Morgunblaðið - 25.07.1996, Síða 32

32 FIMMTUDAGUR 25. JÚLÍ 1996
AÐSENDAR GREINAR
MORGUNBLAÐIÐ
Fræbanki íslands
Jóhann G. Þorvaldur S.
Jóhannsson Þorvaldsson
ÁRATUGA gamall draumur
áhugafólks á sviði skógræktar og
landgræðslu um stofnun fræbanka
er loksins orðinn að veruleika.
Fræbanki íslands hefur verið
stofnaður og nú er að ljúka sér-
stöku fjáröflunarátaki sem efnt
var til í sumar á vegum hvatn-
ingarátaksins Yrkjum Island (Y.í.)
til að efla Fræbankann enn frekar
svo hann geti sem best rækt hlut-
verk sitt við uppgræðslu landsins
í náinni framtíð. Átakinu lýkur
formlega þann 30. júlí nk. með
því að forseti íslands og verndari
átaksins Y.Í., frú Vigdís Finnboga-
dóttir, afhendir forsvarsmönnum
Fræbankans og Landgræðslusjóðs
þá íjármuni sem hafa safnast og
fer athöfnin fram að Bessastöðum.
Stofnaðild
að Fræbankanum
Fjöldi fyrirtækja, stofnana og
einstaklinga hafa þegar öðlast
stofnaðild að Fræbanka íslands
með stuðningi við málefnið í formi
fjárframlags, vinnuframlags, birt-
ingu stuðningsauglýsinga, ókeypis
prentun og gefins pappír til prent-
unar, svo eitthvað sé nefnt. Fram
eftir hausti gefst öllum þeim sem
ekki hefur náðst til kostur á stofn-
aðild að Fræbankanum með því
að hringja í grænt númer átaksins
800-6633, símbréf 562-9610 og
tilkynna um framlag sitt.
íslandsbréf
Á næstunni hefst svo dreifing
íslandsbréfa til stuðningsaðila
með undirrituðu þakkarávarpi
Vigdísar fyrir hönd Y.í. og gilda
þau sem stofnskírteini í Fræbanka
Islands. Nafn viðkomandi stuðn-
ingsaðila verður sérprentað á
skjalið sem hugsað er sem vegg-
prýði. Hönnun íslandsbréfanna,
sem eru í fimm mismunandi gerð-
um, annaðist Kristín Þóra Guð-
bjartsdóttir, grafískur hönnuður.
Hlutverk Fræbanka íslands
Eitt meginhlutverk Fræbank-
ans er að koma í veg fyrir fræs-
kort á tegundum sem
fyrirsjáanlega verða
hvað mest notaðar til
skógræktar á næstu
árum. Til þess þarf
Fræbankinn að verða
fjárhagslega öflugur
svo hann geti tryggt
sér afrakstur góðra
fræára með kaupum
eða söfnun fræja á
eigin vegum, auk
kaupa á erlendum
fræjum sem reynst
hafa vel við okkar
aðstæður.
Vegna óútreiknan-
legra duttlunga nátt-
úrunnar eru góð fræ-
ár svo sjaldgæf að jafnvel áratug-
ir líða á milli þeirra. Þetta veldur
því m.a. að skortur á birkifræjum
hefur vofað yfir hérlendis. Fræ-
bankinn þarf því að verða forðabúr
helstu frætegunda sem best henta
til skógræktar og landgræðslu á
íslandi.
Öflun trjáfræs hefur hingað til
verið í höndum rannsóknarstöðvar
Skógræktar ríkisins á Mógilsá,
sem vegna fjárskorts hefur ekki
getað keypti miklar birgðir til að
liggja með. Það stafar af því að
reglulegar fjárveitingar til hennar
miðast einungis við rekstur og
verkefni eins árs í senn. Tilurð
Fræbanka íslands gæti valdið
þáttaskilum í þessum efnum verði
hann öfiugur fjárhagslega. Því er
brýnt að sem flestir landsmenn,
fyrirtæki og stofnanir, sameinist
nú um að gera Fræbankann strax
sem öflugastan með stofnaðild að
- Gœðavara
Gjafavara — mdlai ocj kaííistell.
Heimsfrægir hönnuóir
Átakinu lýkur formlega
30. júlí nk., segja
Jóhann G. Jóhannsson
og Þorvaldur S. Þor-
valdsson, með því að
forseti Islands afhendir
söfnunarfj ármuni
------------j,-------
Fræbanka Islands.
honum. Því skal minnt á áður
nefnt símanúmer átaksins.
Samþykktir fyrir
Fræbanka íslands
1. Fræbankinn heyrir undir
Landgræðslusjóð og er hlutverk
hans að fjármagna kaup á trjáfræi
til skógræktar. Einnig er heimilt
að veita fé til fræsöfnunarleið-
angra, enda eignist Fræbankinn
það fræ sem safnast.
2. Halda skal sérstakt bókhald
fyrir Fræbankann og reikningar
hans gerðir upp með reikningum
Landgræðslusjóðs.
3. Rannsóknarstöð Skógrækt-
ar ríkisins á Mógilsá annast inn-
kaup, eftirlit með sölu á fræi fyrir
Fræbankann og ber launakostnað
af því.
4. Fræbankinn greiðir fyrir
fræið samkvæmt beiðni og á það
fræ sem hann hefur greitt fyrir.
a) Erlent fræ: Fræbankinn
borgar umsamið verð, enda
sé það talið eðlilegt miðað
við aðstæður hveiju sinni
(markaðsverð).
b) Innlent fræ: Fræbankinn
borgar umsamið verð vegna
tínslu og hreinsunar (miðað
við raunkostnað).
5. Þriggja manna nefnd; for-
maður stjórnar Landgræðslusjóðs, (
framkvæmdastjóri Landgræðslu-
sjóðs og forstöðumaður á Mógilsá,
tekur afstöðu til beiðna og ákveð-
ur um frækaup og söluverð fræs
hveiju sinni. Álagningin miðist við
að fræverð verði eins lágt og
mögulegt er, þó þannig að Fræ-
bankinn rýrni ekki (álagning veg-
ur upp á móti vörurýrnun og af- (
skriftum). |
6. Skógræktaraðilar, s.s. skóg- .
ræktarfélög, gróðrarstöðvar og
einstaklingar geta sótt um fyrir-
greiðslu frá Fræbankanum vegna
kaupa á tijáfræi til landgræðslu
og skógræktar. Fræbankanefnd
tekur afstöðu til slíkrar beiðni og
skulu sömu skilmálar gilda fyrir
alla aðila.
Hvatningarátakið
Yrkjum ísland
Til hvatningarátaksins Yrkjum j
ísland var stofnað 17. júní 1994
í tilefni 50 ára afmælis Lýðveldis-
ins og Landgræðslusjóðs. Hug-
myndin að baki átakinu var að
stuðla að sameiningu landsmanna
um uppgræðslu landsins með
áherslu á að fyrir næstu aldamót
verði lokið við að bjarga helstu
náttúruperlum þjóðarinnar sem
eru í hættu sökum gróðureyðing-
ai'._
í upphafi var leitað eftir ábend-
ingu Landgræðslusjóðs um brýnt
verkefni sem Y.í. gæti beitt sér
fyrir og yrði um leið afmælisgjöf
til Landgræðslusjóðs og þjóðarinn-
ar. Að mati forsvarsmanna Land-
græðslusjóðs var stofnun fræ-
banka brýnasta verkefnið sem Y.í.
gat beitt sér fyrir. Það er því fram-
kvæmdanefnd Y.í. og forsvars-
mönnum Landgræðslusjóðs sér-
stakt ánægjuefni að Fræbanki ís-
lands skuli vera orðinn að veru-
AIIii veróílokkdr.
\4
m.a. Gianni Versdcc.
51Íua’//>/\\\uV
VERSLUNIN
Laugnvegi 52, s. 562 4244.
BYGGINGAVÖRUR
h ÞOMKlNSMN &CO
verslun, Ármúla 29,108 Reykjavík, símar 553 8640 568 6100
HRINGÁS HF
Langholtsvegi 84,104 R. Sími 533 1333.
Plastsuðuvélar
Eigum ávalt fyrirliggjandi flestar
stærðir og gerðir pfastsuðuvéla.
verð.
Kirkjan og kynferðis-
legt ofbeldi á börnum
ENGINN efast um
það lengur að kyn-
ferðisleg misbeiting á
börnum sé algeng og
geti haft mjög skað-
legar afleiðingar fyrir
þau.
Það getur hæglega
gerst að barn sé árum
saman misnotað svo
ungt að aldri að málið
sé lagalega fyrnt þeg-
ar það verður sjálf-
ráða og getur staðið á
rétti sínum. Þá hefur
þetta „fullorðna barn“
aðeins þann rétt að
gerandinn getur lög-
sótt það fyrir „rangar sakargiftir".
Það væri engin smáræðis réttarbót
fyrir þolendur ef fyrningartími
þessara brota yrði lengdur um
nokkur ár. En líklega þykir það
ekki viðeigandi. Fyrir öllu er að
gæta hagsmuna þeirra sem glæ-
pina fremja. Og þeir eru síður en
svo einhver ómenni heldur svona
upp og ofan heimilisfeður. Þeir eru
hins vegar mótaðir af karlasamfé-
lagi sem innrætir þeim þau. lífs-
gildi að lítið sé athugavert við það
að meiða aðra, sjálfum sér til upp-
hefðar. Þá njóta þeir sín miklu
betur í Lions og Rotary, þjóðkirkj-
unni og alþingi og öðrum hefð-
bundnum karlaklúbbum.
Þó orsakir kynferðislegrar mis-
notkunar á börnum séu úr ýmsum
þráðum spunnar telja þó margir
sérfræðingar að grunnurinn sé
karlveldið sjálft. Börn eru lægst í
valdapýramída samfélagsins. Þau
ógna því engum, Kynferðisleg
misnotkun á þeim og reyndar einn-
ig konum er eins konar skrautfjöð-
ur karlveldisins; dulmagnað leyni-
ritúal og töfraformúla
sem þjónar því
markmiði, eins og aðr-
ar slíkar formúlur, að
síendurnýja þrótt og
guðumlíkan kraft.
Styrkja valdið og vegs-
ama það. En blessuð
börnin verða fljótt full-
orðin. Og á síðustu
árum hafa þau undur
og stórmerki gerst að
fullorðið fólk um allan
heim hefur sagt um-
búðalaust frá þeirri
grimmd og mannúðar-
leysi sem mörg böm
verða að líða, án þess
að nokkur komi þeim til hjálpar.
Allra síst guð í hæstu hæðum. Og
nú er illt í efni fyrir karlveldið.
Gert lítið úr þolendum
Það er eðli valdsins að lítillækka
og auðmýkja þá sem það beygir
undir sig og reyna að gera þá
marklausa sem rísa gegn því. Þá
leið hefur karlveldið farið að miklu
leyti, til að veijast þessum frá-
. sögnum. í orði kveðnu þykjast all-
ir vera sammála um að kynferðis-
leg valdbeiting á börnum sé ógeðs-
legur glæpur og allt verði að gera
til að uppræta hann í samfélaginu.
En jafnframt er hafður í frammi
lævíslegur sálfræðilegur undirróð-
ur gegn þeim sem segjast vera
þolendur þessara glæpa. Það er
til að mynda algengt að setja eins
konar samasemmerki á milli þo-
lenda og geranda. Þolandinn geti
bara sjálfum sér um kennt að vera
svona sexí. Og niðurstöður vissra
rannsókna, sem eru þó bæði um-
deildar og vandtúlkaðar, eru rang-
færðar á þá leið að þeir sem voru
Kirkjan hefur hvorki
fræðilega þekkingu né
meðferðarlega tækni,
segir Sigurður Þór
Guðjónsson, til að
koma þolendum
kynferðilegs ofbeldis
til hjálpar.
þolendur þegar þeir voru litlir fari
sjálfir að misnota börn þegar þeir
verða stórir. Endilega að gera
fórnarlambið að sökudólgi, þoland-
ann að glæpamanni. Þá þorir eng-
inn að koma fram sem þolandi.
Og til þess er leikurinn gerður.
Þegar einhver skýrir frá kynferðis-
legu ofbeldi sem hann varð fyrir
í bernsku getur hann gengið að
því vísu að verða tortryggður á
alla vegu. Langvinsælast er að
segja að hann sé bijálaður. Þá
þarf ekki að taka meira mark á
honum og gerandinn heldur
óskertri virðingu sinni. Þá er tölu-
vert árangursríkt að lýsa þo-
landanum sem ósköp auvirðilegri
og lítilsigldri manneskju. Til dæm-
is er sagt að konur sem fyrir þessu
verða „eigi bágt“. Þar með breyt-
ast þær í druslur sem menn vor-
kenna með fyririitningu. Jafnvel
er reynt að gera það eitt tortryggi-
legt að hafa átt „erfiða æsku“.
Slíku fólki sé varlega treystandi;
lífsskynjun þess og upplifanir beri
ekki að taka ýkja alvarlega. Mann-
kostir þolenda, áreiðanleiki þeirra
og heiðarleiki er því lítils metinn.
Sigurður Þór
Guðjónsson