Morgunblaðið - 08.06.1995, Page 34

Morgunblaðið - 08.06.1995, Page 34
34 FIMMTUDAGUR 8. JÚNÍ 1995 MORGUNBLAÐIÐ I ________________AÐSEIMDAR GREINAR_ Veiði Norðmanna á smásíld og eyðing síldarstofnsins UMRÆÐUR í Noregi um skipt- ingu veiðiheimilda.úr norsk-íslenska síldarstofninum spegla þá skoðun Norðmanna að hrun stofnsins á sjö- unda áratugnum megi rekja til rán- yrkju íslendinga. Fyrir bragðið sé sögulegur réttur Islendinga til veiða úr stofninum heldur rýr. Þetta er , hins vegar hrein fölsun á sögunni. '’Hrun stofnsins má alfarið rekja til gífurlegrar rányrkju Norðmanna á smásfld. Norsk stjórnvöld reyna að sjálf- sögðu að fela þetta núna þegar þarf að semja við Islendinga um veiðar úr stofninum. Því miður er engu líkara en íslenskir ráðamenn hafí ekki haft fyrir því að kynna sér þessar einföldu staðreyndir áður en þeir gengu til samninganna. Um það bera upphaflegar kröfur þeirra glöggt vitni. Hitt er þó staðreynd að árið 1980 birtu þrír norskir sér- fræðingar fræðilega úttekt á þróun veiða úr stofninum. Ein af megin- niðurstöðum þeirra er: Veiðar Norð- ^manna á 0-2 ára síld leiddu til hruns norsk-íslenska stofnsins á seinni hluta sjöunda áratugarins. Veiðar á seiðum Smásfldina veiddu Norðmenn í bræðslu, og eirðu engu. Veiðarnar sættu engum takmörkunum og leyfilegt var að nota svo smáan möskva að jafnvel örsmá seiði sluppu ekki undan. Á haustin var beinlínis gert út á seiðaveiðina þeg- ar nýklakinn árgangur leitaði skjóls inn á firðina. Veiðin hélt svo áfram inni á fjörðum út veturinn. Á vorin kom toppur í veiðarnar þegar seiðin voru orðin, ársgömul og sóttu út fyrir firðina í leit að nýjum beitilöndum. Úti fyrir strönd- inni veiddu svo norskir fiskimenn 1-4 ára síld, sem Norðmenn kalla feitsíld, einkum fyrir Finnmörku og á Lófót. Þessar veiðar hófust yfir- leitt að sumrinu og stóðu fram á haustið. Það er rétt að hafa í huga að síldin varð yfirleitt ekki kynþroska fyrr en 4 ára aldri var náð. Þá fyrst sameinaðist hún fullorðna stofnin- um, sem eyddi 7-8 mánuðum á ári hverju í ætisleit á íslandsmiðum áður en hann gekk aftur til hrygn- ingar við Noreg. Gríðarleg rányrkja Þegar aflatölur úr smásíldarveið- inni eru skoðaðar kemur í ljós hversu gríðarleg rányrkjan var á ungviðinu. Á tímabilinu 1950-1965 nam ársveiðin af smásíldinni að jafnaði 250-300 þúsund tonnum, en darraðardansinn var slíkur upp úr 1965, rétt fyrir hrun norsk-íslenska stofnsins, að árið 1967 öfluðu Norð- menn 550 þúsund tonna af smásíld- inni og 450 þúsund tonna árinu síð- ar. Enn fróðlegra er að skoða hve stór hluti smásíldarveiðanna fólst í veiði á seiðum, sem ekki voru orðin tveggja ára. Á hvetju einasta ári á tímabilinu 1950-1965 veiddu Norðmenn um og yfir 100 þúsund tonn af síld- arseiðum sem voru inn- an við tveggja ára ald- ur. Sum árin reyndar miklu meira. Þannig veiddu þeir í byijun sjötta áratugarins um 300 þúsund tonn af slík- um smáseiðum og fast að 250 þúsund tonnum á fyrsta ári þess sjö- unda. Til samanburðar má geta þess að sama ár veiddu íslendingar töluvert minna magn af fullorðinni síld úr stofninum. Árgöngum gjöreytt Umfang rányrkjunnar í smásíld- arveiðum Norðmanna skilst betur þegar skoðað er það hlutfall sér- hvers árgangs er slapp frá dverg- möskvum norskra fiskimanna og náði að lifa fjögur ár og komast að lokum inn í hrygningarstofninn. Þá sést berlega að smásíldarveiðin gjö- reyddi fjölmörgum árgöngum. Af mörgum árgöngum náðu aðeins örfá prósent að stálpast og verða hluti af hrygningarstofninum. Þó keyrði rányrkjan um þverbak 1965, þegar aðeins 0,1 prósent - eitt prómill - náði fjögurra ára aldri. Sama var uppi á teningnum ári síðar. Sá ár- gangur var raunar af ágætri stærð en var gjöreyddur áðúr en hann varð tveggja tveggj ára og aðeins 0,2 prósent hans urðu fjögurra ára. í reynd voru árgangarnir frá 1965 og fram að hrun- inu veiddir svo lát- laust, að nýliðun í stór- síldarstofninn varð engin; seiðin voru ein- faldlega öll drepin áður. Rányrkja Norð- manna tók marga milljarða sílda af sér- hveijum árgangi, af sumum marga tugi milljarða. Þessar rosalegu tölur er fróðlegt að bera saman við fjölda stórsílda sem veiddust metveiðiárið 1967. Heildar- veiðin nam þá um 6 milljörðum stór- sílda, - þar af veiddu íslendingar aðeins um 2,6 milljarða. Útreikningar Norðmanna Árið 1980 birtu Norðmennirnir Olav Dragesund, Johannes Hamre og Öyvind Ulltang yfirlitsgrein um þróun og hrun norsk-íslenska síld- arstofnsins. Þeir bakreiknuðu hvernig ýmsar leiðir til stjórnunar hefðu getað haft áhrif á þróun stofnsins. Ein leið bar af. Hún fólst einfaldlega í því að gera ráð fyrir því að veiðar á 0-2 ára síld hefðu Össur Skarphéðinsson verið bannaðar. Niðurstaða þeirra varð því eftirfarandi:„Eina tak- mörkunin sem þurfti til að koma í veg fyrir eyðingu stofnsins var að setja á árunum fyrir 1960 reglur um lágmarksstærð síldar í afla, sem vernduðu 0.- og 1.- árganginn.“ Á þeim grunni fundu þeir út að hefði verið gripið til slíks banns í tíma þá hefði eftirfarandi gerst: (1) Hrygningarstofninn orðið 6 milljónir tonna árið 1966 (hann komst aldrei svo hátt eftir 1960); (2) Veiðamar hefðu náð 2 milljónum tonna strax árið 1965 og staðið í því út áratug- inn; (3) Eftir það hefðu veiðamar sveiflast á milli 1-2 milljóna tonna á ári og líklega nær 2 milljónum tonna. Gengdarlaus rányrkja Norð- manna á smásíld kom í veg fyrir þetta. Án hennar hefðu íslendingar haldið áfram að veiða sinn skerf af síldinni, og geypilegur auður orðið Smásíldarveiðin, segir --n------------------------- Ossur Skarphéðins- son, gjöreyddi ijölmörg- um árgöngum. til í landinu vegna síldveiðanna einna. Efnahagsþróun þjóðarinnar hefði orðið allt önnur og betri. Það er því í meira lagi napurt þegar Norðmenn ætla að meina íslending- um að nýta stofninn í samræmi við sögulegan rétt þeirra, og bera því við að þeir hafi eytt stofninum. Verst er þó þegar íslenskir ráða- menn þekkja söguna ekki betur en svo að engu er líkara en þeir hafi svipaða skoðun og norskir starfs- bræður þeirra á því hverjir eyddu stofninum. Höfundur er alþingismaður Reykvíkinga. Við höfum efni á að sækja Island lieim Nýtt viðhorf til ferðalaga innanlands og utan í SUMAR býðst launamönnum í helstu samtökum fólks á vinnu- markaði kostur á að ferðast ódýrt innanlands. Á dögunum undirrituðu helstu félög launamanna samning um sumarferðalög launafólks. Samningar um afsláttarverð á ferð- um og gistingu innanlands koma í kjölfar margra ára góðrar reynslu af samningum Samvinnuferða- Landsýnar fyrir hönd launafólks við Flugleiðir hf._ um stéttarfélagsferðir til útlanda. Á síðasta ári ferðuðust á áttunda þúsund íslendingar inn- anlands og utan á afsláttarkjörum. Líklegt er að enn fleiri ferðist á þessum hagstæðu kjörum í ár. Nú hafa opnast nýir möguleikar til ferðalaga þar sem launamönnum gefst kost á að ferðast á viðráðan- legu verði. Með því að framvísa félagsskírteini frá verkalýðsfélagi sínu fást þessir afslættir fyrir alla Úölskylduna. Fljúgandi á félagsverði í sumar eru í boði flugferðir með Flugleiðum innanlands á flesta áfangastaði félagsins fýrir kr. 5.530.- fyrir fullorðna. Fjögurra manna fjölskylda getur því sparað Pétur A. Maack Þráinn Hallgrímsson sér 32% frá lægsta verði félagsins (Apex-fargjald) með því að ferðast á afsláttarkjörum stéttarfélaganna. Sætaframboð er takmarkað og er reglan sú að nokkur sæti eru til sölu í hverja einustu áætlunarferð. Sofandi á sérkjörum Náðst hafa hagkvæmir samning- ar við hótel og gististaði víða um land um afsláttarverð á gistingu. Nefna má sem dæmi að tveggja manna herbergi á Eddu-hótelum kostar kr. 3.650.- mið- að við gistingu í upp- búnum rúmum. Bók- unarfyrirvari er 48 stundir eða skemmri. Fyrirvarar eru misjafn- ir eftir hótelum. Önnur hótel sem aðild eiga að samningum eru Regn- bogahótelin um allt land, Lykilhótelin þ.e. Hótel Örk, Hótel Val- höll, og Hótel Norð- urland auk Hótel Bif- rastar í Borgarfirði og Scandic-hótelanna í Reykjavík. Bílaleiga Flugleiða og Höldur/Europcar bjóða afslætti á bílaleigubílum í sumar. Hálendisferð - hápunktur sumarsins Skemmtileg nýbreytni í ferðatil- boðum stéttarfélaganna í sumar er hálendisferð fjölskyldunnar. Fjöl- skyldan getur nú farið í dagsferðir eða lengri ferðalög á fjölmarga áfangastaði BSÍ jafnt á hálendi sem út við ströndina - allt á sérkjörum. Þetta er ferðamáti sem margir út- Afsláttarkjör gefa fólki nýja möguleika á að ferðast um landið, segja þeir Pétur A. Maack og Þráinn Hallgríms- son, sem hér fjalla um samninga verkalýðsfé- laga um hagstæð ferða- kjör fyrir launafólk. lendingar hafa notfært sér hér á landi en afsláttarverð gerir nú þess- ar ferðir fýsilegri en ella fyrir ís- lendinga. Nýr ferðakostur - Norræna á afsláttarkjörum Nýr kostur bættist við fjölbreytt ferðatilboð ijölskyldunnar á þessu sumri, þegar samningar náðust við Norrænu ferðaskrifstofuna um ferðir með farþegafeijunni Nor- rænu í júni. Siglt er til Esbjerg og heim um Bergen. Hér getur fólk tengt saman skemmtilega ferð til Austfjarða og ferðalag til útlanda á eigin bifreið. Verðið ræður úrslitum í sumar er annað árið sem ferða- nefnd samtaka launafólks beitir sér fyrir afsláttarkjörum í ferðum inn- anlands. Markmiðið er að auka möguleika okkar íslendinga að ferðast innanlands og um leið að stuðla að aukinni atvinnu í ferða- þjónustu. Það nægir launafólki ekki að auglýsa þindarlaust undir slag- orðinu „ísland, sækjum það heim“ ef fólk hefur ekki efni á að ferðast um landið sitt. Verðið er ráðandi um hvort við ferðumst eða sitjum heima! Margir vilja vera með Það er ánægjulegt að segja frá því að aðilar leita nú til ferðanefnd- arinnar og vilja vera með í tilboðum til launafólks sumar og vetur. Það segir meira en margt annað um árangurinn af starfinu á þessu sviði. í sumar má búast við að sjá litla límmiða á áningarstöðum ferða- fólks með áletruninni „Við bjóðum stéttarfélagsverð!“ Um er að ræða gistiheimili, veitingastaði og fleiri fyrirtæki sem bjóða hagkvæmt verð á þjónustu sinni. Margir forsvarsmenn fyrirtækja í ferðaþjónustu gera sér vel grein fyrir því að betra er að selja vöruna með góðum afslætti, auka veltuna og bæta nýtingu, en að fá engin viðskifti. Það eykur hag allra sem starfa í greininni - og gerir venju- legu launafólki fært að ferðast um eigið land á viðráðanlegu verði. Við viljum að lokum hvetja launa- menn til að fylgjast vel með auglýs- ingum okkar, bæklingum og vegg- spjöldum í sumar. Það borgar sig að leita að stéttarfélagsverði! PéturA. Maack er varaformaður Verzlunarmannafélags Reykjavíkur. Þráinn Hallgrímsson er skólastjóri Tómstundaskólans. Þeir eiga báðir sæti í ferðanefnd ASÍ. AUGLYSINGAR - kjarni málsins!

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.