Morgunblaðið - 21.12.1984, Blaðsíða 58

58
MORGUNBLAÐID, FÖSTUDAGUR 21. DESEMBER 1984
Rafmagn og ást
Bókmenntír
Erlendur Jónsson
Arthur Hailey:
SKAMMHLAUP
416 bls. Þýð. Hersteinn Pálsson.
BókaforL Odds Björnssonar.
Akureyri, 1984.
Svo er sagt að skólapiltur hafi
eitt sinn endur fyrir löngu, bjarg-
að sér á munnlegu mannkynssögu-
prófi í menntaskóla með þeirri
þekkingu einni sem hann hafði úr
góðum reyfurum. Sá, sem les
Skammhlaup og aðrar afþrey-
ingarsögur Arthurs Heileys, þarf
ekki að efast um að sagan geti ver-
ið sönn.
Skammhlaup gefur talsverða
innsýn i bandarískt þjóðlíf og
þjóðfélag síðasta áratugar. Þau ár
voru vægast sagt erfið meðan
stórveldið var að bíða ósigur í
Víetnam og fyrst á eftir. Orku-
skortur, námsmannaupphlaup og
stjórnarfarsleg ringulreið setti
svip á þjóðlífið. Gróið fólk og
löghlýðið uggði um hag sinn. Mót-
Arhugur Hailey
mælin mörg og sundurleit, sem
stefnt var gegn nánst hverri fram-
kvæmd sem eitthvað munaði um,
gátu verið forboði rauðrar bylt-
ingar. Þetta er að vísu tekið að
fjara út þegar Skammhlaup ger-
ist, en þó hvergi svo að öldurnar
Pési grallaraspói
og Mangi vinur hans
Bókmenntir
Siguröur Haukur Guðjónsson
PÉSI GRALLARASPÓI OG
MANGI VINUR HANS
Höfundur: Ole Lund Kirkegaard
l'ýðing: Þorvaldur Kristinsson
Prentun: Prentsmiðjan Oddi hf.
Útgefandi: Iðunn
Sumir grallaraspóar eru svo
skemmtilegir, uppátektarsamir,
að lesandinn hreinlega engist af
hlátri yfir lestrinum. Svo fór mér,
er ég kynntist þeim Pésa og
Manga, uppátæki þeirra þykja
mér bráðfyndin. Þeir finna upp
hljóðlausa fallbyssu; þeir halda
með vitamín í hænsnakofa Mikka
byttu, til þess að auka varpið; þeir
reyna að komast í pósti til Afríku;
þeir taka að sér broddgölt; lenda í
indjánaleik. Já, það er líf í tuskun-
um i Bunubæ, kringum þessa tvo
pottorma, og vesalings málarinn á
ekki sjö dagana sæla. Víst eru þeir
meistarar i hrekkjum Pési og
Magni, en til sögunnar er líka
nefnd stúlka, sem kann sitthvað
fyrir sér sem þeir. Þessir þættir
birtust fyrst sem framhaldssaga í
Politiken 1969, féllu lesendum svo
vel í geð, að ákveðið var að gefa þá
út í bók. Höfundur kunni þá list að
segja sögu, spaugilega sögu.
Þýðing Þorvaldar er lipur og
góð. Myndir bráðfyndnar.
Prentverk vel unnið, og letur
ungum lesendum þægilegt og
skýrt. Skemmtileg bók. Hafi út-
gáfan þökk fyrir.
Dóra verður 18 ára
hafi lægt til fulls. Skemmdarverk
eru unnin í raforkuveri sem sér
Kaliforniu fyrir ljósi og hita — og
auðvitað meir en svo, því nútíma-
lífið gengur allt fyrir rafmagni.
Menn farast í sprengingum.
Stjórnendur fyrirtækisins kemur
ekki saman um úrræði þegar mest
ríður á. Þeir gera sér ljóst að fleiri
orkuvera er brýn þörf, og það
strax, ef koma skal í veg fyrir
geigvænlegan orkuskort. En hvar
á að reisa þau? Og með hverju
skulu þau knúin? Einu gildir —
umhverfisverndarmenn munu
hafa uppi hávær mótmæli hvar og
hvenær sem fyrirtækið reynir að
færa út kvíarnar. Og færi það ekki
út kvíarnar þannig að orkuskortur
skelli yfir — þá verður því ekki
síður mótmælt! Og þá ekki síst
hækkuðum gjaldskrám, verði
fyrirtækið að grípa til slíkra óynd-
isúrræða. Svo virðist sem því séu
allar bjargir bannaðar!
Það er í þessum vítahring sem
sagan hefst. Síðan kemur ýmiss
konar flækja sem lesandinn getur
skemmt sér við: fundir, heimsókn-
ir, kvennafar, hasar. Sá er háttur
afþreyingarhöfunda að búa sögu
þess konar búning að lesandinn
töfrist, honum þyki þetta allt vera
að gerast, hann lifi með persónun-
um og leggi tilfinningalíf sitt við
þeirra líf, lifi sig inn í söguna eins
og stundum er sagt. Og það er allt-
af eitthvða áríðandi að gerast í
sögu eftir Hailey, eitthvað sem
manni finnst þá stundina að mikið
velti á.
Þó svo að vel sé hægt að njóta
sögu þessarar hér norður á sex-
tugustu og fjórðu fer ekki milli
mála að hún er samin með banda-
ríska lesendur í huga — banda-
rískt millistéttarfólk sem er ein-
mitt bóklestrarfólkið í þeim
heimshluta. T.d. er Hailey nógu
»djarfur« til að kitla en þó ekki
svo berorður að hann hneyksli.
Ennfremur — og það hygg ég út-
vegi honum lesendur fram yfir
margan annan afþreyingarhöf-
undinn — kynnir hann sér gaum-
gæfilega hvert það svið þar sem
hann lætur sögur sínar gerast,
hvort heldur það er stórhótel,
flugvöllur, banki eða raforkuver.
Þætti fjölmiðlanna í þjóðlífinu
gleymir hann heldur ekki. Að öllu
samanlögðu er þetta afþrey-
ingarsaga fyrir fólk sem gerir dá-
litlar kröfur. Undirrituðum þótti
hún skemmtileg.
Bókmenntir
Jenna Jensdóttir
Ragnheiður Jónsdóttir.
Dóra veróur átján ára.
Önnur útgáfa.
Ragnheiður Gestsdóttir
teiknaði kápumynd.
Iðunn, Reykjavík 1984.
Bækur Ragnheiðar Jónsdóttur
voru mjög vinsælar á sínum tíma
— og eru það sannarlega enn.
Dóra verður 18 ára er sjötta bók
höfundar sem kemur nú í nýrri
útgáfu. Þetta er ein af Dórubókun-
um, en að öllu leyti sjálfstæð saga.
Aðalpersónan, Dóra, segir hér
sjálf frá.
Hún er af ríku fólki, veit hvað
hún vill og fær það sem hún vill.
Hér er hún komin í balletnám til
Kaupmannahafnar — og það er
„dans á rósum“. Hún stendur sig
betur en aðrir og er betri en aðrir.
Breiðir sig yfir þá sem lítið eiga og
eru fyrir þær sakir og aðrar litlir
af sjálfum sér í lífsbaráttunni.
Flugríkir foreldrar Dóru eru sí-
fellt á ferðinni og í sumarfríinu
ferðast hún suður í lönd með móð-
ur sinni í stað þess að fara heim,
eins og hana í hjarta sínu dreym-
ur um. Hitta ömmu, vininn Kára
sem er heilsulítill á Vífilsstöðum
og fleira gott fólk.
Móðirin nýtur ríkidæmisins á
annan hátt en Dóra. Hún gengst
upp í því. Þegar tínd eru saman öll
smábrot um hegðun hennar og
hugsanir, verður úr lágkúruleg,
aumkunarverð og leiðinleg mann-
gerð sem ómögulegt er að hafa
samúð með. Ekki tekst lesanda að
finna neina skýringu á þessu —
nema þá, að hún hefur lent i þeim
hópi fólks, sem hefur næga pen-
inga milli handanna. Faðirinn
hugnast lesanda betur. Hann er
líka önnum kafinn og útsjónar-
samur í að halda lífsháttum fjöl-
skyldunnar svo ætla má að það
auki víðsýni hans og þroska.
Lifsbaráttufólkið í sögunni er allt
ágætt, fremur viðfelldið fólk ekki
síst Kári og Vala systir hans. Þau
eiga sina framtíöardrauma og
þurfa fyrir því að hafa að þeir
rætist.
Hver er Dóra sem hefur (næst-
um) allt til alls, gerir það sem
hana langar til og er alltaf með
þeim fremstu í öllu?
Góð og dugandi stúlka sem hef-
ur magtina til þess að leiða hag-
sæld og birtu inn í líf fátækra vina
sinna — einmitt vegna efnahags-
legarar aðstöðu foreldranna.
Greinilega kemur fram í sögu-
lok hve eðlilegt og sjálfsagt henni
finnst að faðirinn kosti Kára á
heilsuhæli í Sviss: „... Ég hefi
grennslast nánar eftir heilsufari
þínu og læknum kemur saman um
að þú hefðir gott af eins árs dvöl á
fullkomnu heilsuhæli, svo að mér
hefur dottið í hug að senda þig til
Sviss ..." Um leið kostar faðirinn
Dóru til áframhaldandi náms í
Kaupmannahöfn og gefur henni
bíl í afmælisgjöf. Hefur engum
dottið í hug að þessi bráðgóða,
efnilega stúlka sem breiðir sig yfir
allt og alla í ófullkomnun þeirra,
brygðist öðruvísi við, ef hún þyrfti
að fórna sjálfri sér — sjá fyrir sér
og honum Kára sfnum sjálf?
Það er dálítið sárt að láta kaupa
sig svona og dubba sig upp til þess
að falla inn í lífsform annarra.
Gaman fyrir æskufólk að lesa
þessa ágætu sögu og draga svo
sínar ályktanir — láta ekki aðra
gera það fyrir sig.
Mér geðjast vel að kápumyndum
Ragnheiðar Gestsdóttur.
Hljomplotur
Siguröur Sverrisson
Ein sú
albesta
Pax Vobis
Steinar
Eftir að hafa fylgst með Pax
Vobis frá því á síðasta ári get ég
varla sagt að fyrsta breiðskífa
þeirra (hún er reyndar fjári
stutt) hafi komið mér á óvart —
og þó. Eiginlega er hún enn betri
en ég vænti. Þrátt fyrir af-
bragðsplötu er ég samt efins um
að þessi tónlist nái eyrum fjöld-
ans og seljist.
Fyrra orðið í nafni hljómsveit-
arinnar þýðir friður en það er
ekki neinum friði fyrir að fara í
tónlistinni. Lögin eru ólgandi af
krafti og fágunin er slík að það
beinlínis lýsir af plötunni. Sann-
ast sagna er ég efins um að betri
íslensk popp/rokk plata hafi ver-
ið gefin út frá því á gullalda-
skeiði Þeysara án þess verið sé
aö líkja þessum tveimur sveitum
saman á einn eða annan hátt.
Hins vegar varð mér æði oft
hugsað til kanadíska tríósins
Rush á meöan ég hlustaði á Pax
Vobis.
Það eru þeir Skúli Sverris-
son/bassi, Þorvaldur Þorvalds-
son/gitar, Ásgeir Sæmundsson-
/söngur og hljómborð og Stein-
grímur Óli Sigurðarson/tromm-
ur. Steingrímur mun reyndar
vera hættur í Pax Vobis en var í
öllum upptökunum. Hljóðfæra-
leikur plötunnar er þrusugóður
en enginn þó betri en Skúli. Mér
er til efs að betri bassaleikari
fyrirfinnist á landinu um þessar
mundir. Söngur Ásgeirs góður
sem fyrr og án vafa er hann í
flokki bestu söngvara yngri
kynslóðarinnar. Hinsvegar hefði
ég ekkert haft á móti því að
heyra textana á íslensku. Þor-
vaidur er það sem enskurinn
myndi segja stórlega „under-
rated“ gítarleikari. Sigurður óli
skilar sínu sömuleiðis af-
bragðsvel.
Ég get í raun ekki annað en
undirstrikað ánægju mína með
þessa plötu. Hún er listasmíð
hvar sem á hana er litið og
Steinum, Pax Vobis og þá ekki
síst íslenskri popptónlist til mik-
ils sóma. Betra gerist það vart.
Sannkallað
eyrna-
konfekt
Swansway.
The Fugitive Kind.
Balgier/Fálkinn.
Þó ég eigi að heita þunga-
rokksunnandi og allt það man ég
alltaf hvað ég varð heillaður er
ég heyrði fyrst í Swansway-
tríóinu. Það var á myndbands-
spólu, sem tekin hafði verið upp
í Bretlandi og hafði að geyma
efni úr Top of the Pops og The
Tube. Swansway var ein þeirra
sveita, sem ég barði augum það
kvöldið, og hitti beint I mark.
Hér er á ferðinni ein af
skemmtilegri og um leið frum-
legri yngri sveitum Breta um
þessar mundir að minni hyggju.
Tónlistin er djassað popp, ákaf-
lega hefðbundið um flest og m.a.
er kontrabassi áberandi í flest-
um lögunum svo og blásturs-
hljóðfæri af ýmsum toga og
strengjahljóðfæri. Blásararnir,
sem koma við sögu á plötunni
eru margir, en sjálf sveitin stát-
ar ekki af neinum slíkum.
Lögin á þessari fyrstu breið-
skífu Swansway eru flest hver
bráðskemmtileg og ákaflega ólík
innbyrðis. Það er nokkuð, sem
fer að verða æ sjaldgæfara á
plötum með hverju árinu. Hér
skiptast á Ijúfir söngvar og
keyrslulög á borð við When The
Wild Calls og Soul Train þau lög
sem notið hafa hvað mestra
vinsælda. Þótt maður tali um
keyrslulög á þessum vettvangi
verða þau aldrei neinn hama-
gangur. Allt innan viðráðanlegs
ramma, kryddað með stórgóðum
söng hins ágæta Robert Shaw og
Maggie þótt hún falli óneitan-
lega í skuggan af Shaw. Það er
engin spurning, að vilji fólk
næla sér í þrælgóða plötu, sem
er laus við allt sem heitir hefð-
bundið form popptónlistar, ætti
það að skoða hana þessa. Hún er
kannski ekki meðtekin á auga-
bragði, krefst hlustunar, en sú
hlustun er rækilega verðlaunuð
með sannkölluðu eyrnarkon-
fekti.
Ekki veik-
ur punktur
Marillion,
Real to Reel.
KMI/Fálkinn.
Framabrölt Marillion-sveitar-
innar með söngvarann Fish í
broddi fylkingar er ævintýri lík-
ast. Á aðeins tveimur árum hef-
ur sveitin náð að skapa sér nafn
sem einhver besta rokksveit
Breta og þarf þó nokkuð til þess
að ná þeim „status“. Tónlist
Marillion er það sem svo oftlega
hefur verið nefnt „prógressívt
rokk“ og oftar en einu sinni hef-
ur Fish og félögum verið líkt við
Genesis á bestu árum þeirrar
sveitar.
Þessi tónleikaplata Marillion
kemur nokkuð á óvart því menn
voru farnir að búa sig undir út-
komu þriðju stúdíóplötunnar
eftir mikla velgengni þeirra
tveggja fyrstu, A Script for A
Jester’s Tear og Fugazi, sem
kom út fyrr á þessu ári og er
sannkölluð listasmíð. Líklegt er
þó að tónieikaplata þessi sé send
á markað til þess að friða
óþreyjufulla áhangendur sveit-
arinnar. Hún gerir það vafalítið
og gott betur, svo listavel er hér
að verki staðið.
Þrátt fyrir velgengni í heima-
landinu og svo í Evrópu sem og
vestanhafs og þá einkum í Kan-
ada (þar er Marillion sögð vera
Rush þeirra Breta) hefur lítið
borið á áhuga okkar mörland-
anna fyrir þessum fræknu
fimmmenningum. Kannski að úr
rætist með þessari tónleika-
plötu, sem svo sannarlega er til
þess fallin að laða fólk í stórum
stíl að Marillion.
Eins og nærri má geta eru lög-
in á þessari plötu tekin af stúd-
íóplötunum báðum og reyndar
eru þau ekki nema 6 talsins.
Heildartími þeirra þó vel yfir 40
mínútur. Hér er hvergi veikan
punkt að finna þrátt fyrir löng
lög og hámark nær platan í loka-
laginu Market Square Hero, þar
sem áhorfendur í de Montford-
höllinni í Leicester taka vel und-
ir.
Ekki verður þó við þessa plötu
skilið án þess að minnast aðeins
á að ekki hefði sakað að yfir-
bragð fyrri hliðar plötunnar
væri eilítið meira „live“. Það er á
köflum eins og um stúdíóupp-
töku sé að ræða. Slík eru tón-
gæðin. Ekkert út á þau að setja
en stundum er eins og tónleika-
einkennin ómissandi á hverja
slíka plötu vanti. Síðari hliðin er
hins vegar geislandi.
Sannfær-
andi Kikk
Kikk.
Stcinar.
Aldrei fór það svo að platan
með Kikk, sem búin er að vera í
undirbúningi í hálft annað ár,
kæmi ekki út að endingu. Loks-
ins er hún komin en reyndar
ekki nema 6 lög. Einhvern veg-
inn átti maður fremur von á
breiðskífu í fullri lengd.
Mér fannst framan af ákaf-