Morgunblaðið - 29.11.1996, Blaðsíða 32

Morgunblaðið - 29.11.1996, Blaðsíða 32
32 FÖSTUDAGUR 29. NÓVEMBER 1996 MORGUNBLAÐIÐ LISTIR Trén fá fætur BOKMENNTIR Barnabók FURÐULEGT FERÐALAG eftir Aðalstein Ásberg Sigurðsson. Brynja Dís Björnsdóttir mynd- skreytti. Dimma, 1996 - 102 bls. í UPPHAFI sögu hittum við Börk, níu ára snáða sem rekur raunir sínar. Hann á að flytja úr gamla húsinu í grónu hverfi í Reykjavík og í nýtt hverfi. Hann er van- máttugur vegna þess að enginn vill hlusta á þótt hann segi þeim að hann vilji alls ekki flytja. Og það sem meira er, nýju eigend- ur gamla hússins ætla að breyta því í skrif- stofur, fjarlægja öll gömlu trén og byggja á lóðinni. Gömlu trén eru stór og stæðileg og hafa að sjálfsögðu sál. En rétt áður en fjarlægja á trén gerast undur og stórmerki. Skógarpúkinn Pansjó er mættur á staðinn og hans hlutverk er að hjálpa trján- um að flýja á öruggan stað en hann getur ekki staðið í þessu einsamall og þarf á hjálp að halda. Hjálparkokkarnir í þessum ævin- týralega leiðangri verða Börkur, vinur hans, Jónsi, og systir Jónsa, hún Lára litla. 011 ganga þau til liðs við Pansjó í björgunarleiðang- urinn. Einnig kemur hjólaviðgerða- maðurinn Valdi við sögu. Leiðangurinn gengur út á það að koma trjánum og þeim lífsanda Aðalsteinn Ásberg Sigurðsson sem í þeim blundar til Þingvalla þar sem þeim er óhætt. En hætt- urnar eru margar á veginum og mikla snilld og kjark þarf til að leysa öll vandamálin. Alls kyns óvættir leynast á leiðinni. Gjörn- ingaveður, steinsnararar, eiturguf- ur og ýmsir aðrir farartálmar verða á vegi þeirra og trjánum er hætta búin við hvert fótmál. Ræturnar eru líka erfiðar að ganga á svona langa leið. Sagan er mjög lipurlega skrifuð. Textinn er leikandi léttur, sagan spenn- andi og frásögnin öll vel ofín, þétt og sann- færandi. Sagan er sögð frá sjónarhóli Barkar og við skynjum allt sem pirrar hann, t.d. Haf- liða bróður sem er al- deilis óþolandi ungling- ur, skilningsleysi for- eldranna og spekings- leg túlkun drengsins á því hvernig fullorðna fólkið hugsar yfirleitt. Við upplifum einnig spenninginn í drengn- um þegar erfiðleikarnir virðast óyfirstíganleg- ir. Og við getum líka samglaðst honum yfir því að hafa komið þeim Eskiláni aski, ísidíu ösp, frú Furu, Blíðu björk, Rúbíusi rifsberjarunna og Rammgeiri reyni- viði á öruggan stað jafnvel þótt Ómar álmur hafi fallið í valinn í stríðinu. Höfundur tekur skemmti- lega afstöðu með trjánum og eflaust munu ungir lesendur horfa á stór, gömul og virðuleg tré með öðrum augum eftir að hafa lesið söguna um furðulega ferðalagið. Sigrún Klara Hannesdóttir Palli kynnist Jesú BOKMENNTIR Barnabðk ÓSÝNILEGI VINURINN Höfundur: Kari Vinje. Myndir: Vi- vian Zahl Olsen. Þýðendur. Þórdís Agústsdóttir og Gyða Karlsdóttir. Grafísk viimsla: Fabigraf, Oslo. Prentun: Nörhaven A/S, Viborg. Útgefandi: Salt hf. 1996.88 síður. HÉR segir frá Palla Pimpen sem nýfluttur er í raðhús við Súru- bakka. Hann eignast Jónatan Finkeltop að vini og við það breyt- ist líf hans allt. Palli hafði sem sé aldrei heyrt á Jesú eða guð minnst, ekki það hann mundi, en Jónatan kunni þeim mun betri skil á, og móðir hans, frú Finkeltop, hjálpar syni sínum að uppfræða snáðann. Allt frá sköpunarsögunni til vonar- innar um endurkomu Krists stiklar hún í frásögn sinni, og Palli verður allur annar eftir fræðsluna, engli líkur í augum móður. Vissulega velgerð bók, hvergi í neinu sparað í hinni ytri gerð, og innihaldið, að dómi heimatrúboðssinna, sjálfsagt frábært. Ekki mínum, því þótt tilgangur- inn sé góður, þá fellur höfundur í þá gryfju að breyta sögu í predik- un, og í mínum huga er sagan miklu betri. Þýðing er lipur og góð, hnökra- laus. Myndir velgerðar, - líflegar -, bókarprýði. Prentverk allt og ytri gerð bókar útgáfunni til sóma. Sig. Haukur. Nýi heim- urinn BOKMENNTIR Ljóöabók NEW ORLEANS ÁRLA MORGUNS í DESEMBER eftir Þorvarð Hjálmarsson. 40bls.Andblærl996. hugarfars heim, er ÞAÐ er maður á ferð. Hann er að skoða brot af veröldinni, út- lendingur í ókunnu landi. Hann eignast vin sem hann kallar Jo- hnny Montana, ving- ast við stúlku með brotið hár, stúlku sem á endanum leiðir hann enn lengra inní hina nýju veröld og útúr bókinni - hver slær líka „hendinni á móti ástarfundum / í stjörnuskini eða mánaglóð á sjálfu / „Old Man River"?", segir í lokaljóði bókar- innar. „Ekki ég!", klikkir ferðamaðurinn út og er þarmeð etv. orðinn forframaður í Nýja heiminum: Henni Ameríku, vöggu hins vestræna nútímans. Kom hann hann kominn enn? Hann fór útí óvissuna og virðist óhræddur. Hvar getur slíkur maður endað nema heima? Hvar sem „heima" annars er. Hér er ekki aðeins ferðast um stað í Bandaríkjunum, þótt landa- kortið kunni að halda því fram, hér er ekki síður ferðast um and- rúmsloft: Við erum leidd um hug- arfar, förum um landslag viðhorfa, ferðumst um vestrænan hugar- heim. Ferðamaðurinn er, ásamt lesanda, gestkomandi í eigin hug- arfari, hann sér með augum gests- ins en er samt heimamaður. Les- andi er um leið bæði í nálægð og fjarlægð við efni þessara ljóða, allt eftir því sjónarhorni sem hann vel- ur sér: Hann er í nánd hið innra, firrð hið ytra. Það er Janus Jósefsson miðill, sjáandi og pípulagningarmaður sem hefur orðið í þessari bók, ljóð- in eru þankar hans og dagbókar- brot frá Ameríkuför 1994. Hér er ekki á ferð hinn dæmigerði heim- óttarlegi íslendingur í útlöndum, Janus hefur víða farið, einsog verður ljóst þegar í öðru ljóði bók- arinnar þarsem hann gerir saman- burð á því sem reynist ferðalangi betra en ekkert á ókunnum stað: „Ég hef séð það á öllum fínustu Þorvarður Hjálmarsson klósettum heimsins, / vandamálið með veröldina og manninn // skeytingarleysið, / skortinn á samúðinni, hræsnina, / fálætið, heimskuna! // í speglasal í Hong Kong / á moldargólfi í Búlgaríu". Og sem fagmaður tekur hann eft- ir því að pípulögnin er í lagi. En fátt segir af miðilsstandi Janusar- Jósefssonar eða sýnum hans úr handanheiminum - þaðan miðlar hann engu. Fætur hans eru á þess- ari jörð, sýnir hans úr þessum heimi, etv. þó fyrst og fremst Nýja heimin- um, í tvennum skiln- ingi þess hugtaks. Leiðslubókmenn tir er orð sem kemur uppí hugann við lestur þessarar bókar. Hér er að vísu ekki farið um kristilega hugar- heima einsog í Gleði- leiknum guðdómlega eða Sólarljóðum - eða furðuheima líktog í Lísu í Undralandi - heldur hugarheim hins vestræna nú- tímamanns. Og „leiðslan" er staðfest í lokaorðum hugleiðinga um svert- ingja í vændishúsi: Ég ætla ekki að tala um hárkolluna, 'gljáandi gulltennurnar, hálsbindið eða öraurlega silkisloppinn brassbandið baulandi á götunni eða apann í búrinu rneð homspangargleraupn og pipuhattinn látum leikina liggja milli hluta. Þetta er allt ímyndun hvort sem er. Kannski var þessi ferð aldrei farin um lendur landabréfanna - hið ytra. En hvar sem ferð Janusar var farin, heldur hún áfram. Ein- sog rómverski guðinn með sama nafni, situr hann á tímamótum og snýr annarri ásjónu sinni til fortíð- ar, hinni til framtíðar - til Gamla heimsins og þess Nýja. En ólíkt Janusi hinum rómverska, er í Jan- usi Jósefssyni fullt af nútíð. Þess- vegna mun ferð hans halda áfram í lesandanum. Það er einhver undirtónn í þess- ari bók Þorvarðar, hann heyrist kannski ekki vel ef hlustað er eft- ir laglínu, er frekar einsog bassa- tónninn: Maður finnur hann í bein- unum. Kjartan Árnason Áhættunnar virði BOKMENNTIR Ferðasógur UPP Á LÍF OG DAUÐA eftir Björgvin Richardsson. 206 bls. Útg. Skjaldborg. Prentun: Oddi hf. Reykjavík, 1996. Verð kr. 3.290. SJALDAN líður svo mánuðurinn að björgunarsveitir séu ekki kallaðar út. Þær eru því oft í fréttunum. Björg- vin Richardsson er fjallagarpur sem þekkir allar hliðar þeirra mála. Og þar sem hann er líka ritfær í besta lagi lá beinast við að hann kæmi reynslu sinni á framfæri með þessum hætti — í bók. Heiti bókarinnar, Upp á lífog dauða, ber óneitanlega nokk- urn keim af æsifréttastfl. Við lestur- inn kemur á daginn að það á bara vel við. Björgvin kann að dramatísera söguefni sín. Fjallgöngumenn mega oft leggja sig í lifshættu. Og starf þeirra er nú einu sinni að bjarga öðrum sem í lífsháska rata. Spyrja má hvers vegna ungir menn leggi þetta allt á sig fyrir litla eða ef til vill enga um- bun. Svarið er í raun að fínna á síðum þessar- ar bókar. Þeir njóta þess að ferðast, skoða landið, reyna krafta sína og láta gott af sér leiða. Frelsi og víðátta óbyggðanna heillar. Þar mætir auganu mikilleiki og fegurð sem ekki er annars staðar að fínna. Líkamlegt erfíði bætir heilsuna, styrkir sjálfstraustið og veitir um leið nauðsynlega slökun frá amstri daglega lífsins í fjölmenninu. Það skerpir drættina í sjálfsmyndinni að finna sig vera mann til að takast Björgvin Richardsson á við örðug viðfangs- efni. Margur sækist eftir spennu og tilbreyt- ingu. Og hún veitist í ómældum skammti í leiðöngrum björgunar- sveita. Björgun út- heimtir jafnan ýtrustu samhæfíngu og treystir því öðru fremur sam- kenndina og vináttu- böndin. Að síðustu má svo nefna hina miklu tæknivæðingu sem ljær starfseminni talsverðan glæsibrag. Ætla má að Björg- vin segi frá völdum atvikum og ferðir hans hafí ekki allar verið jafn ævintýra- legar og þær sem hann segir frá í þessari bók. Sumar ferðirnar voru reyndar ekkert ævintýr, síður en svo! Björgvin heldur í heiðri þá fornu reglu að nokkuð skuli bera til sögu hverrar; fjölyrðir lítt um aðdraganda og önnur aukaatriði en staldrar þeim mun rækilegar við sögulegu andar- tökin. Björgunarsveitarmenn verða einatt að halda sér í þjálfun. Fjall- ganga venjulegs borgara líkist að engu leyti glímu þeirra við náttúru-" öflin. Isklifur er t.d. sérhæfð íþrótt sem kallar ekki aðeins á ýtrasta þrek heldur líka á æfingu og leikni. Og sömuleiðis á kjark og áræði, að sjálfsögðu. Ennfremur verða björg- unarsveitarmenn að læra á landið svo þeir geti ratað sem víðast og varast að lenda sjálfír í villum þegar öðrum þarf að bjarga. Kalli verða þeir að gegna hvenær sem er. Og af sjálfu leiðir að þeir verða oft að starfa við verstu hugsanleg skilyrði. Sumir leiðangrarnir reyna ekki hvað síst á sálarþrekið. Vant er að gera upp á milli þátt- anna ellefu í bók þessari. Sögulegust mundi teljast ganga þeirra félaganna á McKinley í Alaska 1989. Það er hæsta fjall í Norður-Ameríku, nærri sex þúsund og tvö hundruð metra hátt, oft kallað kaldasta fjall jarðar. Þráinn Bertelsson Nýjar bækur • VINIR og kunningjar. Óvenjulegar frásagnir af venjulegu fólki er eftir Þráin Bertelsson. „í bókinni er brugðið upp mannlífsmyndum úr friðsömu samfélagi okkar ís- lendinga þar sem órói brýst um í hverri sál og átök geisa undir hverj- um steini. Þráinn Bert- elsson fer með þennan viðkvæma efnivið af einstakri hlýju, skoðar hann af glögg- skyggni og býður okkur að horfa á hann með sínum aug- um," segir í kynningu. Vinir og kunningar eru safn frásagna úr samnefndum út- varpsþáttum sem Þráinn flutti síðastliðið sumar. Útgefandi er Dægradvöl. Bókin er224 bls. ogerleið- beinandi verð 2.950 kr. • Bessastaðabækurnar eru komnar út. Gunnar Smári Egilsson bjó til prentunar. í kynningu segir: „Bessa- staðabækurnar eru dagbækur forseta lýðveldisins hveiti- brauðsdaga hans í embætti, _ fyrstu eitt hundrað dagana. í þeim sveiflast hann milli van- máttar gagnvart embættinu og stórmennskudrauma um frama á alþjóðavettvangi. Svona á sig kominn reynir forsetinn að öðl- ast viðurkenningu þjóðar sinnar, fmna embættinu eftir- tektarverð verkefni og skapa sér yerðugan sess í sögunni." Útgefandi er Dægradvöl. Bókin er 128 bls. ogerleið- beinandi verð 1.950 kr. • MÁLSVÖRN mannorðs- morðingja - Eða ánægjuleg- ar minningar úrpíslagöngu minni nefnist fyrsta skáldverk Gunnars Smára Egilssonar. „í bókinni ægir saman ljúfsárum bernskuminningum og eldheitum predikunum, harðri ádeilu og sögum af bráð- skemmtilegu fólki," segir í kynningu og einnig að „þrátt fyrir alvarlegan undirtón geysist frásögnin fram af hug- myndauðgi og kímni." Útgefandi er Dægradvöl. Bókin er 320 bls. ogerleið- beinandi verð 3.450 kr. Gunnar S. Egilsson Þar er jafnan umferð mikil. Og marg- ur lætur þar líf sitt. Minnisstæðari fínnst mér samt vera þáttur sem höfundur nefnir Þrettán á ferð. Þar segir frá æfingaleiðangri á Eyjafjalla- jökul. Allir vita hvað »þrettán« merk- ir í þessu sambandi. Og trúin fór eftir. Óhappið lét ekki á sér standa. Einn hrasaði á gilbarmi, flaug stjórn- laust niður flughálann frerann og staðnæmdist ekki fyrr en jökullinn hafði bæði brotið hann og marið. Hafi maður ekki vitað það fyrr má gerst fræðast um það af bók þessari að björgunarstarf er alls ekk- ert frístundasport heldur sérgrein sem einungis lærist með ströngu námi. Bók þessi skírskotar auðvitað til annarra björgunarsveitarmanna fyrst og fremst. Hinn venjulegi ferða- maður — sá sem er einatt að sjá björgunarsveitunum fyrir verkefnum — mun þó hafa af henni full not. Og hinn, sem sækist eftir áhættu til að sanna karlmennsku sína, ætti að ganga í þennan skóla Björgvins áður en lagt er af stað í næstu ferð. Erlendur Jónsson r
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.