Morgunblaðið - 26.09.1997, Blaðsíða 34

34 FÖSTUDAGUR 26. SEPTEMBER 1997
AÐSENDAR GREINAR
MORGUNBLAÐIÐ
„Veður ræður akri . . .“
ÞAÐ ER áberandi að veðurfars-
lýsingar eru drjúgur þáttur í ís-
lenskum annálsskrifum, einkum
þó á 16.—19. öld. Frá upphafi ís-
lands-byggðar réð veðurfarið lífs-
kjörum þjóðarinnar eins og gerðist
um alla Evrópu, þar sem landbún-
aður var höfuð-atvinnuvegur þjóð-
anna allt fram yfir iðnbyltingu á
19. öld. Framleiðslan nægði til lífs-
framfæris þegar vel áraði til lands
og sjávar, en hrökk ekki til ef hita-
stig lækkaði verulega og ísaldar-
veðrátta bannaði allar bjargir.
Framleiðslugetan hér á landi var
svo naum að stundum virtist land
þetta vart byggilegt, þjóðinni tókst
þó að lifa af áföll og náttúruham-
farir, þótt oft jaðraði við hreinan
lífsháska.
Eins og segir í Hávamálum:
„Veður ræður akri — en vit syni
— hætt er þeirra hvort". Veðráttan
og vit kynslóðanna réð örlögum
þjóðarinnar. Lög og reglur voru
sniðnar að nauðung umhverfisins,
en ekkert var öruggt. Fyrsta boð-
orðið í þjóðfélagi skortsins, eins
og gerðist hér á landi frá 17. öld
og langt fram á þá 19. var það
að tryggja framleiðsluna og reglu
meðal þegnanna. Grágás, Jónsbók
og Búalög — en Búalög voru venju-
réttur — mótuðu grundvöll sam-
skiptareglna samfélagsins. Grun-
neining þess var búskapur, oftast
20. útdráttur 25. sepL 1997.
Bifreiðavinningur
Kr. 2.000.000 Kr. 4.000.000 (tvfifaldur)
31985
Ferðavinningur
Kr. 100.000 Kr. 200.000 (tvöfaldur)
34531
36352
58609
60470
Ferðavinningur
Kr. 50.000 Kr. 100.000 (tvöfaldur)
9875 14405 24335 29968 34060 65411
13548 20563 29528 33427 48121 67238
Húsbúnaðarvinningur
Kr. 10,000 Kr. 20.000 (tvöfaldur)
326 9945 19662 28892 40740 54329 65227 73974
1384 10642 19790 32026 41217 55206 65594 74001
2377 12808 20637 32459 41683 55283 66761 74827
2670 13832 21714 34323 43790 56616 67830 76034
3402 14730 22449 34910 45979 56727 67859 76250
3848 15287 23032 35646 45983 59299 68242 76526
4157 16522 23534 37055 50184 59706 68520 76963
4230 17233 23651 37666 50762 59799 69303 78824
4291 17318 24059 38097 51937 60984 69414 79935
6171 17360 25095 40349 52468 63293 69421
6500 18720 26240 40380 53287 63767 71869
9441 18853 27046 40398 53772 64404 71981
9853 19450 28374 40447 54040 64619 72723
Húsbúnaðarvinningur
Kr. 5.000 Kr. 10.000 (tvöfaldur)
53 12802 23787 32604 39929 50122 59857 73046
490 12849 24256 32752 40101 50382 60023 73188
841 12961 25099 32917 40120 50795 60238 73487
1186 13200 25108 33031 40162 51348 60240 74272
1559 13760 25480 34136 40550 51373 60699 74320
2564 14237 25644 34324 40924 52870 60762 74372
2872 14637 26084 34379 41054 52912 61769 74497
3068 14714 26196 34392 42203 53217 61805 74528
3432 14757 26203 34445 42333 53767 61883 75193
4419 14785 26951 34448 42576 54247 63190 75579
4688 14894 27161 34486 42712 54700 63516 75787
4956 15085 27208 34598 43324 54715 63941 75904
5702 16531 27546 34739 43375 54816 65177 76153
6335 17152 27684 34839 43789 54853 65231 76427
6899 17374 27708 34891 44038 55226 65444 76507
7253 17884 28184 35478 44128 55229 65861 76940
8227 18099 28243 35492 44142 55907 65990 76991
8417 18386 28400 35850 44314 56503 66605 77085
8772 18716 29301 35952 44613 56878 66741 77105
8839 18835 29402 36199 44731 56957 67191 77193
9197 19079 29632 36921 45177 57296 67312 77612
9687 19179 29915 37493 45290 57731 68377 78591
10018 20890 30583 37582 45415 58404 68929 78945
10153 20939 30804 37704 45940 58474 69164 79620
10611 21328 31136 37727 45997 58650 69203 79909
10740 21382 31206 37915 46386 58657 69493 79947
10898 21509 31229 38143 47273 58728 69723
10906 21593 31369 38300 48047 58730 70165
10957 21678 31375 38601 49226 58996 70677
11085 22013 32226 39157 49384 59208 71364
11251 23354 32385 39388 49951 59228 72600
11579 23771 32473 39672 50035 59428 72781
Næsti útdráttur fer fram 9. okt. 1997
Heimasíöa á Intemeti: Http://www.itn.is/das/
Allur boröbiinaðui Glæsilecj gjdfdVdid Bníódrbjöna lislar
VERSLUNIN
I.aitgnvegi 52, s. 562 4244.
fjölskyldubú sem
byggði á nautgripa-
og sauðfjárrækt með
veiðiskap sem hiiðar-
grein. í öllum siðuðum
samfélögum er hver
einstaklingur skyld-
aður til að eiga „lög-
heimili". Hér fyrr á
öldum var hver ein-
staklingur skyldaður
til að eiga „grið“ á
heimili, en þá voru
heimilin, býlin, fram-
leiðslueiningar samfé-
lagsins, vinnustaðir
og griðastaðir. „Grið-
in“ buðu öryggi og
framfærslu, ekki að-
eins vinnufólki heldur einnig öðr-
um búlausum einstaklingum.
Heimilið varð friðheilagt og er það
enn í lögum siðaðra manna.
Vistráðning — vistarband — eða
„grið“ voru brýn nauðsyn ekki síst
á fyrstu öldum byggðar í landinu
og enn brýnni eftir að „litla ísöld“
hófst um norðanverða Evrópu og
þá hér á landi um ca. 1600. Lausa-
mennska og flakk stuðlaði að aga-
leysi og þegar verst lét og skortur-
inn svarf að þá fylgdu flakkinu
gripdeildir og þjófnaður. Þegar vel
aflaðist vildu lausamenn setjast að
í verstöðvum og stunda þaðan
róðra til frambúðar. „Slakað var á
eignaskyldu þurrabúðarmanna —
búsetumanna — og loks var þurra-
búðarvist leyfð . .. 1679 . ..“ —
Einar Laxness: íslandssaga —. En
1686—1704 brást aflinn og þurra-
búðir lögðust í eyði. Sjávarútvegur
rekinn án grasnytja þótti of
áhættusamur. Öruggasta trygg-
ingin fyrir afkomu hér á landi var
hefðbundinn landbúnaður og var
sú skoðun ríkjandi fram á 19. öld.
1703 var mannfjöldinn 50.358
og 1823 50.088. — Manntalið
1703 — Rv. 1960 —. Manntalsárið
1703 voru húsráðendur, eiginkon-
ur þeirra, börn og ættingjar
33.506. Vinnufólk og lausafólk
9.669. Sveitarómagar, niðursetn-
ingar og flakkarar 7.183, þar af
flakkarar 394. — Þessi tala sam-
svarar því að nú 1997 væru 2500
flakkarar á ferð um byggðir og
bæi hér á landi. —
Fjölskyldurnar ásamt
skylduliði voru 2/3
allrar þjóðarinnar,
tæplega V6 vinnufólk
og V, ósjálfbjarga
fólk, niðursetningar
og flakkarar.
Á árabilinu 1703—
1823 dundu hallæri
yfir landslýðinn og
sjaldan hefur mátt
naumara standa að ís-
lendingar lifðu af, en á
milli komu góð ár. Til
þess að byggð héldist
og að hin nauma fram-
leiðsla héldist í horfinu
varð að spoma við allri
lausung og lausamennsku, þess
vegna ítrekaðar kvartanir á Öx-
arárþingi um flakk og gripdeildir.
íslandssagan hefur ver-
ið skrumskæld og bein-
línis fölsuð, segir Sig-
laugur Brynleifsson,
og kennir um „marx-
ískri söguskoðun“ og
pólitískri innrætingu.
Vistráðningin til eins árs eða
vistarbandið var skyldukvöð og
bráð nauðsyn og sú ráðstöfun
hamlaði gegn upplausn og þar með
auknu flakki og óöld. E.t.v. hafa
„griðin“ verið veigameiri þáttur í
að bjarga íslendingum sem þjóð. —
Sjá „Grið“, griðmenn" í Skýringar
yfir Fornyrði Lögbókar . .. samdar
af Páli lögmanni Vídalín. Reykja-
vík 1854. -
Á undanfarandi samantekt má
sjá hvað íslandssagan hefur verið
skrumskæld og beinlínis fölsuð af
þorra skólabókahöfunda og greina-
höfunda í þeim fræðum eftir að
Páll Eggert Ólason og Þorkell Jó-
hannesson lögðu frá sér pennann
ásamt Jóni Jóhannessyni. Það eru
fáeinar undantekningar í íslands-
söguskrifum, svo sem Heimir Þor-
Siglaugur
Brynleifsson
Landlýsing í sjö
i.
í AÐFARAORÐUM fyrsta for-
seta Ferðafélagsins, Jóns Þorláks-
sonar verkfræðings, að 55 blaðs-
íðna kveri segir: „Til byijunar vill
fjelagsstjórnin gefa út árlega rit í
svipuðu sniði og það, er hjer birt-
ist, með lýsingu á einni ferða-
mannaleið að minsta kosti.“ Þjórs-
árdalur varð fyrir valinu. Þarna var
á ferð yfirlætislaust rit (það er
ungra forréttindi að láta ekki á sér
bera, segir Karen Blixen á einum
stað) og titill þess skýldi sér hálf
feimnislega á bak við heiti félags-
ins: ,Ferðafjelag íslands árbók
1928‘; þannig er fyrsta árbókin
merkt á titilsíðu, og ritröðin sjálf
- nú sjötíu binda - heitir í raun
og veru ekki annað en þetta: ,Ferð-
afélag íslands árbók'. Sérgreint
bókarheiti birtist fyrst á titilsíðu
árbókar 1934 (Þingeyjarsýslur
Mývatn) en það tók áratugi að
flytja titil fram á kápu og kjöl.
Tíminn líður hægt. Bók 1997 heitir
í fjallhögum milli Mýra og Dala,
er 276 síður. Við fyrstu sýn er sú
breyting mest áberandi á ritröð-
inni, frá fyrstu árbókunum til hinna
síðustu, hve myndefnið hefir aukist
mikið. Ljósmyndir hafa reyndar
verið í árbókunum frá fyrstu tíð,
en prentgæði mynda voru þá enn
ófullburða miðað við það sem síðar
varð. Síðustu árin hafa litmyndir
orðið gersamlega ríkjandi eftir
Það er trúa mín, segir
Hjalti Kristgeirsson,
að verkefni árbókanna,
að lýsa landinu og sam-
búð fólks við landið,
sloti ekki meðan íslend-
ingar þykjast hafa eitt-
hvað til lands síns og
sögu að sækja.
tímans tísku og má þykja söknuður
að svarthvíta skuggaleiknum. Sér-
teiknað landabréf í árbók er nýjung
síðari tíma og ætlað að auka nota-
gildi bókanna. Vel gerður lands-
uppdráttur er reyndar fagur gripur
í sjálfu sér eins og íslendingar
þekkja frá danska herforingjaráð-
inu - og árbókinni.
Samfylgd náttúrufræðinga og
árbókar er löng og farsæl. Á þessum
stað ber sérstaklega að minnast
Jóns Eyþórssonar veðurfræðings
sem öðrum fremur mótaði útgáfu-
stefnu Ferðafélagsins á þann veg
að árbókaröðin skyldi verða heil
íslandslýsing. Árbókin hefir notið
liðsinnis ófárra snilldarmanna á
sviði jarðfræða, svo sem Steinþórs
leifsson, Lýður Björnsson, Ingi
Sigurðsson, auk Þórs Whiteheads
um stjórnmálaskýringar 20. aldar,
en megnið af nýrri ritum um ís-
landssögu og mikill hluti kennslu-
bóka í þeirri grein eru sett saman
undir merkjum marxískrar sögu-
skoðunar, afskræmd mynd af
gangi sögunnar, skrifuð í pólitísk-
um tilgangi, innrætingarsamsetn-
ingur.
Áhrif þessarar söguskoðunar
birtust nýlega í Reykjavíkurbréfi
Morgunbiaðsins 7. september sl.
þar sem borin er fram hin gamla
marxista-lumma um kúgun vinnu-
hjúa og leiguliða á fyrri öldum og
stöðu þessa fólks líkt við þræla-
hald vegna vistarbandsins. Sé
sama lygin eða lygarnar endur-
teknar nógu oft trúa menn þeim,
er haft eftir þjóðernisjafnaðar-
manninum dr. Goebbels og fleiri
áróðursprófetum sameignarsinna
og sósíalista. Það er lágmarks-
skylda yfirstjórnar menntamála í
landinu að sjá til þess að þau fals-
rit sem nú eru notuð innan skóla-
kerfisins verði lögð til hliðar. Það
var ekki nóg þegar Ragnhildur
Helgadóttir menntamálaráðherra
leysti upp „Samstarfshóp eða
nefnd um samfélagsfræði" um
miðjan níunda áratuginn, hún virð-
ist hafa áttað sig á hvert sé sam-
starfshópur stefndi, en illu heilli
voru afurðirnar notaðar áfram inn-
an skólakerfisins, gefnar út fyrir
grunnskólastigið af Námsgagna-
stofnun ásamt viðbótum í anda
samstarfshópsins eftir ýmsa höf-
unda.
í lok þessa Reykjavíkurbréfs
stendur: „En okkur stafar þá einn-
ig hætta af okkur sjálfum, því að
íslenskt þjóðerni mun ekki stand-
ast gnauð tímans deginum lengur
en innra þrek okkar leyfir. Ar-
fleifðin er í senn bakhjarl og veg-
vísir á leið til þeirrar jarðnesku
Jerúsalem sem allt snýst um í þess-
ari völtu veröld“. En þá er hentara
að hafa annan vegvísi að arfleifð-
inni en bjagaðar og rangtúlkaðar
útlistanir hennar í söguskoðunum
vulgær-marxista. Allir vita hvernig
þeirri leiðsögn lauk, nema sú vitn-
eskja sé enn ekki komin til skila
eftir átta ár meðal þorra íslenskra
söguskrifara.
Höfundur er rithöfundur.
áratugi
Sigurðssonar, Guðmundar Kjart-
anssonar og Sigurðar Þórarinsson-
ar, að ógleymdum þeim sem nú eru
á dögum og ekki verða nefndir til
sögu að sinni. Fuglafræðingar og
grasa hafa og lagt fram skerf til
árbókar. Með sínu lagi hafa ferðafé-
lagsárbækur flutt efni sem kallast
á við Náttúrufræðinginn og hefir
það vonandi orðið til að beina les-
endum að því merka tímariti.
II.
Landlýsing í árbók er venjulega
blanda staðhátta- og leiðalýsinga á
afmörkuðu landsvæði, héraði, sveit,
óbyggð. Sögulegt efni, um mannvist
í landinu, er þar óhjákvæmilegur
fylgifiskur enda er sagan að ein-
hveiju marki innan handar öllum
þeim sem á annað borð þekkja land-
ið; sögulaus landlýsing væri þunnur
þrettándi. Að öðru leyti er engin
forskrift til að því, hvernig landlýs-
ing í árbók skuli rituð. Þar hefir
hver sína aðferð. Ég get hugsað
mér að þá væri vel ef lýsingar væru
ekki öllu lakari en sú sem Árni pró-
fastur Þórarinsson gefur á prestset-
ursjörð sinni Stórahrauni en Þór-
bergur Þórðarson færði í letur (hér
birt með nokkrum úrfellingum):
„Stórahraun er í efra horninu á
Faxaflóa, en Reykjavík í neðra
horninu. Bærinn stendur á dálitl-
um hæðarhrygg, er liggur frá
landnorðri til útsuðurs. Vestur af
honum er hægur halli niður að