Morgunblaðið - 12.07.1995, Blaðsíða 28

28 MIÐVIKUDAGUR 12. JÚLÍ 1995
MORGUNBLAÐIÐ
AÐSENDAR GREINAR
BIRKISPROTALUS.
Ljósm. Oddur Sigurðsson.
VIÐIFETI.
Vamir í sátt
við umhverfið
Á ERU tré og runnar lifn-
uð eftir nokkuð strangan
vetur, garðeigendum til
ómældrar ánægju. Það vill þó oft
fylgja böggull skammrifi, eins
og sagt er hérnorður við íshafið
og það leynist oft ormur í Para-
dís, eins og þeir komust að suður
við Miðjarðarhafið endur fyrir
löngu. I iundum íslenskra garð-
eiganda iifnar fleira á vorin en
gróðurinn, ormar og lýs og ýmiss
annar fénaður fer einnig á kreik,
og er sambúð garðeigenda og
þess félagsskapar oft misgóð.
Um sjötíu tegundir skordýra og
skyldra dýra nærast að einhveiju
leyti á tijám og runnum hér á
landi. Við flest þessara dýra
verðum við sáralítið vör og því
fer víðs fjarri að kalla þau mein-
dýr. Af þessum hópi eru í reynd
ekki nema 10-20 tegundir sem
geta valdið verulegum skaða og
eru eiginleg meindýr. Þau mein-
dýr sem einkum angra garðeig-
endur eru fiðrildalirfur, blaðlýs
og lirfa einnar bjöllutegundar.
Reglubundið eftirlit
Garðeigendur þurfa að fylgj-
ast reglubundið með meindýrum
í garðinum á sama hátt og þeir
gefa illgresi gaum og fylgjast
með því hvort vökvun og áburð-
argjöf sé hófleg. Fyrri hluta sum-
ars þarf að gæta að maðki í tijám
og runnum. Ef vel er að gáð má
sjá maðkinn strax eftir að hann
skríður úr eggi en síðar fer að
bera á uppvöfnum blöðum. Það
eru einkum þijár tegundir fiðr-
ildalifra sem þarna ber að va-
rast. I fyrsta lagi eru það haust-
fetalirfur. Þær eru grænar, með
Ijósari hliðarrákum, mestu alæt-
ur og éta flest lauftré, en eiga
það líka til að narta í greni og
þin svo nokkuð sé nefnt. I öðru
lagi eru það lirfur tígulvefara.
Þær eru gráleitar og halda sig
einkum við birki. I þriðja lagi
eru það víðifetalirfur, sem eru
svartar og leggjast fyrst og
fremst á víðitegundir. Allar þess-
ar tegundir skríða úr eggi síðari
hluta maí og nærast á laufi fram
undir júnílok, en púpa sig að því
búinu í jörðu. Úðun fyrri hluta
sumars á ekki að eiga sér stað
fyrr en ljóst er að maðkur sé til
vandræða. Úðun gegn fiðrildali-
frum um eða upp úr miðju sumri
er tilgangslítil, þar að þá eru þær
að púpa sig hvort eð er.
Þegar fiðrildalirfur eru að
hverfa úr tijánum þarf að fara
að huga að blaðlúsum á lauftij-
ám. Á birki eru tvær tegundir
blaðlúsa, sem geta verið til vand-
ræða. Önnur er lítil og græn og
situr neðan á blöðum og mætti
kalla hana birkiblaðlús. Hin er
mun stærri og blágræn og situr
á brumum, árssprotum og blöð-
um og mætti kalla hana birki-
sprotalús. Á víði eru þrjár ná-
skyldar tegundir gulrænna lúsa
sem silja á árssprotum og blöð-
um og mætti kalla þær víðiblaðl-
ús. Síðustu sumur hefur einnig
borið nokkuð á stórri dökkleitri
lús á greinum víðis, sem kalla
mætti víðistofnlús. Auk þessara
blaðlúsa á lauftijám má nefna
að á hegg eru tvær tegundir
blaðlúsa, ein á álmi og þijár á
rifsi.
Síðari hluta sumars og fram
eftir hausti, ættu garðeigendur
fyrst og fremst að vera á varð-
bergi gegn lús á greni. Þetta er
sitkalúsin, en hún er fagurgræn
og situr á neðra borði nála, eink-
um þó eldri nála, og sækir á all-
ar tegundri grenis. Fyrstu ein-
kennin eru að nálar innan til í
krónunni fara að missa lit og
verða hvítgular til rauðbrúnar.
Ef slík einkenni sjást þarf að
— Um garðaúðun
Úðun fyrri hluta sum-
ars á ekki að eiga sér
stað fyrr en ljóst er að
maðkur sé til vand-
ræða. Guðmundur
Halldórsson skrifar
um varnir í sátt við
umhverfið.
athuga hvort sitkalýs er að finna
neðan á nálum. Síðari hluta sum-
ars verður einnig oft vart við að
nýlega gróðursettar plöntur fara
að missa lit og drepast. Ef togað
er í plöntuna dregst hún auðveld-
lega upp og þá koma í ljós upp-
étnar rætur. Þar er um að kenna
ranabjöllulirfum, en þær eru
ljósar, með brúnar höfuðskeljar.
Draga má úr aff öllum af þeirra
völdum með því að forðast að
gróðursetja skömmu fyrir varp
bjöllunar (júlí) og nota krötugar
plöntur.
Spyijið fyrst, skjótið svo
Á síðari árum hefur orðið
veruleg breyting til batnaðar í
garðaúðun frá því sem tíðkaðist
þegar ég flutti til Reykjavíkur
um miðjan sjöunda áratuginn.
Þá var helsti sumarboðinn gulir
eiturmerkimiðar í hveijum garði
í hverri götu. Núna er sem betur
fer sjaidséð að heilu hverfin séu
úðuð og jafnframt hafa komið á
markaðinn hættuminni efni.
Þetta er spor í rétta átt, en betur
má ef duga skal.
Garðeigendur eiga að fylgjast
vel með sínum görðum á þann
hátt sem lýst er hér að framan
og grípa ekki til eitrunar nema
brýna nauðsyn beri til. Fyrsta
boðorðið verður alltaf að vera;
athuga fyrst, úða svo. Gæta skal
þess að úðun sé framkvæmd af
aðilum sem hafa til þess tilskilið
leyfi frá Hollustuvemd ríkisins.
Það er útbreidd skoðun að garð-
ar sem ekki eru úðaðir séu upp-
spretta meindýra og spilli þar
með árangri af úðun í öðrum
görðum. Þetta er að nokkru leyti
rétt, en hitt vegur þó þyngra að
svæði sem ekki eru úðuð fóstra
fjölmargar lífverur, sem sporna
við fjölgun meindýra.
Þeir sem leiðbeina um val á
tijám og runnum í garða eiga
að hafa í huga að velja sem mest
af tegundum sem eru þolnar
gegn meindýrum og að hafa fjöl-
breytni sem mesta. Þar sem
gróður er fjölbreyttur er minni
hætta á áföllum af völdum mein-
dýra auk þess sem fjölbreytni
dýralífs í garðinum eykst og þar
með fjölgar ýmsum smádýrum,
sem veita okkur ómetanlegt lið-
sinni við að halda meindýirum í
skefjum.
Þeir sem stunda rannsóknir á
þessu sviði mega heldur ekki láta
sitt eftir liggja. Menn hafatekið
eftir því að mismunandi kvæmi
alaskavíðis eru miseftirsótt af
maðki, það er mikill munur á
lússækni sitkagrenis, einstaka
skógarfura lifði af furulúsina og
svo mætti áfram telja. Á þessu
sviði er mikill akur óplægður.
Þarna þurfa vísindamenn, fram-
leiðendur garð- og skógar-
plantna og leiðbeinendur að taka
höndum saman svo unnt sé að
auka framboð á þolnum efniviði
fyrir ræktendur.
I enskumælandi löndum og
kannske víðar hefur löngum ver-
ið mikil trú á því að silfurkúla
setji niður foryngjur í eitt skipti
fyrir öll. Einhveijar spurnir
höfðu Islendingar af þessari
ágætu kúlu, en voru silfurlitlir
og urðu því að láta sér nægja
að grípa til hlandkoppsins ef
óvætti bar að garði, þótt þeir
vissu vel að ekki leysti það vand-
ann nema til einnar nætur. Þegar
skordýraeitrið DDT var fundið
upp töldu margir að nú væri silf-
urkúlan fundin og að meindýra-
vandamál heyrðu brátt sögunni
til. Þær vonir brugðust, skor-
dýraeitur hefur ekki reynst vera
sú töfralausn sem menn bjuggust
við. Það eru heldur engar aðrar
töfralausnir til. Það má þó ekki
láta deigan síga. Við verðum að
draga úr notkun skordýraeiturs
jafnt og þétt með því að læra að
vinna með náttúrunni og sam-
þætta okkar varnir varnarþátt-
um hennar.
Höfundur er skordýrafræðingur
við rannsóknastöð Skógræktar
ríkisins.
Hverjum klukkan glymur
Ef ég sé það ekki...
Mannskepnan bregst við áreiti
eins og önnur dýr. Meira áreiti sterk-
ari viðbrögð. Þessa sér meðal annars
stað í umræðu okkar um þjóðfélags-
mál. Fámennir hagsmunahópar geta
ráðið umræðunni um „sín“ mál með
því að vera einir um að láta í sér
heyra um þau á opinberum vett-
vangi. I slíkri 'umræðu er síendurtek-
in orðræða þrýstihópanna eina áreit-
ið sem mótar skoðun okkar á málinu.
...þá er það ekki til
Hið sama á við um réttmæti þess
að styrkja tiltekin málefni með opin-
berum framlögum. I slíkri umræðu
heyrist mest á þeim sem að málefn-
inu standa, enda hafa þeir jafnan
mestra hagsmuna að gæta. Þannig
mun sá, sem myndi njóta verndar-
tolla, niðurgreiðslna, ríkisábyrgðar
eða annars konar opinberra fram-
laga, verða ötulastur í blaðaskrifum,
bréfaskriftum til þingmanna o.þ.h.
til að tryggja sér þessi framlög. Við,
sem á endanum fáum svo reikninginn
í formi skattheimtu, gefum okkur
sjaldnast tíma til að benda á hina
hlið málsins, að tala máli okkar skatt-
greiðendanna. Til þess eru málefnin
einfaldlega of mörg og hagsmunir
okkar of litlir í hveiju þeirra fyrir
sig. Auk þess elur þjóðfélagið okkur
upp í því að það sé ljótt að vera á
móti „góðu málunum." Slíkt geri
aðeins hinir nísku, þröngsýnu og
sérgóðu. Þannig er auðvelt að telja
sjálfum sér trú um að sú hætta, sem
stafar af því að leyfa aðstandendum
æ fleiri „góðra mála“ að senda ríkinu
reikninginn, sé ekki til.
Það var gaman í gær...
Sjóðsstjórar íslenska ríkissjóðsins
verða seint sakaðir um nísku eða
þröngsýni. Þeir hafa í gegnum árin
haft æ betri og víðari skilning á
„góðu málunum" og á nauðsyn þess
að styrkja þau flest. Við vitum jú
að við höfum ekki efni á að styrkja
þau ekki. Annars gætum við ekki
kallað okkur sjálfstæða menningar-
Það er ekki í tísku að
hafa áhyggjur af
skuldasöfnun hins
opinbera, segir Hörður
H. Helgason, sem
telur hátt í helming
landsframleiðslunnar
fara í skatta.
þjóð, ekki satt? Til að standa undir
veislunni taka ríki og sveitarfélög
hátt í helming landsframieiðslunnar
í skatta. Það er ekki málið þótt þetta
dugi ekki til. Þá er bara að taka lán
og málið er leyst. Áfram skal djamm-
að, hvað sem það kostar.
...en nú er mál að vakna
Það er skiljanlegt að einhvem vilji
Klukkan...
Þess vegna er kominn tími til að
vakna, núna. Það er að vísu ekkert
gaman að fara á fætur með ofan-
nefnda timburmenn yfir höfði sér og
það er ekki beint í tísku að hafa
áhyggjur af skuldasöfnun hins opin-
bera. En það er heldur ekki „inn“
að fara á hausinn. Eyðsluæðið síð-
ustu ár og áratugi hefur valdið því
að við höfum ekki lengri tíma til að
sofa. Vi höfum ekki efni
á fleiri „góðum málurn".
Til að hjálpa okkur að.
vakna, hélt Heimdallur,
félag ungra sjálfstæðis-
manna í Reykjavík, upp
á „skattadag“ 10. júní
sl. Nú minna ungir sjálf-
stæðismenn aftur á
vandann í ríkisfjármál-
unum með því að setja
upp „skattaklukku".
Henni verður komið fyr-
ir í Reykjavík og mun
sýna hveijar skuldir
hins opinbera eru á
hveijum tíma og hvern-
ig þær hækka jafnt og
...hún glymur þér
Með því að taka höndum saman
í barátu við þrýstihópa sem gera út
á sameiginlega sjóði landsmanna,
getum við komið í veg fyrir að klukk-
an glymji okkur á sama hátt og hún
hefur þegar glumið gjaldþrota ná-
grannasamfélagi okkar.
Höfundur er laganemi og
Heimdellingur.
frekar sofa áhyggjulaus
áfram en líta á reikning-
inn fyrir svallinu, enda
er hann í hærri kandin-
um. SkUldin er þegar
komin yfír kr.
200.000.000.000. Nei,
núllin eru ekki of mörg.
Eg og þú og hinir fs-
lendingarnir skuldum
yfír tvö hundruð millj-
arða króna. Og það
versta er að skuldin er
enn að hækka. Á hveij-
um degi hækkar hún um
43 milljónir, sem þýðir
að hún hefur hækkað
um sextíu þúsund kall á
Hörður H. Helgason
meðan þú varst að lesa þessa grein. þétt.