Morgunblaðið - 11.05.1996, Blaðsíða 22

Morgunblaðið - 11.05.1996, Blaðsíða 22
22 LAUGARDAGUR 11. MAI1996 MORGUNBLAÐIÐ upptök sín á Italíu, en breiddist út til ann arra landa Evrópu á 16. öld. Sigriður Ingvarsdóttir fræðir okkur hér um ________margbreytileika hans.________ STÓR kista úr eik frá 1588. Smíðuð í Bretlaudi af þýskum innfly Ijanda. ÞÝSKUR skápur úr eik og ask- viði eftir Peter Flötner frá 1541. ITALSKI endurreisnarstíllinn breiddist til Frakklands í byrj- un 16. aldar. Um það leyti sem endurreisnin var að festa rætur á ítalíu reis Frakkland upp úr Hundrað ára stríðinu undir samein- uðu konungsvaldi. Síðar blönduðust Frakkar í héraðsdeDur á ítalíu og kynntust þannig endurreisninni á ítalíu. Frans 1. ríkti í Frakklandi frá 1515-1547, þegar hann sneri til Frakklands 1525 helltist ítölsk tíska yfir Frakkland. Hann fékk ítalska listamenn í þjónustu sína og sendi franska listamenn til ítalíu að nema hinn nýja stíl. Enn mægðust franskir konungar við Medici ættina í Flórens. Frans 1. lét son sinn Henrik II sem var barn að aldri ganga að eiga Katrínu Madici frá Flórens. Arið 1528 stóð Frans 1. konungur fyrir þvi að reisa eina glæsilegustu konungshöll allra tíma, Fontainbleau, rétt fyrir utan París sem átti að undirstrika endur- reisnarstílinn. Réð hann tvo ítala, Giovanni Battistá Rosso og Frans- esco Primaticcio (1504-70), til að skreyta viðhafnarsal hallarinnar sem varð fyrirmynd að skreyting- um víða í Evrópu. Glæsileikinn í Fontainbleau varð til að efla franskan listiðnað svo um munaði. Frakkar fóru nú að seilast til listrænnar forystu einkum í myndvefnaði, sem síðar náði há- marki í Góbelínverksmiðjunni skammt frá París. Þjóðverjar höfðu skarað fram úr í gotneskri tréskurðarlist, en það kom í hlut Frakka að leiða fram ný skrautform í anda endurreisnar- stílsins. Arið 1550 kom út rit af teikningum eftir franska listamann- inn Jacques Androuet DuCerceau (1520-84) sem átti eftir að hafa mik- il áhrif í skrautgerð húsgagna í Frakklandi. Fyrirmyndirnar voru sóttar í fornklassísk minni sem hæfðu til ytra skrauts; ljónslíki, dýrsmyndir, grímur, arnartákn, og hvers kyns kynjakvikindi. Frönskum húsgögnum frá þess- um tíma svipar talsvert til ítalskra húsgagna. Skápurinn (armoires) hafði eina hurð og var aðalhirslan í Frakklandi. Þegar líða tók á 16. öld- ina kom fram ný tegund af skápum, voru þeir samsettir úr tveim hlut- um, undir- og yfirskáp. Yfirskáp- urinn var yfirleitt minni, styttri og grennri. Tvær hurðir voru yfirleitt fyrir hverjum skáp og voru með glæsilegum útskurði á framhliðinni og þóttu mikil listaverk. Rúmstæðið var gert að íburðarmiklu húsgagni á þessum tíma þ.e. rúm með .Jiimni" yfir. Hægt var að draga tjöld fyrir hliðarnar. Armstóllinn, með bólstr- uðu sæti og baki, var farinn að h'ta dagsins ljós á semni tíma endurreisnarinnar í Frakklandi. Lítið hefur varðveist af bólstruðum stólum frá þessu tímabili. Áhríf ítiilshu en- durreisnarinnar í Þýskalandi________ í byrjun 16. aldar stóðu Þjóðverj- ar á miklum tímamótum. Þeir höfðu einangrast í þjóðlegri sundrung og gotneskri íhaldsemi. Talsverð tregða var á útbreiðslu endurreisn- arinnar norður um Alpafjöll til Þýskalands. Þar ríkti gotneski stíll- inn lengur en í öðrum löndum. Síð- an dró úr viðskiptum Þjóðverja við ítalíu, verslun færðist frá Feneyj- um til Hollands og rofnuðu stjórn- artengsl sem verið höfðu milli land- anna. Endurreisn í Ei/rópu Áhríf ítaisha endurresisnarstíisins í Frahhiandi 1300-1600 FRANSKT borð úr hnotu frá 156071600 eftír Jacques Andrauet DuCerceon. Endurreisnarstíllinn birtist hér og þar í Þýskalandi og þá fyrst í Suður-Þýskalandi. Það kom í hlut Albrecht Diirer (1471-1528) sem löngum hef- ur verið talinn einn mesti listamaður Þýskalands, að vinna að þessari samlögun og innleiða endurreisnina, en vera þó trúr þýsku þjóðar- sálinni í þeim umbrotum og átökum sem þar gerðust. Durer ferðaðist mikið alla tíð. ítalíuferðir hans höfðu veruleg áhrif á listsköpun hans. Fyrst hélt hann til ítalíu 1495 og síðar 1505 og dvaldist þá lengi í Feneyjum. Fyrsta stórverk Diirers var tréskurðarverk, „opinberun- in", sem táknar opinberun Jóhannesar. Durer hafði ekki einungis tileinkað sér tækni ítala heldur gekk harin einn- ig í gotneskan skóla. Hann var því í vissum skilningi tímamótamaður og hafði áhrif á alla listþróun Þýska- lands. Listamaðurinn Hans Hol- bein yngri (1497-1543) er ásamt Albrecht Durer talinn mesti listamaður Þýska- lands. Hann hafði dvalist um tíma á ítalíu og átti einnig stóran þátt í því að innleiða ítalska endurreisnar- stílinn í Þýskalandi. Það var ekki fyrr en um miðja öldina að lista- maðurinn Peter Flöttner frá Nuremberg byrjaði að þróa nýjar aðferðir í skreytingarlist frá ítalíu. Átti hann stærstan þátt í því að innleiða endurreisnina í húsgag- nagerð. Fyrirmyndirnar sótti hann í fornklassísk minni sem kölluðu fram nýjar skrautgerðir; naktir drenghnokkar (putti), ferhyrnd, oft HIMINN úr eik með glæsilegum útskurði frá 1580. Á efri myndinni er þýsk brúðarhirsla úr eik og hlyni frá 1590. Hérna er kistum raðað saman, sem var vísir að klæðaskápnum. FRANSKUR skápur úr hnotu eftir Huges Sambin. c. 1570. þægilegri. Nýjar gerðir af húsgógnum komu fram á sjónarsviðið. Himinrúmið skipaði virðulegan sess í híbýl- um og varð jafnvel mik- ilvægasta húsgagnið. Mikið var lagt upp úr því að hafa svefnherbergið sem glæsilegast og var- það jafnan notað sem móttökusalur. Kistan bjó enn yfir verulegu notagildi og var skreytt útskurði eða innlögn. Síðan var farið að raða kistum saman sem var vísir að klæðaskápnum. Nuremberg var þekkt fyrir glæsilega skápa af mismunandi gerðum. Yfirstéttin lagði mikið upp úr því að hafa skáp- ana sem glæsilegasta, þeir voru úr íbenvið, inn- greyptir dýrindis stein- um og málmum. niðurmjókkandi stoð með manns- höfði efst (hermes), bjarnarkló, akantusmynstur, gotneskar skrautgerðir, dýrsmyndir og grím- ur sem voru áberandi á skápum og kistum. Peter Flöttner varð einn atkvæðamesti listamaður næstu ára í Þýskalandi. ítalski endurreisnarstíllinn barst han- dahófskennt norður um Þýskaland með teikningum og varð flatari en á ftalíu og Frakklandi. Á 16. öld jókst velmegun í Þýskalandi og húsakynnin urðu Bretland 155B-1BBB Á dögum Elísabetar 1. Breta- drottningar sögðu Bretar skilið við gotneska stílinn, en gekk illa að finna eigin stíltegundir. Þeir voru fremur háðir handahófskenndum áhrifum erlendra listamanna. Ahrif endurreisnarstílsins frá ítalíu bárust fyrr tO annarra landa Evrópu en Bretlands. Fjarskipti og samgöngur tóku óhemju langan tíma og erfitt reyndist að ryðja úr vegi þeim hefðum sem höfðu verið ríkjandi hjá þjóðum sem voru langt í burtu frá Róm. Upphafsmaður endurreisnar- stílsins í Bretlandi var Inigo Jones (1573-1651). Árið 1613 hélt hann í listkönnunarferð til ítalíu og var fyrstur Englendinga að rannsaka rómverskar minjar. Þegar hann kom til London var hann skipaður húsameistari konungs. Frægasta bygging Inigos er Drottningar- húsið í Greenwich í London. Hann grundvallaði enska byggingarlist og hreinskorin form hans féllu vel að enskum þjóðarsmekk. Glæsilegri húsgögn voru undir áhrifum frá endurreisnarstílnum og manierisma, flögð íburðarmiklu skreytimynstri úr blómum og blöð- um sem kom upphaflega frá ísl- ömskum listamönnum. íbenviður og perlur voru einnig notaðar í skrautgerð húsgagna. Útskurður var þó algengasta skreytingin. Ahersla var lögð á að hafa himin- sængina sem glæsilegasta. Algengasta húsgagnið frá þessum tíma var kistan sem var notuð undir lín. Skápurinn varð einnig vinsæll, samsettur úr tveimur hlu- tum, undir- og yfirskáp. Vin- sælustu viðartegundirnar voru eik og hnota frá 150071650. Þegar líða tók á 17. öldina fór að berast talsvert á hilluskápum með snúnum fótum. Lausar sessur höfðu verið notaðar á stólum frá ómunatíð, en armstóllinn birtist í því formi sem við þekkjum hann núna með bólstruðu baki. t l I +

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.