Morgunblaðið - 30.11.1994, Síða 34

34 MIÐVIKUDAGUR 30. NÓVEMBER 1994
AÐSENDAR GREIIMAR
MORGUNBLAÐIÐ
ESB á dagskrá
ÁBYRGÐ stjórnmálamanna er
mikil. Jafnvel meiri en fólk almennt
hefur gert kröfu til. En nú virðist
vera breyting á eins og nýjustu
dæmi sanna.
Stjómmálamenn eiga að vera
þátttakendur í því að upplýsa þjóð
sína um öll mikilvæg
mál sem snerta þjóðar-
hag.
Það er þjóðhagur og
gæfa okkar ef við eig-
um þannig stjórnmála-
menn. Þess vegna er
4byrgð stjómmála-
manna í breyttri Evr-
ópu mikil.
Að stinga hausnum
í sandinn
Þegar Svíþjóð, Finn-
land og að öllum líkind-
um Noregur eru gengin
til liðs við Evróþusam-
bandið og hitta þar fyr-
ir Dani af Norður-
landaþjóðum verða Islendingar
óneitanlega einangraðir. Styrkur
íslands í erlendum samskiptum hef-
ur meðal annars legið í samstarfi
við aðrar þjóðir Norðurlanda og-
bandalagsþjóðir sínar í EFTA.
Talið er að staða íslands til að
tryggja skilvirka og örugga fram-
kvæmd EES-samningsins minnki
til muna breytist samningurinn í
tvíhliða samning milli íslands og
stækkaðs ESB. íslendingar munu
varla njóta þar stuðnings banda-
lagsþjóða sinna til að hafa áhrif á
pólitískar ákvarðanir bandalagsins
og framkvæmd EES-samningsins.
Viljum við vera einangraðir meðal
þjóða?
Þetta er áríðandi spurning sem
menn þurfa að velta fyrir sér.
Hveiju munum við ná fram ef við
gerumst fullgildir aðilar að ESB?
Hvað þurfum við að láta á móti?
Það eru margar spurningar sem
í hvert sinn sem ESB
og EES ber á góma
fölna kvennalistakonur,
segir Petrína Baldurs-
dóttir, sem virðast á
móti alþjóðasamstarfí.
'menn geta velt fyrir sér. En þeir
fá ekki svör við þeim nema að kanna
hvað sé í boði.
Þeir stjómmálamenn sem segja
að þessi umræða eigi ekki erindi í
íslensku þjóðlífl eru ábyrðgarlaúsir.
Að ætla að telja þegnum þessa lands
trú um að' umræða um kosti og
galla aðildar að ESB fyrir smáríkið
Island sé ekki á dagskrá er ein og
að stinga hausnum ofan í sandinn
og sjá ékki neitt.
Umræðan á íslandi
Ein af forsendum Íslendinga þeg-
ar þeir byija samningaviðræður við
ESB er sú að ætla sér ekki að láta
auðlindir umhverfis landið, fískinn
okkar, af hendi til ESB.
Hvað mun aðildarumsókn og
samningur þýða fyrir íslenskt at-
vinnulíf/ Mun það hafa
í för með sér aukið at-
vinnuleysi eða styrkja
atvinnulífið eða mun
aðild tryggja stöðug-
leika í efnahagsstefnu
til framtíðar?
Hægt er að velta fyr-
ir sér áhrifum á stöðu
kvenna ef við gerðumst
aðilar. Styrkist staða
þeirra ef íslendingar
gerðust aðilar eða mun
hún veikjast? ESB hef-
ur til dæmis sett lág-
marksreglur á ýmsum
sviðum sérstaklega um
konur og atvinnulífið
sem tryggja konum
nokkur sameiginleg grundvallar-
réttindi.
Hægt væri að velta upp fleiri
spumingum sem ég vil fá skýr og
málefnaleg svör við varðandi hags-
muni og framtíð þegna þessa lands.
Kostir og gallar
Eins og er hefur enginn stjórn-
málaflokkur nema Alþýðuflokkur-
inn hafið opinskáa umræðu um þessi
mál.
Formaður flokksins hefur sagt:
„Sá sem ekki spyr fær ekki_svör.“
Laukrétt ályktað hjá honum. I hvert
skipti sem ESB og EES ber á góma
á Alþingi fölna kvennalistakonur
sem hafa það sem stefnu að vera á
móti alþjóðasamstarfi. Framsókn-
arflokkurinn hefur svo þokukennda
stefnu í þessum málum að engin
veit hvað hann vill. Alþúðubanda-
lagið er aftur á móti sérkafli í ís-
lenskri Evrópuumræðu. Það virðist
ekki sjá út fyrir túnfótinn hjá sér
þegar talað er um samvinnu við
aðrar Evrópuþjóðir. Loks skal vikið
að aumingja Sjálfstæðisflokknum
þar sem þingmennirnir bíða milli
vonar og ótta eftir skilaboðum frá
foringjanum hvort þeir megi hefja
opinskáa umræðu um kosti og galla
aðildar að ESB. Stór hluti kjósenda
vill hins vegar hefja umræðu og
vita hvað er í boði fyrir okkur.
Hagsmunir
Hagsmunum okkar er best borgið
með því að hefja opinskáa umræðu
um kosti og galla aðildarumsóknar.
Á forsendum okkar lands hefjum
við þá umræðu.
Ábyrgir stjórnmálamenn, ábyrgir
launþegar, ábyrgir atvinnurekend-
ur. Það eru hagsmunir okkar sem
eru í húfi. Lands og þjóðar.
Höfundur er þingmaður
Alþýðuflokksins í
Reykjaneskjördæmi.
Petrína Baldursdóttir
Alþingi hvað nú?
FRÁ ÞVÍ að þjóðin glataði sjálf-
stæði sínu til þessa dags hefur ver-
ið litið tii Alþingis sem tákns þjóð-
frelsis og lýðræðis. Þar sem þjóðin
leit til Alþingis með þessari lotningu
fundu dönsku nýlenduherrarnir upp
á því, að setja einkenn-
ismerki konungs síns á
alþingishúsið. í mörg
ár háðu menn baráttu
til að losna undan
dönsku nýlenduvaldi og
höfðu sigur að lokum,
en merki danska
kóngsins er enn það
merki sem prýðir hús
Alþingis. Alþingi er
löggjarfarstofnun og á
að standa vörð um mik-
ilvægustu hagsmuna-
mál og mannréttindi
borgara í lýðræðisríki.
Velferð borgaranna og
eftirlit með því að
stjómvöld fari að lög-
um er því viðfangsefni Alþingis.
Þess vegna gæti það vérið umræðu
virði hvort hugsanlegt sé, að þeir
sem gæta eiga brýnustu mannrétt-
inda, lögregluyfirvöld og aðrir sem
falið er að halda refsivendi yfír borg-
urunum misfari með þetta vald sitt.
Sé svo er það eitt það alvarlegasta,
sem getur gerst í nútíma samfé-
lagi. Það er einnig umræðu virði
hvort Alþingi telur eðlilegt að starfa
undir merki andlýðræðislegs kon-
ungs eða hvort það telur eðlilegra
að starfa undir gunnfána lýðveldis-
ins íslands. íslenska þjóðfánanum
eða landvættunum. Merki og tákn
skipta máli og sýna hvaða sjónar-
mið menn hafa í huga. Þannig er
fráleitt, áð lýðræðissinnar í lýðveld-
inu íslandi, starfi undir gunnfána
danskj konungs. Jafnfráleitt og að
þjóðþing Þýskalands starfi undir
tákni nasista Hitlers Þýskalands,
hakakrossinum.
þær að viðfangsefni þeirra. Frelsis-
stríð Bandaríkja Norður-Ameríku
byijaði þó vegna þess, að menn
voru ekki sammála um hver ætti
að ráða og hveiju hver ætti að ráða.
„No taxation without representati-
on“, voru inntaksorð
fijálsborinna Norður-
Ameríkumanna, sem
háðu baráttuna gegn
enskum konungi og
höfðu sigur. Það er erf-
itt að þýða þetta svo
að merkingin brenglist
ekki, en í raun var
þama ekki um meiri
kröfu að ræða en sett
var fram af enskum
aðalsmönnum við frá-
fall Ríkharðs konungs
ljónshjarta og Ijallaði
um, að konungur gæti
ekki lagt á skatta án
samþykkis þeirra. í
tímans rás þróuðust
þessar hugmyndir og menn áttuðu
sig á því, að hugmyndafræði lýðræð-
isins byggist á, að allir borgarar
hafi sömu mannréttindi.
Hvorki siðferðilega né
lagalega bundinn
Nelson Mandela, forseti Suður-
Afríku, lýsti því yfir fyrir nokkrum
áratugum, að hann teldi sig hvorki
lagalega né siðferðilega bundinn af
Óréttlátri kosninga-
löggjöf verður að sópa
burt, að mati Jóns
Magnússonar, ásamt
oki sérhyggju og sér-
hagsmuna.
Jón Magnússon hrl.
Lýðræði eða eitthvað annað?
Það skiptir líka máli, að Alþingi
beri jafna virðingu fyrir öllum þegn-
um þjóðfélagsins. Telji meirihluti
Alþingis að sumir séu jafnari en
aðrir, þá er eðlilegt að Alþingi starfi
undir gunnfána dansks einvalds- og
arfakonungs. Sé það hinsvegar
skoðun meirihluta alþingismanna,
að eðlilegt sé, að miða við jafnan
rétt allra þegna þjóðfélagsins, þá
er líka eðlilegt að Álþingi jafni kosn-
ingaréttinn og starfi eftir það undir
gunnfána íslendinga eða skjaldar-
merki lýðveldisins.
Þú eða ég eða við báðir?
í veröldinni hefur lengst af verið
deilt um það hver eða hveijir ættu
að ráða. Um þúsundir ára hafa
menn háð styijaldir vegna þess og
aðskiljanlegar milljónir manna hafa
fallið í þeim styijöldum. Styijaldir
hafa ekíri verið viðfangsefni íslend-
inga og engin ástæða er til að gera
lögum, sem minnihlutastjóm fárra
útvaldra í landi hans setti. Hann
þurfti að dúsa í fangelsi um áratuga
skeið. Með sama hætti gætum við
sem búum í Reykjavík, Reykjanesi
eða kjördæminu Noðurland eystra
bmgðist við, þ.e. sagt, að við teldum
okkur hvorki lagalega né siðferði-
lega bundin af lögum, sem sett eru
á Alþingi meðan borguranum er
mismunað svo sem nú er. Fólki í
þessum kjördæmum er svo hræði-
lega mismunað hvað snertir lýðræð-
islegan jöfnuð, að engin dæmi era
um slíkt í lýðræðisríki; að meirihluti
þegnanna sé sniðgenginn með þeim
hætti, sem meirihluti þegna íslenska
lýðveldisins. Slíkt er óþolandi. Það
er ekki fullnægjandi lausn, að draga
úr þessum mismun með því að
minnka hann um helming. Lýðræð-
issinni.getur ekki samþykkt, að rétt-
lætanlegt sé, að hlúti borgaranna
hafi helmingi meira vægi en hinn
hlutínn í stað þess að hann hafi fjór-
falt meira eins og nú er. Lýðræðis-
sinni getur aðeins samþykkt, að all-
ir séu jafnir fyrir lögum og hafi jöfn
mannréttindi. Kosningaréttur er
mannrréttindi. Þess vegna er það
grundvallaratriði, að kosningarétt-
urinn sé jafn. Það þýðir ekki endi-
lega, að allt landið yrði eitt kjör-
dæmi. Hægt væri að halda núver-
andi kjördæmaskipan. Hægt væri
líka að hafa einmenningskjördæmi.
Hvort heldur yrði, þá er aðalatriðið
að gengið sé út frá jöfnum fjöldi
kjósenda á bak við hvern þingmann
þannig að kjörrdæmamörkum væri
breytt til þess að ná sem allra mest-
um jöfnuði fyrir hveijar kosningar.
Alþingi eða stjórnlagaþing
Jóhanna Sigurðardóttir alþingis-
maður hefur sagt, að kjósa þurfi
stjómlagaþing til þess að breyta
stjórnarskrá með tilliti til mannrétt-
inda og annars. Ef til vill er þetta
rétt. Sé svo, þá hafa þingmenn misv-
irt skyldur sínar sem þingmenn. Nú
mætti öllum vera ljóst að þeir hafa
gert það. í dag, þegar ekki er leng-
ur deilt um aðild að NATO, ógnina
í austri eða grundvallaratriði varð-
andi velferð borgaranna hafa önnur
sjónarmið og gildi komið til sögunn-
ar, en þau finna ekki framrás á
Alþingi. Þess í stað koma stjórn-
málaflokkar manni meira og meira
fyrir sjónir sem ræningjaflokkar,
sem hugsa um það eitt að skara eld
að eigin köku og stuðningsmanna
sinna. Er ekki hægt að finna stöðu
fyrir þennan? Getur þessi ekki feng-
ið pening frá skattborgurunum fyrir
eitthvað sem hann gerir ekki eða
er farinn á hausinn með? Stuðnings-
maðurinn er valinn í stöðuna þó að
aðrir sæki um, sem standa honum
mun framar að hæfileikum sem og
öðru. Þetta virðast vera helstu við-
fangsefni íslenskra stjórnmála-
flokka og manna. Forsætisráðherra
ber síðan blak af þessum ófögnuði
á Alþingi og mælir þar þvert á þann
veg, sem forveri hans,. Bjarni Bene-
diktsson, gerði. Embættismennirnir
láta síðan ekki sitt eftir liggja og
það er nauðsynlegt að þeir sæti líka
ábyrgð eins og stjórnmálamenn þeg-
ar fyrir liggur að þeir hafa misnotað
aðstöðu sína. Því miður er ekki
hægt að líta fram hjá þeirri stað-
reynd miðað við það hvernig íslensk
stjórnsýsla og stjómmál hafa þró-
ast, að framgangsmáti íslenskra
ráðamanna hefur um of líkst skatt-
stjórum rómverskra landstjóra eftir
að keisaradæmið í Róm varð hvað
spilltast. Á undanförnum árum hafa
lífskjör á Islandi versnað mjög
vegna óstjórnar, sem er afleiðing
áf sérhagsmunasjónarmiðum þeirra
Sem stjórna og óréttlátri kosninga-
löggjöf. Óréttlátri kosningalöggjöf,
sem og oki sérhyggju og sérhags-
muna verður að sópa burt.
Höfundur er
hæstaréttariögmaður.
Umræðan um þessi mál verður
að fara fram á okkar forsendum en
ekki annarra. Þetta er stórt mál og
erfitt og hlýtur að verða útkljáð á
sjálfstæðum forsendum hverrar
þjóðar fyrir sig.
Það sem mestu máli skiptir er
að sjálfsögðu að við munum ekki
láta auðlindir okkar af hendi.
Stretsbuxur
kr. 2.900
Mikið úrval af
allskonar buxum
Opið á laugardögum
kl. 11 -16
Fáein kveðjuorð til Morgunblaðsins
NÚ ER Morgunblað-
ið farið að áskilja sér
höfundarrétt að grein-
um, sem birtast á síð-
um þess. Þeir sem ein-
hvers meta sjálfstæði
sitt og höfundalögin
eru því útlokaðir frá
skrifum í blaðið. Vafa-
laust er þetta gagnleg
ráðstöfun í samræmi
við einangrunarstefnu
ritstjómarinnar.
Ég gæti því látið
vera að skrifa þennan
greinarstúf.
En mér var kennt
það ungum, að fara
ekki án þess að kveðja. Og þakka
fýrir mig.
Undanfarinn áratug hef ég
margoft leitað til blaðsins með
greinar, sem það hefur ýmist birt
skilmálalaust eða neit-
að fortakslaust að
birta. Oftar þó það
fyrrnefnda. Fyrir hvor-
tveggja þetta skulda
ég blaðinu þökk.
Þessi skrif hafa oft
fjallað um réttarfar
okkar og margvíslegar
áhyggjur mínar af því.
Viðtökurnar hafa verið
misjafnar, allt frá
margra ára lögreg-
lurannsóknum upp í
tígulega þögnina.
Sumir segja raunar,
að móttökurnar hafi
orðið því tígulegri sem
lengra hefur liðið.
Af líkum leiðir, að höfundskapur
minn í Morgunblaðinu verður eng-
um harmdauði, síst af öllu sjálfum
mér. Því vil ég að skilnaði birta hér
Höfundskapur minn í
Morgunblaðinu verður
engum harmdauði, seg-
ir Þorgeir Þorgeirson,
síst af öllu sjálfum mér.
niðurstöðurnar af áratugs vanga-
veltum mínum um réttarkerfið.
Endanleg lausn á réttarfarsmál-
um okkar blasir nú við. Það á að
lögfesta skylduaðild allra íslend-
inga að Blindrafélaginu. Menn yrðu
þá skrifaðir inn í þann félagsskap
við fæðingu líkt og tíðkað er með
þjóðkirkjuna. Þetta væri að vísu
brot á öllum mannréttindasáttmál-
um, en það er þjóðkirkjufyrirkomu-
lagið nú líka.
Svo við færam létt með það.
Líklega væri rétt að breyta nafni
Blindrafélagsins og kalla það Þjóð-
blindu (til samræmis við þjóðkirkj-
una). Forseti Hæstaréttar yrði sjálf-
krafa biskup Þjóðblindunnar og
Gjaldheimtan krefði blindugjald
(eins og kirkjugjald) af hveijum
þegn samfélagsins. Fyrir það fé
mætti síðan reisa Hæstaréttarmust-
eri á hveiju götuhorni og fjölga
hæstaréttardómuram upp í 5000.
Þá mundu þeir anna því að dæma
alla, sem bera torkennileg erlend
ættarnöfn í a.m.k. lífstíðar fang-
elsi. Og mörgu fleiru yrði þá hæg-
lega til vegar komið.
Óþarfi að geta þess, að Morgun-
blaðið á höfundarréttinn að þessari
sjálfsögðu tillögu um framtíðarskip-
an dómsmálanna.
Þorgeir Þorgeirson
Höfundur er rithöfundur.