
26 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 11. NÓVEMBER 1984 'ifgtmi C % ^•"¦•^'-^^ yESím'*. ».*'..:% '*> •* . -* ' *.v.**»**"' •Jf-* *'*¦._¦»*.¦¦- ,/ íí".^* ÍJtsýni sem þetta gæti orðið algengt á íslandi eftir nokkra áratagi ef snár manna um afleioingar helmingsaukningar koltvfsýrings í andrúmslofti reynast réttar. #yr'«* Veðurfarsbreytingar á íslandi: Veruleg loftslagsbreyting hugsanleg á næstu áratugum Rætt við Pál Bergþórsson veðurfræðing um rannsóknir á áhrifum loftslags- breytinga á landbúnað og hvernig megi bregðast við breyttu veðurfari Veðrátta er miklum breytingum háð hér á íslandi, oft skiptast á slæm og góð ár með tilliti til veðurfars. Veðurspár langt fram í tímann hafa ekki reynst nógu áreiðanlegar til að veðurfræð- ingar hafi lagt stund á þær, og slíkar spár því verið sérgrein spáspekinga af ýmsu tagi og oft byggst á draumum eða kaffi- korg. En nú er nýtt upp á teningnum. Verið er að gera tilraun til að meta hvaða breytingar á veðráttu eru hugsanlegar hér á landi næstu áratugi og hvernig við þeim skuli bregðast í tengslum við aljóðlegt verkefni sem Sameinuðu þjóðirnar standa að. Það er Páll Bergþórsson veðurfræðingur sem annast yfirstjórn verk- efnisins hér en rannsóknirnar beinast að því hvernig veðurfar gæti breyst næstu áratugi, bæði til hins betra og verra. Hugsan- legt er talið að hlutfall koltvísýrings í andrúmslofti, sem sífellt fer vaxandi vegna olíubrennslu iðnríkja, valdi verulega auknum hita á jörðinni. Samkvæmt sumum spám gæti tvöföldun koltví- sýrings hækkað meðalhita hér á íslandi svo mikið að náttúra landsins tæki stakkaskiptum. Ef þessi kenning er rétt gæti veðurfar hér orðið svipað og í Vestur-Noregi og Skotlandi, fé gengið sjálfala allt árið og skógar vaxið um allt láglendi. Blm. Mbl. ræddi við Pál Berg- þórsson um framgang þessa verk- efnis og byrjaði ég á því að spyrja hann um hvernig að verkefninu sé staðið. Það eru tvær alþjóðastofnanir sem að þessu standa, önnur í Austurríki, IIASA (International Institute for Applied Systems An- alysis), sem hefur framkvæmdina á hendi, en IIASA er styrkt til þessa af UNEP (United Nations Environmental Programme), sem er alþjóðleg stofnun Sameinuðu þjóðanna, sem ríkisstjórnir standa þó ekki að, sagði Páll. Verkefnið felst í því að gera úttekt á helstu umhverfisþáttum sem áhrif hafa á landbúnað, s.s. veð- urfari. Skiptist verkefnið í tvennt þ.e. í fyrsta lagi að komast á snoð- ir um áhrif loftslags á landbúnað, og í öðru lagi á grundvelli þessara athugana, að reyna aö benda á leiðir til að bregðast við lofts- lagsbreytingum. Verkefninu stjórnar dr. Martin Parry, breskur landfræðingur, og kom hann hingað til lands í fyrrahaust að kynna sér aðstæður. Verkefnið hófst í september 1983 og skal því vera lokið f sept- ember 1985. Aðferðin sem ákveðið var að beita felst í því að leita uppi þau svæði þar sem landbúnaður er viðkvæmastur fyrir loftlagsbreyt- ingum, þannig að rannsóknarnið- urstöður yrðu skýrar og kæmu að sem mestu gagni. Það eru tveir þættir sem einkum eru athugaðir — hiti og úrkoma. Rannsókn þessi nær til fjögurra svæða á jörðinni, þ.e. Kanada, ís- lands, Finnlands og Iandsvæðis f grennd við Leningrad í Sovétríkj- unum. Verkefnið er unnið þannig að í hverju landi starfar hópur sér- fræðinga frá ýmsum stofnunum að því að gera úttekt á umhverfis- Páll Bergþórsson þáttum. Síðan skal hver vinnuhóp- ur skrifa greinar um afmörkuð verkefni er birtast munu í greina- flokki sem stofnunin gefur út á næsta ári. Megináhersla rannsókna beinist að einstökum þáttum landbúnaðar á svæðunum — í Kanada að hveitirækt, í Finnlandi að skóg- rækt, en hér á íslandi er það gras- ræktin, en um 80% landbúnaðar- ins hér byggja á grasrækt. Úrkoman er víða takmarkandi þáttur í landbúnaði, t.d. í Brasilíu, en hér á landi er úrkoma yfirleitt næg fyrir gróðurinn. Hitinn hefur hins vegar mikil áhrif á landbún- að hér frá ári til árs. I litastig afgerandi fyrir landbúnaðinn — Hvernig hefur verið staðið að verkefninu hér heima? Ég byrjaði fyrst einn í þessu en síðan hef ég fengið menn til liðs Ljósm. Emilfa. við mig m.a. frá Rannsóknarstofn- un landbúnaðarins, Búnaðarfélag- inu og svo aðstoðarmann landbún- aðarráðherra, Bjarna Guð- mundsson. Eins og ég kom að áðan er úrkoma ekki takmarkandi þátt- ur í gróðurfari í íslenskum land- búnaði nema að litlu leyti en hita- stigið aftur mjög afgerandi þátt- ur. Þar kemur einkum tvennt til — annars vegar grasbrestur vegna kulda en hins vegar harðir vetur þegar fóðureyðsla eykst til muna hjá bændum. Reynslan sýnir að þetta tvennt fylgist oft að. Við rannsókir á heyfeng ein- stakra ára fór ég fyrst eftir skýrslum bænda um heybirgðir að hausti. Nú má sjálfsagt draga nákvæmni slíkra skýrslugerða í efa og segja að þær gefi ekki alveg rétta mynd. Ég fékk því til liðs við mig þau dr. Hólmgeir Björnsson og dr. Áslaugu Helgadóttur hjá Rannsóknarstofnun landbúnaðar- Viðtal: Bragi Oskarsson ins og gerðu þau úttekt á gras- ræktartilraunum í samanburði við hitastig. Niðurstöðum þeirra hvað viðvíkur sprettu ber mjög vel sam- an við þær niðurstoður sem ég fékk, og sýna skýrt hversu spretta er háð hitastigi hér á landi. Þá hefur einnig verið kannað í tengslum við þetta hvað hiti þurfi að vera til að bygg nái þroska og eins hversu heitt þurfi að vera til að rauðgreni, sem vex víða í Nor- egi, nái að þrifast hér. Þeir Ólafur Dýrmundsson landnýtingarráðu- nautur og Jón Viðar Jónmundsson hafa einnig athugað áhrif veður- fars á fallþunga lamba í tengslum við þetta verkefni. Síðan er meiningin að hver hóp- ur um sig velji nokkur dæmi um veðurfar, bæði þekkt og óþekkt, og spái út frá þeim um afkomu í landbúnaði. Við höfum farið þá leið að taka dæmi um tvær þekkt- ar andstæður í veðurfari, kulda- skeið og hlýindaskeið, og svo veru- lega hitaaukningu sem gæti orðið er kolsýringur í andrúmslofti tvö- faldast. Eitthvert þýðingarmesta verk- efnið sem þessu tengist er svo að setja fram tillögur um hvernig hægt sé að bregðast við kulda- og hlýindaskeiðum í landbúnaði. Þetta er í höndum Bjarna Guð- mundssonar og mun hann vinna það í samráði við okkur hin. Miklar sveiflur í veðurfari Áreiðanlegar hitamælingar í Stykkishólmi eru til samfelldar frá 1845. Ef skoðað er línurit sem sýnir hitabreytingar á þessu tíma- bili (birt hér með viðtalsgreininni) sést að á árunum frá 1859 til 1868 er hiti mjög undir meðallagi mið- að við tímabilið allt. Upp úr 1920 hefst hins vegar hlýindaskeið og stendur allt fram að 1%5. Ef tekin eru tiu heitustu ár og tiu köldustu ár á þessu tímabili höfum við dæmi um tvennar öfgar sem við þekkjum. Þá hðfum við reynt að spá fyrir um það hvað myndi gerast ef koltvísýringur í andrúmslofti tvö- faldaðist, sem gerst gæti á næstu öld, og mun hugsanlega hækka meðalhita á jörðinni um nokkrar gráður. — Má telja víst að þessi aukning koltvísýrings í andrúmslofti myndi leiða til hækkaðs hitastigs? Menn hafa reynt að segja fyrir um loftslagsbreytingu sem verða myndi af þessum sökum með reiknilikönum. Nú vitum við að koltvísýringur í andrúmslofti hleypir vel í gegnum sig sólarljósi til jarðarinnar en drekkur í sig að nokkru leyti hitaútgeislun frá jarðaryfirborði. Margir hafa reynt að reikna út hitaaukninguna og fá misjafnar niðurstöður eftir þeim forsendum sem þeir gefa sér — allt frá því að hiti á jörðinni myndi hækka frá 1,5 gráðum og upp í 4. — Má telja að áreiðanlegt sé að hlýnandi loftslag fylgi í kjólfar aukn- ingar á koltvísýringi í andrúmsloft- inu? Flest allar kannanir benda til þess — hins vegar er rétt að taka fram að vel getur hugsast að þeir sem staðið hafa að þessum spám séu allir haldnir sömu fordómun- um, og það getur jafnvel hugsast að tvöföldun koltvísýrings leiddi til lækkandi hitastigs eða hefði sáralítil áhrif. En hvað sem þessum áreiðan- leika líður benda niðurstöður þeirrar úrvinnslu, sem stofnunin hefur lagt til grundvallar, til þess að hitastigið hækkaði að meðaltali um 2 stig á jörðinni. Sennilegt er talið að á kaldtempruðu svæðun- um, t.d. hér á landi, myndi þá hitna mest en minna í hitabeltinu. Veðurfar og landbúnaður Ef við lítum á þessi dæmi um breytt veðurfar sem ég nefndi hér að framan er hægt að hugsa sér að afleiðingar yrðu þessar, með mikl um fyrirvörum: Kuldaskeið eins og við þekkjum f
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.