Morgunblaðið - 25.07.1996, Side 24

24 FIMMTUDAGUR 25. JÚLÍ 1996
LISTIR
MORGUNBLAÐIÐ
Stöðug mannaskíptí standa
Listahátíð fyrir þrifum
Hvert er hlutverk Listahátíðar í Reykjavík,
er þörf á henni og fyrir hveija er hún. Þór-
oddur Bjarnason ræddi við Signýju Páls-
dóttur framkvæmdastjóra hátíðarinnar
1996, sem lauk nýverið, og komst að því
að hún hefur áhuga á að breyta framkvæmd
hennar og skipulagi verulega, og Svein Ein-
arsson, sem setið hefur í framkvæmdastjóm
hátíðarinnar, sem segir ávinninginn með til-
komu Listahátíðar mikinn.
GALDRA Loftur ópera Jóns Ásgeirssonar í uppfærslu íslensku
Óperunnar var best sótta atriði Listahátíðar í ár fyrir utan hljóm-
leika erlendra popphljómsveita í Laugardalshöll. 1.700 manns
borguðu sig inn á sýningar á henni.
HELSTA gagnrýni á Listahátíð í
Reykjavík 1996 kom fram í skrif-
um Þrastar Helgasonar blaða-
manns á Morgunblaðinu þar sem
hann bar listahátíð í Bergen ítrek-
að saman við þá reykvísku.
„í þeim skrifum er verið að bera
okkur saman við listahátíð sem fær
200 milljónir í opinbera styrki á
meðan að við fáum 28 milljónir.
Við sníðum okkur stakk eftir vexti
og gerum hátíð fyrir það fjármagn
sem okkur er skammtað," sagði
Signý.
Yfirstjórn hátíðanna tveggja er
ólík. I Bergen er listrænn stjórn-
andi ráðinn til fjögurra ára og
honum gefið svigrúm til stefnu-
mótunar og sér auk þess um fjár-
hagslega stjórnun hennar. Allar
ákvarðanatökur um dagskráratriði
Listahátíðar í Reykjavík þurfa að
fara fyrir fjölmennt fulltrúaráð
sem kemur saman tvisvar á ári og
í sitja fulltrúar allra samtaka lista-
manna á landinu og listastofnana.
Ráðið velur þijá menn í fram-
kvæmdastjórn sem sitja þar ásamt
fulltrúa ríkis og borgar. Formaður
framkvæmdastjórnar er einnig list-
rænn stjórnandi hátíðarinnar og
ráðinn til tveggja ára sem varafor-
maður og síðan tveggja ára sem
formaður, af ríki og borg til skipt-
is. „Stöðug mannaskipti standa
hátíðinni fyrir þrifum ásamt því
að hún á að vera svo lýðræðisleg
að það verður henni einnig til traf-
ala,“ segir Signý en hún hefur það
hlutverk í tengslum við dag-
skránna að framkvæma ákvarðan-
ir framkvæmdastjórnar og
fulltrúaráðs. Ákvarðanataka er því
á mörgum höndum.
Alltaf gagnrýnisraddir
„Síðan ég tók við starfi fram-
kvæmdastjóra hefur Listahátíð
gengið í alþjóðasamtök listaHátíða
og við höfum verið að kynna okkur
hvemig listahátíðir annars staðar
fara fram. Listahátíð í Reykjavík
er orðin 26 ára og stjórnarfyrir-
komulag hennar hefur nær ekkert
breyst frá byijun. Það hafa alltaf
verið uppi gagnrýnisraddir á hana
í gegnum árin og það er löngu
kominn tími til að breyta stjórnar-
fyrirkomulaginu."
Skipuð var nefnd í árslok 1994,
tilnefnd af fulltrúaráði Listahátíð-
ar, til að endurskoða samþykktir
fyrir Listahátíð. Nefndin sat á
vikulegum fundum í hálft ár þar
sem var farið í gegnum allt sem
betur mátti fara og gerðar tillögur
að gagngerum breytingum á
skipulagsskrá. Þessar breytingar
segir Signý ekki enn hafa náð fram
að ganga, en verið sé að vinna að
þeim. „Þórunn Sigurðardóttir
næsti formaður framkvæmda-
stjórnar hefur mikinn áhuga á því
að fylgja breytingum á samþykkt-
unum eftir, enda sat hún í fyrr-
nefndri nefnd. Það verður byijað
að vinna að gagngerum breyting-
um á næstu vikum. Helsta niður-
staðan er sú að leggja áherslu á
að reka hátíðina enn faglegar og
þar þyrfti fyrsta verk að verða
að ráða listrænan stjórnanda í
fullt starf. Listrænn stjórnandi
Listahátíðar þyrfti að vera ráðinn
í að minnsta kosti fjögur ár í senn.
Svona stjórnandi myndi hafa
meira sjálfstætt vald en myndi
síðan ráða sér dagskrárnefnd til
ráðaneytis. Með þessu er miklu
auðveldara að koma listrænni
stefnumótun á hátíðina og byggja
hana jafnvel í kringum ákveðin
þemu sem gætu þá snúist um sér-
íslensk efni. Svo er auðvitað alltaf
spurning hve mikið á að leyfa sér
og hafa ber í huga að Listahátíð
í Reykjavík á einkum að vera fyr-
ir íslendinga. Hún er til þess að
íslendingar fái notið þess besta
sem er að gerast erlendis, þess
sem þeir fá ekki tækifæri til að
sjá að öðrum kosti auk þess að
hvetja íslenska listamenn til sér-
stakra dáða.“
Hlutverk listahátíðar
I samþykktum fyrir hátíðina
segir í fyrstu grein: „Listahátíð í
Reykjavík er stofnun, sem hefur
það markmið að undirbúa og halda
í Reykjavík hátíðir, þar sem fram
fari alhliða listkynning. Leitast
skal við að kynna sérstaklega ís-
lenskar og norrænar listir, auk
alþjóðlegra lista.“
Streymi erlendra listamanna til
landsins til sýningar - og tónleika
halds er sívaxandi allt árið um
kring. Innlendir listviðburðir eru
einnig margir og fjölbreyttir og
því hlýtur sú spurning að vakna
hvort hlutverk Listahátíðar sé ekki
orðið veigaminna heldur en áður
þegar hún var helsti vettvangur
nýrra strauma og stefna í alþjóð-
legri list hér á landi. „Listahátíð á
að gefa okkur tækifæri á að gera
eitthvað sem annars er ekki mögu-
legt. Listahátíð getur stuðlað að
því að eitthvað mjög sérstakt sé
gert hér innanlands og haft list-
rænt frumkvæði að því að lista-
stofnanir vinni saman eins og var
gert á síðustu hátíð með Niflunga-
hringinn. Með því fulltrúalýðræði
sem ríkir í dag verður hátíðin dálít-
il ölmusustofnun. Hingað leita ein-
staklingar og stofnanir um styrk
til að setja eitthvað upp og þá er
alltaf spurning hver stendur að
atriðinu, Listahátíð eða einkaaðil-
ar. Ég veit að næsti formaður
framkvæmdastjórnar hefur hug á
því að hafa atriðin færri og veg-
legri.“
Signý tekur undir að gaman
væri að geta nýtt erlendu gestina
betur og eins að gefa íslenskum
listamönnum aukið pláss og tíma
í dagskránni. Hún segir að þetta
sé háð fjármagni og meiri undir-
búningstíma fyrir hátíðina. „I sam-
bandi við gagnrýni á bókmennta-
dagskrá hátíðarinnar og fyrir-
spurnir um sérstakar höfunda-
kynningar þá má benda á að við
höldum hér bókmenntahátíð sem
sinnir því hlutverki vel. Það má
líka alveg skoða möguleika á að
hafa þessa hátíð, kvikmyndahátíð
og Óháða listahátíð á sama tíma
og Listahátíð eins og tíðkast til
dæmis í Edinborg."
Þörf á markaðsstjóra
Lengd hátíðar er einnig spurn-
ing sem vert er að velta fyrir sér.
í samþykktum hátíðarinnar segir
að hátíðin skuli haldin fyrstu tvær
vikurnar í júní. í ár var hátíðin í
rúman mánuð og fannst mörgum
sem fyrstu tvær vikurnar hefðu
verið kraftmestar og hátíðin hefði
síðan smám saman runnið út í
sandinn. Ástæður þessa voru þær
að sögn Signýjar að Þýska Sin-
fóníuhljómsveitin í Berlín átti ein-
ungis kost á að koma 29. júní og
þegar búið var að láta undan því
þá hafi atriði tínst inn í bilið sem
skapaðist á milli.
Markaðsöflun hátíðarinnar hef-
ur einnig verið til umræðu og hana
þarf að auka og bæta að mati
Signýjar. „Ef það ætti að gera
þetta almennilega ætti að vera hér
markaðsstjóri í fullu starfi. Sumar-
ið er líka að mörgu leyti slæmur
tími fyrir hátíðina. Það var gott á
sínum tíma en núna er að mörgu
leyti erfitt að vera með menningar-
starfsemi í júní. Þú nærð ekki til
starfsmannafélaga til að selja miða
og það eru engir skólar í gangi sem
halda uppi mikilli menningar-
aðsókn í Reykjavík. Ég held að það
yrði til bóta að færa hátíðina fram
á haust.“
Ef ætti að gera alvarlega og
góða markaðsrannsókn þyrfti hún
að vera tengd miðasölunni, að
mati Signýjar, eins og hún kynnt-
ist í Edinborg. „Miðasalan fer þar
fram í kerfi sem heitir Bocs sem
er bæði miðasala og skráir um leið
allar upplýsingar um þann sem
kaupir miða. Með þessu er hægt
að gera nákvæma úttekt á hvers-
konar hópar fólks sækja hátíðina
á hveiju ári og því auðvelt að sjá
úr hveiju þurfi að bæta næst.“
Hún benti einnnig á að ferða-
mannatímabilið væri ekki farið
nógu vel af stað í júní og illmögu-
legt væri að stíla inn á það. Hlut-
fall erlendra gesta var um 5% á
hátíðinni og algengustu fyrir-
spurnir um miða erlendis frá voru
á Björk, Evgení Kissin, og íslensk
tónskáld.
27.000 gestir sóttu hátíðina. Þar
af komu um 13.500 á popptónleika
á hátíðinni en tekjur af þeim runnu
í vasa skipuleggjenda því Listahá-
tíð lánaði i raun einungis nafn sitt.
Aðsóknartölur þar fyrir utan voru
stærstar á Galdra Loft (1.700),
Þýsku Sinfóníuhljómsveitina í
Berlín (1.450),Heimskórinn
(1.300), Sirkus Ronaldo (1.200)
og Evgení Kissin (1.100). Signý
sagði aðspurð að það væri gífur-
lega mikil fjárhagsleg áhætta að
halda popptónleika eins og þá sem
nú var boðið upp á og það geti
Listahátíð ekki leyft sér.
Ekki er búið að ganga frá reikn-
ingum hátíðarinnar. „Ég er að
reyna að láta enda ná saman. Það
tókst á síðustu hátíð en ég get
ekki sagt neitt ennþá um útkom-
una núna. Ég er að mörgu leyti
mjög ánægð með þessa hátíð en
við gerum betur næst.“
Fyrstu óperurnar eru
Listahátíð að þakka
Sveinn Einarsson sat í fram-
kvæmdastjórn hátíðarinnar fyrstu
skiptin sem hún var haldin og einu
sinni síðar. Hann sagði að Listahá-
tíðir tækjust misvel enda væru
áherslur milli þeirra misjafnar.
Hann kvað ávinninginn, sem hlot-
ist hefði með tilkomu listahátíðar
í menningarlífið, mikinn og þær
hefðu allar að hans mati skilið
mikið eftir sig.
„Ég held þó að fækka mætti at-
riðum á Listahátíð og leggja í stað-
inn meira í hvert þeirra. Hátíðin í
ár var auk þess alltof löng. Eitt af
aðal hlutverkum hátíðarinnar á að
vera að stuðla að flutningi innlendra
verka sem annars ættu ekki mögu-
leika á að verða að veruleika líkt
og var með sýningu íslenska dans-
flokksins á Féhirslu vors herra og
Galdra Loft óperu Jóns Ásgeirssonar
í íslensku óperunni. Þannig var það
einnig með Tímanum og vatninu
eftir Atla Heimi Sveinsson á síðustu
Listahátíð."
Hann sagði einnig að það væri
Listahátíð að þakka að fyrstu stóru
óperur íslendinga, Þrymskviða eft-
ir Jón Ásgeirsson og Silkitromma
Atla Heimis Sveinssonar komust á
fjalirnar. „Hátíðin er mjög oft mik-
il lyftistöng fyrir íslenska listsköp- (
un og verður íslenskum listamönn- •
um til innblásturs. Strax á fyrstu
árum hátíðarinnar fóru að koma
hingað þekktir erlendir listamenn
enda vorum við í óvenju góðri að-
stöðu með Vladimir Ashkenazy
okkur innan handar. Hann sagði
bara; ef þið komið og spilið hér
þá skal ég koma og spila hjá ykk-
ur. Þannig náði hann oft í bestu
listamenn sem völ var á. Mér
finnst það hreinlega heilsusamlegt
sjónarmið fyrir íslenska menningu (
að láta heimsóknir þekktra er-
lendra listamanna ekki vera bara
skammvinna flugeldasýningu
heldur að reyna að hlú að þeim
frækornum sem þeir sá með komu
sinni. Það var til dæmis gert hér
þegar brúðuleikhúsmaðurinn Mic-
hael Meschke kom á Listahátíð.
Hann setti upp sýningu sem ís- (
lenskir aðilar héldu áfram með <
eftir að hann hvarf af landi. Það
eru til mörg slík dæmi.“ '
Hann sagði aðspurður að það
væri vissulega góð hugmynd að
búa til langa dagskrá í kringum
einstaka listamenn en hún væri
hvorki betri né verri en hver önn-
ur. „Ég held að það sé ekki til
nein ákveðin formúla að góðri há-
tíð. Sú hugmynd að byggja hátíð
í kringum ákveðin þemu held ég í
að sé engu réttara en það form (
sem nú er í gangi. Ef það væri <
gert yrði hátíðin kannski einhæfari
í staðinn. En það má kannski reyna
það í eitt eða tvö skipti.
Leiklist útundan
Bókmenntir og leiklist voru lítt
áberandi í dagskrá hátíðarinnar.
Bókmenntaatriði einkenndust af
innlendum ljóðaflutningi auk mál- <
þings um William Morris. Leiksýn-
ingar voru þtjár. Forsýnt var eitt
leikrit í Borgarleikhúsi, eitt í Þjóð- (
leikhúsi og Jötunninn í Loftkasta-
lanum.
„Leiklist og bókmenntir urðu
svolítið útundan á þessari hátíð og
úr því þarf þá að bæta næst. Mér
fannst reyndar Ijóðasamkeppnin
og útgáfa ljóða úr henni vera
myndarlegt framtak en kannski
mætti leggja meiri áherslu á bók- $
menntir þar sem við erum nú einu | (
sinni bókmenntaþjóð. Til þess eru <
ýmsar leiðir. '
Það er alltaf örvandi að fá úr-
valsleiklist frá útlöndum á Listahá-
tíð en við höfum lent í því þegar
okkur bjóðast góðar sýningar að
eiga ekki nægilega stórt hús undir
sýningarnar. Tilkoma tónlistar-
húss myndi breyta miklu í þessum
efnum og leggja verður áherslu á <
að koma því upp fyrir listahátíðar- *
árið 2000 þegar Reykjavík á að d
verða ein af menningarborgum (
Evrópu.“