Morgunblaðið - 21.12.1984, Qupperneq 54

54
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 21. DESEMBER 1984
Dauðinn er ekki til
Bókmenntír
Ævar R. Kvaran
Kauni-Leena Luukanen:
DAUÐINN ER EKKI TIL.
Björn Thors þýddi.
Útgefandi: ísafoldarprentsmiðja hf.
1984.
Það hefur lengi verið skoðun
ýmissa merkra íslendinga að
svokallaður dauði táknaði ekki
endalok mannsins, heldur bæri að
líta á hann sem hlið að nýju til-
verustigi, sem við tæki, þegar lífi
af einhverjum ástæðum lyki hér á
jörðinni. Þrátt fyrir það, að trú á
líf að þessu loknu sé eitt af megin-
trúaratriðum kristninnar, þá var
lengi vel ekki talið „vísindalegt“
að taka þetta bókstaflega. En vit-
anlega hafa allir hugsandi menn
frá upphafi velt þessari spurningu
fyrir sér á ýmsa vegu. Hafi nokkur
einn maður orðið öðrum fremri
um að sannfæra fólk með vísinda-
legum rökum og rannsóknum um
það, að lff hlyti að vera að þessu
loknu, þá er það skáldið, fræði-
maðurinn og hinn mikli enski
sálfræðingur Frederick William
Henry Myers, sem uppi var
1843—1901. Hann var sívinnandi
og skrifandi um dulsálarfræðileg
efni á þann vísindalega hátt, sem
lærðustu menn samtíma hans
gerðu kröfu til. Hann var einn af
stofnendum Brezka sálarrann-
sóknafélagsins 1882 og í hverju af
þeim sextán bindum skýrslna sem
út voru gefin meðan hann lifði er
að finna athyglisverðar ritgerðir
eftir Myers, sem mikla athygli
vöktu. Frægasta rit hans kom þó
eigi út fyrr en að honum látnum.
Persónuleiki mannsins og hvernig
hann lifir eftir dauða líkamans.
Eins og að framan er getið lést
Myers 1901, en mig minnir að
þetta rit hans hafi komið úr 1904.
Rit þetta átti eftir að hafa mikil
áhrif á íslandi, eins og víðar um
heim. Það heillaði nefnilega tvo
vini, sem áttu eftir að helga líf sitt
að miklu leyti skoðunum þeim,
sem þar voru rökstuddar, nefni-
lega að maðurinn lifi eftir dauð-
ann. En þeir voru skáldið Einar H.
Kvaran og guðfræðiprófessorinn
Haraldur Nielsson. Þeir stofnuðu
svo árið 1918 Sálarrannsóknafélag
íslands, sem enn starfar. Þeir
töldu að ekki einungis lifði hver
manneskja eftir dauðann, heldur
væri við viss skilyrði hægt að hafa
marktækt samband við hina
látnu.
Þótt þessir gáfuðu íslendingar
og vinir yrðu fyrst í stað fyrir háði
og spotti þröngsýnna manna fyrir
kenningar sínar, börðust þeir báð-
ir fyrir þeim það sem þeir áttu
eftir ólifað hér á jörðinni.
Þeir eignuðust jafnvel áhrifa-
mikla óvini hér á landi fyrir þessa
baráttu sína, en gáfust aldrei upp.
Og hvernig er nú komið skoðunum
íslendinga um þetta efni? Sam-
kvæmt vísindalegum könnunum
er talið ljóst, að þrír af hverjum
fjórum einstaklingum hér á landi
séu sannfærðir um að líf sé að
þessu loknu.
Bókartitill Luukanen, Dauðinn
er ekki til, mun því engan
hneyksla hér á landi, þótt svo
kunni að vera annars staðar á
Norðurlöndum. Og hvað sem því
líður hefur það a.m.k. ekki komið i
veg fyrir það, að bók þessi yrði þar
metsölubók.
Persónulega man ég ekki þann
tíma, að ég hafi efast um líf að
þessu loknu. Vitanlega velti ég
þessu fyrir mér sem ungur maður
og ég held satt að segja, að það
sem hafi sannfært mig hafi verið
sú niðurstaða, að ef ekkert líf væri
að þessu loknu, þá væri heldur
ekkert réttlæti til. Það er nefni-
lega mikill misskilningur að halda
að allir óþokkar fái makleg mála-
gjöld áður en þeir deyja. Margir
hverfa héðan auðugir og jafnvel
virtir fyrir áhrif sín (sökum auð-
æva sinna), þótt þeir hafi staðið
að hinum herfilegustu glæpaverk-
um. Ég held að það hafi verið þessi
hugsun um tilveru án alls réttlæt-
is, sem ég hafi talið óbærilega. Ég
varð að trúa á tilveru endanlegs
réttlætis og þess vegna hlaut mað-
urinn að Iifa eftir dauðann til þess
að uppskera réttlát laun sín, sem
hann hafði unnið til. Sfðar urðu að
sjálfsögðu ýmis veigameiri rök til
þess að staðfesta þessa trú mína.
Ég er því sammála höfundi
þessarar bókar, lækninum Rauni-
Leenu Luukanen, um það að dauð-
inn sé í rauninni ekki til sem
endalok mannsins.
Að frátöldum formála og yfir-
litssögu eru nöfn kafla fyrrihluta
bókarinnar þessi: Huglækningar,
Hugsanaflutningur, Hlutskyggni,
Reimleikar, Hugarorka, Lyfting,
Spádómsgafa, Astrallíkaminn og
áran, Lausn úr líkamanum, Miðl-
ar, Afturgöngur, Dýr og dulsálar-
fræði, Endurfæðing og ósjálfráð
skrift.
Efnislega eru þetta allt gamlir
kunningjar, því um flest af þessu
skrifaði ég greinar sem ritstjóri
Morguns, tímarits Sálarrannsókn-
afélags íslands í tíu ár. En allt eru
þetta nú orðið viðfangsefni vís-
indalegra rannsókna, eins og
sjálfsagt er. Ég ráðlegg öllum,
sem ekki hafa kynnt sér þessi at-
riði áður, að lesa gaumgæfilega
þessa kafla, því þar er mikinn og
merkilegan fróðleik að finna. Slík-
ur lestur hefur líka menningarleg-
an tilgang, því hann sýnir okkur
Ijóslega hve lítið við höfum í raun-
inni verið upplýst um hæfileika
mannsins og möguleika. Þekktu
sjálfan þig, áminnti véfréttin í
Delfi samtímamenn sína. Sú nauð-
syn er enn í fullu gildi. Þess vegna
ráðlegg ég lesendum að lesa þessa
ágætu kafla ekki frá þvi sjónar-
miði að þar sé verið að segja frá
einhverjum undarlegum hæfileik-
um, sem skrítið fólk búi yfir, held-
ur láta þennan lestur minna við-
komandi á möguleika á eigin hæfi-
leikum. Fólkið sem sagt er frá hef-
ur margt uppgötvað þessa hæfi-
leika vegna sérstakra aðstæðna í
lífi sínu og þannig undrast mjög
að búa yfir óþekktum öflum, sem
það hafði ekki hugmynd um. Við
búum nefnilega öll yfir ýmsum
hæfileikum, sem ekki koma fram
fyrr en verulega á reynir. Lestur
slíkra bóka sýnir okkur hins veg-
ar hve margvíslegir þeir geta ver-
ið. Lítið því svo á, að þið séuð i
rauninni að kynnast sjálfum ykk-
ur og blundandi möguleikum, en
ekki einhverju skritnu fólki, sem
ekki sé eins og fólk er flest.
Hér að framan voru talin ýmis
kaflaheiti þessarar bókar og gefa
þau til kynna hve víða er komið
við um sálræn efni. Þó ná kaflar
þeir ekki nema yfir um helming
bókarinnar. Það liggur því í aug-
um uppi, að ekki er öllu efninu
gerð jafnglögg skil. Hér er aug-
sýnilega lögð meiri áherzla á að
sýna hve margvísleg sálræn fyrir-
bæri geta verið fremur en gera
þeim full skil. Þannig er kaflinn
um miðla mjög stuttur, eins og
fleiri. Er þar meira sagt frá hár-
greiðslukonu nokkurri í Helsing-
fors og miðilshæfileikum hennar
en D.D. Home, sem þó var fræg-
asti miðill sem nokkru sinni hefur
verið uppi, og voru hæfileikar
hans svo fjölskrúðugir og stór-
kostlegir, að það hefði nægt flest-
um til frægðar að hafa einn af
hæfileikum hans. Meðal þeirra má
nefna hinn sjaldgæfa hæfileika að
lyftast frá jörðu og bera glóandi
kol án þess að brennast. Þótt ekki
sé að finna nema sex línur um
þennan stórkostlega miðil I bók
Luukanen, er hitt þó ennþá ótrú-
legra, að höfundur heldur bersýni-
lega, að Daniel Dunglas Home
(1833—1886) hafi verið kona! Hér
hefði höfundur þurft að lesa betur.
Aftur á móti skilst mér, að
Rauni-Leena Luukanen sé kona og
meira að segja héraðslæknir frá
Rovaniemi í finnska Lapplandi.
Sjálf hefur hún sýnt hæfileika til
ósjálfráðrar skriftar. Textann
segist hún hafa fengið frá ömmu
sinni í móðurætt, Aino Sofíu Ha-
lmetoja héraðsljósmóður, sem lést
árið 1974, þá 85 ára að aldri.
Þótt sá sem þetta hripar sé ekki
undantekningalaust sammála öllu
sem gamla konan segir, þá er
óhætt að fullyrða að það er hverj-
um hugsandi manni hollur lestur,
yfirleitt uppbyggjandi og jákvæð-
ur.
Gaman er að hafa hér með eftir-
mála þýðanda dönsku útgáfunnar
af þessari bók, Tabitu Wulff. Hún
dáir mjög hugrekki höfundar að
skrifa bók með titlinum Dauðinn
er ekki til. Sjálf segir hún eftirfar-
andi um eigið hugrekki í eftirmál-
anum: „Þegar menn eru úrkula
vonar, læknar geta ekki líknað
þeim, og engin töfralyf geta hjálp-
að, þá tel ég að bænin sjálf geti
verið bætandi. En að segja það
upphátt? Nei, ég hef ekki þor til
þess.“ Skemmtilegur danskur
húmor.
Þýðingu þessarar bókar á ís-
lenzku hefur Björn Thors gert og
tekist það að mínum dómi vel. Þó
vil ég gera hér nokkrar athuga-
semdir. Einn kaflinn ber heitið
„Lausn úr líkamanum“. Ég geri
ráð fyrir að það sé rétt þýtt úr
sænskunni. Frásagnir af því sem
getur hent fólk utan líkamans er á
ensku kallað Out of body ecperienc-
es, skammstafað OOBE. Um þetta
munu ekki vera til orð á ensku eða
sænsku, en það er hins vegar til á
íslenzku og því sjálfsagt að nota
það, þegar þörf er á, en það er
orðið „sálfarir".
Þá er annar kafli um reimleika.
Þar er mjög sagt frá fyrirbæri
sem víða fara sögur af. Anda þá
sem slíkum fyrirbærum valda
kalla Þjóðverjar „Poltergeist“.
Hefur þetta þýska orð verið tekið
óbreytt inn í önnur tungumál, en á
íslenzku fer „Poltergeist” afar illa.
Orðið Poltergeist er samsett af
orðunum Polter og GeisL Það fyrra
táknar hávaða, en hið síðara anda.
Ég hef því reynt að leysa þennan
vanda með því að kalla Poltergeist
á íslenzku ærslanda.
Sðngur
eins og hann geríst I
IIWll
:orinn
’BRÆÐUR
oc KRISTINN SIGMUNDSSON
Nýjasti stórsöngvari þjóðarinnar og Karlakórinn
Fóstbræður stilla saman raddir sínar.
Þetta er hjómplata sem á erindi
til allra unnenda
góðrar tónlistar.
Dreifing:
FALKINN
jfl Lj
TJI __ DHI
rt=3i
Mar tnijju úlakœkurnar cg fáomdir
annara b&krrH-Ha.
\JÖ(apappír oa jólaskratft'í mik(n úma/i/
BOKHLAÐAN
OG .
MARKAÐSHUSIÐ
Laugavegi 39