Morgunblaðið - 01.09.1992, Page 20

20
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 1. SEPTEMBER 1992
SIEMENS
Þvottavélar
Uppþvottavélar
Eldavélar
Örbylgjuofnar
GœÖatœki fyrir
þig og þína!
SMITH&
NORLAND
Nóatúni 4 - Sími 28300
Vjterkurog
kJ hagkvæmur
auglýsingamiðiU!
Stjóruarskráin og
EES-samningurinn
eftir Björn Þ.
Guðmundsson
Þann 22. júlí sl. sendi ég af
sjálfsdáðum utanríkismálanefnd
Alþingis álitsgerð sem var afrakstur
sjálfboðavinnu minnar við rann-
sóknir á stjómarskrá íslands gagn-
vart frumvarpi til laga um staðfest-
ingu á hinum viðamikla samningi
um aðild íslands að EES. í bréfi
með álitsgerðinni gat ég þess m.a.
að mér rynni til rifja gálaust tal
ýmissa stjórnmálamanna um stjóm-
arskrárlegan þátt málsins, en ekki
er rúm til að rekja efni þess bréfs
nánar hér.
Að afloknu sumarleyfi, þann 13.
ágúst sl., bað ég Morgunblaðið, að
birta álitsgerð mína, ekki síst vegna
þeirra íjölmörgu, hvaðanæva að af
landinu, sem höfðu samband-við
mig og vildu vita nánar efni henn-
ar, sem sjónvarpið og útvarpið
höfðu sagt frá. Morgunblaðið
treysti sér ekki til að birta álitið í
heild en bauð mér að „fjalla um
sjónarmið mín í venjulegri blaða-
grein“. Það ætla ég að þiggja en
fer þá leið að birta orðrétta úr-
drætti úr álitsgerðinni með millifyr-
irsögnum.
Afdrifarík ákvörðunartaka
Álitsgerðin hefst þannig: Með
skýrslu lögfræðinganefndar utan-
ríkisráðherra, dags. 6. júlí sl., um
stjórnarskrána og EES-samning-
inn, sem nefndin kallar „mat“, er
fenginn góður grundvöllur til mál-
efnalegrar lögfræðilegrar umræðu
um afdrifaríkasta lögfræðilegt
álitaefni sem þjóðin hefur hingað
til sameiginlega staðið andspænis,
en sú umræða hófst raunar fyrst
með svonefndum borgarafundi Lög-
fræðingafélags íslands í síðasta
mánuði. Segja má að nægilegar
forsendur fyrir slíkri umræðu hafi
ekki legið fyrir fyrr en nú um stund-
ir, svo skammt sem liðið er frá því
að hið viðamikla frumvarp til laga
um EES-samninginn var lagt fram
á Alþingi. Er vonandi að þjóðin
beri gæfu til að Alþingi taki ekki
ákvörðun í þessu mikilsverða stjórn-
arskrármáli fyrr en allir lögfræði-
legir þættir þess hafa verið rann-
sakaðir til þeirrar hlítar sem vit
okkar stendur til.
„Á grundvelli viður-
kenndra lögskýringar-
aðferða stjórnskipunar-
og stjórnsýsluréttar tel
ég vafa leika á að fram-
sal það á framkvæmd-
ar- og dómsvaldi sem
felst í EES-samningn-
um og hér um ræðir,
standist gagnvart gild-
andi réttarreglu 2. gr.
stjórnarskrárinnar.
Þennan vafa tel ég svo
mikinn að ekki megi
taka áhættu af því að
lögfesta EES-samning-
inn að óbreyttri sljórn-
arskrá.“
Nauðsyn víðtækrar
lögfræðiumræðu
Þá segir í álitinu: Við úrlausn
þessa álitaefnis reynir fyrst og
fremst á þekkingu á lögskýringar-
aðferðum stjómskipunarréttar, sem
er grundvallarfræðigrein innan lög-
fræðinnar og allir lögfræðingar eiga
að kunna skil á. Því mætti ætla að
víðtæk lögfræðileg umræða um
málið gæti hafist af fullum krafti.
Hér á eftir ætla ég að tína til
nokkur atriði sem slík umræða
verður að byggjast á.
1. Það skiptir máli hvernig menn
nálgast viðfangsefnið. Grundvallar-
sjónarmiðið verður að vera það að
líta fyrst og fremst til stjómarskrár-
innar og spyija sem svo: Er eitt-
hvað það í því lagafrumvarpi sem
nú liggur fyrir sem hugsanlega
brýtur í bága við þessa stofnskrá
hins íslenska lýðveldis, stjórnar-
skrána? Viðfangsefnið má hins veg-
ar ekki nálgast þannig að spurt sé:
Er unnt að tína til nægileg lögfræði-
leg rök fyrir því að komast megi
hjá þeirri umfangsmiklu aðgerð og
þeirri pólitísku áhættu sitjandi ríkis-
stjórnar að breyta stjórnarskránni
vegna nauðsynlegrar lögfestingar
EES-samningsins?
2. Að mínu viti dugar ekki lögfræði-
lega að reyna að sýna fram á að
formlega sé í lagi að lögfesta EES-
samninginn en ef hins vegar komi
síðar í ljós að ákvæði hans bijóti í
bága við stjórnarskrána sé unnt að
bregðast við því samkvæmt ákvæð-
um hennar sjálfrar.
3. Lögfræðileg rannsókn þessa
álitaefnis verður að miða að því að
reyna að sjá fyrir hvort samningur-
inn, eins og hann liggur núfyrir,
bijóti í bága við stjórnarskrána eins
og hún nú er. Með öðrum orðum,
hvort nauðsynlegt sé að breyta
stjómarskránni núna vegna þess
að fyrirsjáanlegt sé að upp muni
koma síðar að einstök ákvæði EES-
samningsins standist hana ekki.
4. Vandamálið sem alþingismenn
standa frammi fyrir nú er því það,
hvort þeir séu reiðubúnir að taka
þá áhættu að Hæstiréttur komist
að því, t.d. eftir þijú til fjögur ár,
að tiltekin ákvæði EES-samnings-
ins standist ekki stjórnarskrána.
5. Verði teflt á tæpasta vað í þess-
um efnum getur sú staða komið
upp að handhafar löggjafarvalds,
alþingismenn, hafi sett æðstu hand-
hafa dómsvalds í þá stöðu að síðar
geti þeir ekki annað en talið EES-
samninginn standast stjórnar-
skrána vegna þess að önnur niður-
staða leiddi til slíkrar röskunar í
þjóðfélaginu að nálgaðist ómögu-
leika í framkvæmd.
6. Við röksemdarfærslu má það
ekki vera leiðandi sjónarmið að eitt-
hvað sem áður hefur verið gert,
hvort heldur er með lagasetningu,
stjórnsýsluákvörðunum eða dóm-
um, og talið hefur verið vafasamt
að hefði nægilega stoð í stjórnar-
skránni, réttlæti það í þessu máli
að slaka megi á kröfum um stjórn-
arskipulegt gildi laga.
7. Við lögskýringu stjórnarskrár-
innar verður að sjálfsögðu að halda
sig alfarið við það sem telst gild-
andi réttur en ekki einhveijar óljós-
ar hugmyndir um að hugsanlega
sé stjórnarskrá okkar orðin gamal-
dags og hana megi skýra sam-
kvæmt einhveijum óskilgreindum
nútímaviðhorfum gagnvart lands-
rétti, Evrópurétti eða þjóðarrétti.
Slíkar hugleiðingar eiga ekki við
nú _og allra síst við þetta álitaefni.
8. ísienska stjórnarskráin er ekki
margorð. Hún hefur að geyma al-
Björn Þ. Guðmundsson
gjörar grundvallarreglur stjórnar-
skipunar okkar. Fara verður mjög
varlega í að líta svo á að í henni
felist venjulegar meginreglur eins
og oft er sagt um almenn lög, sem
svo ýmsar undantekningar séu frá,
t.d. eins og í skattalögum.
9. Við úrlausn þessa álitaefnis er
algjör nauðsyn að framkvæma
sögulega rannsókn á þeim ákvæð-
um stjórnarskrárinnar sem til skoð-
unar eru og bera þau saman við
samsvarandi ákvæði í stjórnar-
skrám þeirra ríkja sem okkur eru
lögfræðilega skyldust, einkum og
sér í lagi Danmörku.
10. Fram þarf að fara tæmandi
rannsókn á því hvort og þá í hve
ríkum mæli framsal ríkisvalds hefur
átt sér stað til erlendra aðila eða
þjóðréttarstofnana, hvort heldur um
er að ræða löggjafarvald, fram-
kvæmdavald eða dómsvald, því fá
einstök dæmi nægja ekki til álykt-
ana þegar stjórnarskráin á í hlut.
Verður að leggja ríka áherslu á að
um sé að ræða nákvæmlega sam-
bærileg tilvik og her er um að ræða.
Lögfræðilegur vafi er
verulegur
Næst vík ég ítarlega að grund-
vallaratriðum stjórnskipunar okkar
og þeim fræðilegum meginforsend-
um sem ég byggi niðurstöður mínar
á.
Af áðurnefndum ástæðum gefst
ekki rúm til að rekja það efni hér
og verð ég því að láta við það sitja
og greina einungis frá niðurstöðun-
um, sem eru þessar:
1. Lögfræðilegt mat í þessum efn-
um er erfiðara fyrir þá sök að um
er að ræða lögfestingu þjóðréttar-
samnings en ekki venjulegs laga-
texta. Það leiðir af eðli máls að
Kennslahefst 14. september.
Námskeið fyrir byrjendur (yngst 4ra ára) og
framhaldsnemendur.
Innritun í síma 72154 frákl. 11-19.
Skírteini verða afhent laugardaginnl2. september á eftirtöldum
tímum: Forskóli 4-6 ára kl. 12-14. • 7 ára og eldri kl. 14-16.
Kennslukerfi: ROYAL ACADEMY OF DANCING, RUSSIAN METHOD.
Félag íslenskra listdansara.
BALLET KLASSISKUR BALLET
BflLLETSHÓLI SIGRÍOflR flRmflfin
SKÚLAGÖTU 32-34 <►<►<►