Morgunblaðið - 20.07.1988, Side 26

26
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 20. JUU 1988
Persaflóastríðið
Rúmlega milljón manns
fallin eftir átta ára stríð
Bahrain. Reuter.
RÚMLEGA ein milljón manna hefur látið lífið síðan Persaflóastríðið
hófst, í þau átta ár, sem írakar og íranir hafa borist á banaspjót
með bareflum og byssum, eiturgasi og eldflaugum, syngjandi barna-
skörum og orrustuflugvélum.
Ágreiningur um Shatt al-Arab-
vatnaleiðina var kveikjan að ófriðn-
um og kenna hvorir öðrum um upp-
tökin. Segja írakar, að íranir hafi
Israelar fagna
friðartíðind-
unum hóflega
Tel Aviv. Reuter.
VÍÐAST hvar um lönd og álfur
hafa menn fagnað hugsanlegum
lyktum Persaflóastríðsins en á
því er þó ein undantekning. ísra-
elum finnst þeir hafa litla ástæðu
til að kætast. Segja þarlendir
hernaðarsérfræðingar, að lands-
mönnum muni stafa meiri hætta
af nágrannaríkjunum, einkum
írak, þegar þau verða ekki leng-
ur upptekin af því að berja hvert
á öðru.
ísraelskir hemaðarsérfræðingar
segja hættu á, að írakar beiti bar-
dagavönum hemum og fullkomnum
vopnabúnaði gegn ísrael og þeir spá
því einnig, að Iranir muni fá útrás
fyrir trúarofstækið með því að snúa
því gegn „hinum síoníska Satan".
„Það er slæmt, að stríðinu skuli
vera að ljúka. Það kemur sér betur
fyrir okkur að hafa 48 íraskar her-
deildir uppteknar á vígvelli Persa-
flóastríðsins," sagði vopnasalinn
Yaacov Nimrodi í viðtali við dag-
blaðið Ha’aretz en hann kom meðal
annars við sögu þegar ísraelar seldu
Irönum vopn að hluta með sam-
þykki Bandaríkjastjómar. Opin-
berlega hafa þó frammámenn í ísra-
el aldrei viðurkennt vopnasöluna.
skotið fyrsta skotinu 4. september
árið 1980 en íranir aftur á móti,
að stríðið hafi byijað aðfararnótt
23. sama mánaðar þegar íraski
herinn hafi farið yfir landamærin á
480 km svæði og gert loftárásir á
Teheran. Nokkrum dögum áður
höfðu Irakar ógilt samning, sem
þeir gerðu við keisarann árið 1975
um að landamærin lægju um vatna-
leiðina miðja.
írakar eru arabar og þeir og hin-
ir persnesku íranir, sem eru indó-
evrópsk þjóð að uppruna, hafa löng-
um elt grátt silfur saman. Að vísu
játa þeir allir spámanninum frá
Mekka en trúin greinist á ýmsa
vegu. Stjórnin í Bagdað óttaðist,
að byltingarhiti írönsku shítanna
gæti kveikt í shítum í írak, sem em
um helmingur 16 milljóna íbúa, og
vonaðist til, að innrásin yrði til að
hrekja klerkastjórnina í Teheran
frá. Það rættist þó ekki og írönum
tókst að snúa dæminu við. Þeir
ráku íraka burt af landi sínu og
gerðu sig um hríð líklega til að
taka borgina Basra í írak.
Stríðið snerist upp í þrátefli þar
til í vor er leið þegar Irakar tóku
aftur Faw-skagann, sem þeir
misstu í hendur Irönum fyrir tveim-
ur árum. Síðan hafa írakar unnið
hvern sigurinn á fætur öðrum.
Áreiðanlegar tölur um mannfall
í stríðinu liggja ekki fyrir og munu
líklega aldrei verða fullljósar. Flest-
ir eru þó sammála um, að rúmlega
ein milljón manna að minnsta kosti
hafí látið lífíð, þar af margir
óbreyttir borgarar.
Irakar fengu sín vopn frá Sov-
étríkjunum og vestrænum ríkjum
einnig og greiddu fyrir þau með fé
frá arabísku olíuríkjunum. Þeir voru
betur búnir stórskotaliðsvopnum og
skriðdrekum og höfðu algera yfír-
burði yfir írani í lofti. íranir, sem
einangruðust æ meir vegna ofstæk-
is klerkastjómarinnar, urðu að reiða
sig á gömul, bandarísk vopn frá
keisaratímanum og áttu í erfíðleik-
um með að útvega nauðsynlega
varahluti.
íranir, sem eru 50 milljónir tals-
ins, töldu lengi, að mannfjöldinn
vægi upp vopnaskortinn en á
síðasta vetri urðu þeir samt að
hætta við fyrirhugaða sókn gegn
írökum. Sjálfboðaliðana vantaði —
píslarvottauppsprettan var þorrin.
Fyrr í stríðinu höfðu íranir teflt
fram gífurlegum manngrúa í sókn-
um sínum, oft bömum, sem lofað
hafði verið paradísarvist ef þau
féllu, en mannhafið eitt mátti sín
lítils gegn sprengjuregninu.
Reuter
Mynd þessi er frá írönsku fréttastofunni IRNA og er hún sögð vera
af kúrdískum fórnarlömbum árásar íraka á flóttamannabúðir í
Baneh, kúrdísku héraði innan íran.
Friðarhorfum fagnað en var-
að við ótímabærri bjartsýni
Kuwait, París, Moskvu og víðar. Reuter.
ÁKVÖRÐUN írana um að fallast á vopnahlésályktun Sameinuðu
þjóðanna hefur verið fagnað um víða um heim og hafa mörg ríki
boðist til að leggja hönd á plóginn við endurreisnarstarfið í Iran
og írak líka. í arabaríkjunum varpa menn öndinni léttar en flest-
ir vilja þó hafa vaðið fyrir neðan sig og segjast ekki trúa neinu
fyrr en þeir taki á.
Ríkin sex, sem aðild eiga að sam-
starfsráði Persaflóaríkjanna og
orðið hafa fyrir margvíslegu tjóni
af völdum stríðsins, fögnuðu
ákvörðun stjómarinnar i Teheran
en í fjölmiðlum hefur verið varað
við ótímabærri bjartsýni. Saudi-
Arabar, sem átt hafa í nokkrum
útistöðum við írönsku stjómina,
kváðust fegnir ákvörðuninni en
Hosni Mubarak Egyptalandsforseti
kvaðst vona, að hún væri annað
og meira en herbragð eins og Irak-
ar hafa látið að liggja. Sýrlending-
4.sepL 1980: Iranir hefja loftárásir á irönsk
landamæraþorp.
17. sepL 1980: írakar rjúfa sáttmála viö
Iran um Shatt al-Arab vatnaleiöina.
22.sept. 1980: Irakar ráöast inn i fran.
Nóv.1980:
írakar ná
Khoramshahr
og Abadan.
Jan.1981:
íranir hefja
gagnsókn
stööva
itööva
5kn fraka
L
Sept.1981:
Iranir ná
Abadan aftur.
Nóv. 1981:
franir ná aftur
70 þorpum í
Khuzistan.
Ílars 1982:
ranir ná miklum
landsvæöum við
Ahwaz.
Persaflóastríöiö: Annáll
Eftir aö franir og frakar höföu sótt sitt á hvaö f upphafi strfösins fór víqstaöan aö standa f staö (ágúst
1982 þrátt fyrir gífurlegar mannfómir af beggja hálfu. Talið er aö I valnum liggi allt frá hálfri milljón
manna til meira en heillar.
Maí1982: íranir
ná Khoram-
shahr aftur.
4. júlf, 1982:
[ranir gera innrás í
Irak og sprengju-
árásá Basra.
nol
Pl
In
któber 1983: Sókn
’rana aö olíuleiöslu
íraka vió Kirkik.
Feb.-Mars 1984: Iranir ná
mýrarflákum umhverfis
Mainoun-eyjar. Irakar víttir fyrir
tkun sinnepsgass.
Maf 1984: frakar hefja
umferó I nmlanveröum
lóanum
vlanúar1985:
Iranir ná
Majnoun-eyjum
Ílanúar 1986:
rakar endur-
heimta
Majnoun-eyjar.
Febrúar 1986:
franir ná
Faw-skaga.
Mars 1988: franir og Kúrdar ná
Halabja á ný. frakar beita
efnavopnum
18.apr(l, 1988: frakar ná
Faw-skaga.
3. júlf, 1988: franska far-
þegaþotan skotin niöur
Veturinn’86-'87:
'86-87: Iranir
ráöast á Basra.
IS.júli, 1988:
franir fallast á
voonahlé.
*T6tur frá 1987; helmnduin ber ekW sairan um mannfaL
Heimfldlr Evópuhandbókln, Bandarfska utanrfklwáSuneyt)4 Arbók CIA1988.
KRGN / Morgunblaöiö / AM
ar, eina arabaþjóðin, sem stutt hef-
ur írani, sögðu þá hafa tekið rétta
ákvörðun og svo var um fleiri.
í Asíu voru viðbrögðin með líkum
hætti og í Suður-Kóreu og Japan
vonast menn augljóslega eftir vax-
andi viðskiptum við ófriðarþjóðirn-
ar að friðarsamningum loknum. í
Japan gætti þó nokkurs uggs um,
að friðurinn gæti orðið til að styrkja
samstöðu OPEC-ríkjanna og
hækka olíuverðið. Sovétmenn, ítal-
ir, Pólveijar, Frakkar og fleiri hafa
fagnað friðarhorfunum en víða kom
fram, að ekki væri sopið kálið þótt
í ausuna væri komið.
Örlög far-
þegaþotunn-
ar sérstak-
lega nefnd
Nikósíu. Reuter.
ÞAÐ hefur vakið nokkra at-
hygli, að Iranir nefna örlög
írönsku farþegaþotunnar, sem
Bandaríkjamenn skutu niður,
sem aðalástæðuna fyrir ákvörð-
uninni um að fallast á vopnahlé.
Kom þetta fram hjá Ali Akbar
Rafsanjani, yfirmanni íranska
hersins, á mánudag.
„Það voru hörmuleg örlög far-
þega og áhafnar farþegaþotunnar,
sem riðu baggamuninn. Sá atburður
kom í kjölfar þeirrar yfirlýsingar
Bandaríkjamanna, að þeir væru til-
búnir til alls kyns óhæfuverka héldu
íranir stríðinu áfram," sagði Rafs-
' anjani í viðtali við íranska sjón-
varpið og bætti því við, að ákvörð-
unin hefði verið tekin í samráði við
Khomeini erkiklerk.
í bréfinu, sem Ali Khamenei ír-
ansforseti sendi Perez de Cuellar,
framkvæmdastjóra Sameinuðu
þjóðanna, er einnig vikið að far-
þegaþotunni og sagt, að örlög henn-
ar sýni hveijar afleiðingar stríðið
sé farið að hafa fyrir óbreytta borg-
ara.
Rafsanjani sagði einnig, að hinir
raunverulegu óvinir írana í stríðinu
hefðu verið Bandaríkjamenn og
Sovétmenn. Irakar hefðu í raun
bara verið skósveinar þeirra og
leppar.