Morgunblaðið - 14.11.1998, Qupperneq 6

6 LAUGARDAGUR 14. NÓVEMBER 1998
MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
Öflugur jarðskjálfti
reið yfir Suðurland
Morgunblaðið/Ásdís
EINEY Þórarinsdóttir á Bjarnastöðum þurfti að rétta við myndir sem
höfðu fallið fram fyrir sig á hillum og skekkst á veggjum.
ALMANNAVARNANEFND Hveragerðis kom saman til fundar í gær
til að ræða viðbúnað við jarðskjálftum.
KROFTUGUR jarðskjálfti, 5 á
Richter, reið yfir Suðurland í gær-
morgun. Skjálftinn átti upptök sín
suður af Skálafelli. Ragnar Stefáns-
son jarðskjálftafræðingur segist
telja að á svæðinu sé efniviður í
skjálfta upp á 5,5 á Richter en erfítt
sé að segja fyrir um hvenær von sé
á honum.
„Það sem hefur gerst þarna er að
u.þ.b. kílómetra löng sprunga hefur
hreyfst. Færslan ofan í jörðinni hef-
ur verið 10-15 sentimetrar á þessari
sprungu, sem er um tveim km vest-
an við Hjallahverfið í Ölfusi. Það
hafa orðið eftirskjálftar annars veg-
ar norður eftir sprungunni sem
hreyfðist til í júní og hins vegar til
vesturs. Við fylgjumst vel með eftir-
skjálftunum og einkum því hvort
þeir færast til norðurs. Ef þeir gera
það aukast líkur á því að það komi
jarðskjálfti á sprungunni sem liggur
til norðurs.
Við teljum að það sé þama efni-
viður í skjálfta upp á 5,5, en það er
ekki víst að orkan, sem þarf til að
leysa slíkan skjálfta úr læðingi, sé
nægjanlega mikil. Það er hins vegar
þarna haft sem gæti borið uppi
þetta öflugan skjálfta,“ sagði Ragn-
ar.
Stóri jarðskjálftinn varð kl 10:38,
en stuttu seinna kom annar skjálfti
sem var um 4,3 á Richter. Ragnar
sagði að allmargir eftirskjálftar
hefðu komið síðan og þær stærstu
hefðu verið á milli 3,5-4.
Órói frá 1994
Órói hefur verið á þessu svæði frá
1994. Kröftugur jarðskjálfti varð
þar síðast 4. júní sl. og olli hann
m.a. tímabundnu rafmagnsleysi í
Hveragerði. Upptök skjálftans, sem
var 5,1 á Richter, voru í Litla-
Skarðsmýrarfjalli. Ragnar sagði að
skjálftinn í júní hefði verið lang-
dregnari en skjálftinn í gær vegna
þess að brotaflöturinn hefði verið
stærri.
Fannst víða um land
Skjálftinn fannst víða um sunnan-
og vestanvert landið. Fólk allt aust-
ur í Vík í Mýrdal og að Dölum fann
fyrir honum. Harðastur var skjálft-
inn í Hveragerði og Ölfusi. Að sögn
Aldísar Hafsteinsdóttur, fréttarit-
ara Morgunblaðsins í Hveragerði,
voru skjálftamir mjög harðir. Hún
sagði að fólki hefði orðið bylt við, en
engin skelfing hefði gripið um sig í
bænum, enda væra bæjarbúar
orðnir vanir jarðskjálftum.
Aldís sagði að nánast engir
skjálftar hefðu fundist í Hveragerði
frá stóra skjálftanum í júní. Bæjar-
búar hefðu því verið farnir að gera
ráð fyrir að þessi órói, sem staðið
hefði í fjögur ár, væri að verða
búinn. Það væru viss vonbrigði að
þetta virtist ætla að halda áfram því
að óhjákvæmilega yrði fólk þreytt á
að hafa þetta yfir höfði sér.
Aldís sagðist telja að skjálftinn í
júní hefði verið heldur kröftugri en
skjálftinn í gær. A.m.k. hefðu
Hvergerðingar fundið meira fyrir
honum, kannski vegna þess að upp-
tök hans hefðu verið nær bænum en
upptök skjálftans sem kom í gær.
Almannavarnanefnd Hvera-
gerðisbæjar kom saman til fonn-
legs fundar eftir hádegið í gær. Ein-
ar Mathiesen bæjarstjóri sagði að
farið hefði verið yfir stöðu mála og
þær upplýsingar sem lágu fyrir frá
jarðskjálftafræðingum á Veður-
stofu. Hann sagði að nefndin færi í
viðbragðsstöðu þegar skjálftar af
þessari stærð yrðu og haft væri
samband við Almannavarnir ríkis-
ins og björgunarsveitir. Þeim til-
mælum hefði verið beint til fólks að
kynna sér viðbrögð við jarðskjálft-
um í símaskrá og á heimasíðu
Hveragerðisbæjar og Almanna-
varna.
Myndir skekktust
á veggjum
Upptök skjálftans vora ekki langt
frá Bjarnastöðum í Ölfusi. Einey
Þórarinsdóttir, húsfreyja á
Bjarnastöðum, sagði að mikið hefði
gengið á og ekki laust við að hún
hefði fundið til hræðslu.
„Ég held að þetta sé örugglega
sterkasti skjálfti sem ég hef fundið
fyrir hér. Það titraði allt og skalf og
glamraði í skápum. Ljósakrónan
dinglaði í loftinu og myndir skekkt-
ust á veggjum. Það datt hins vegar
ekkert úr skápum.“
Einey hefur búið á Bjarnastöðum
í um 40 ár og er vön því að finna
fyrir jarðskjálftum sem em algeng-
ir á þessu svæði. Hún sagði að eftir
skjálftann hefðu komið fjölmargir
eftirskjálftar fram eftir degi. Hún
sagði að skjálftinn hefði gert boð á
undan sér því að skjálfti hefði komið
sl. sunnudagskvöld og annar í fyrra-
kvöld.
Farþegar í Herjólfi, sem var á
leið milli lands og Eyja, fundu fyrir
skjálftanum. Þeir heyrðu dynk í
skipinu og töldu í fyrstu að ferjan
hefði fengið eitthvað í skrúfuna.
Formaður Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga á hjúkrunarþingi
Stéttin of sam-
vinnuþýð í sparnað-
araðgerðum?
Morgunblaðið/Kristinn
UM 100 hjúkrunarfræðingar víðs vegar að af landinu sóttu hjúkrun-
arþing sem stóð í Reykjavík í gær.
STEFNUMÓTUN í hjúkrunar- og
heilbrigðismálum var til umræðu
á hjúkrunarþingi í gær en það er
haldið annað hvert ár af Félagi
íslenskra hjúkrunarfræðinga.
Ásta Möller, formaður félagsins,
sagði marga hjúkrunarfræðinga
hafa velt því fyrir sér hvort stétt-
in hefði tekið of alvarlega fyrir-
mæli stjómvalda um hagræðingu
og verið of samvinnuþýð við að
koma með tillögur um sparnað
og jafnvel hrint í framkvæmd
ráðstöfunum sem hafi bitnað á
starfsaðstöðu og kjörum hjúkr-
unarfræðinga.
„Púkinn á bitanum hefur jafn-
vel varpað fram þeirri kenningu
sinni að því sem hefur verið
skarað af köku hjúkrunarsviðs
hafi verið bætt á köku lækninga-
sviðs til að standa undir yfirborg-
unum fagfólks þar,“ sagði Ásta
meðal annars í erindi sínu.
Formaðurinn kynnti stefn-
umótunarvinnu sem fram hefur
farið á vegum félagsins síðustu
misseri. Hún sagði ástæður þess
að félagið tæki upp þessa um-
ræðu byggjast á þeirri lagalegu
forsendu að hjúkrunarfræðingar
beri ábyrgð á hjúkrunarþjónustu
og þeirri siðferðilegu að sem fag-
menn ættu hjúkrunarfræðingar
að hafa áhrif á ákvarðanir er
varði starf þeirra og hagsmuni
skjólstæðinga sinna. Hefur verið
tekin saman stefna á vegum ein-
stakra fag- og svæðisdeilda
hjúkrunarfræðinga þar sem
fjallað er um breytingar í sam-
féiaginu og skipulagi heilbrigðis-
stofnana og settar fram hug-
myndir um stefnu er taka til at-
riða eins og sljórnunar, mennt-
unar, starfsumhverfis, íjármögn-
unar og fleiri atriða.
Nýtist einnig í
launabaráttu
Ásta Möller sagði stefnu
féiagsins nýtast hjúkrunar-
fræðingum á margan hátt, hún
hefði verið lögð til grundvallar í
starfi stjórnar félagsins, m.a. í
launabaráttu og á henni hefði
stjórnin byggt í þeirri virku
þjóðfélagslegu umræðu um heil-
brigðismál sem hún hefði tekið
þátt í síðustu misserin.
Ásta dró fram nokkur atriði
úr stefnumótun einstakra fag-
deilda en vinnuhópar hjúkrun-
arþingsins fjölluðu síðan um
drögin. Var þeim falið að draga
fram þrjú til fimm brýnustu
verkefni viðkomandi sérsviðs,
hvaða Ieiðir séu vænlegastar til
árangurs og hveijir þurfi að
vinna að þeim, þ.e. félagið, fag-
deild og/eða aðrir samstarfsaðil-
ar. í Iok hjúkrunarþings var ráð-
gert að starfshópar skiluðu áliti
sx'nu.
í tillögum gjörgæsluhjúknin-
arfræðinga kemur fram að mót-
uð verði stefna um það hveijir
skuli njóta hátækniþjónustu og
að fjallað verði um lífsgæði í því
sambandi. Nauðsynlegt sé að
skoða hversu langt beri að
ganga í hátækniþjónustu fyrir
aldraða einstaklinga og rann-
saka árangur meðferðar
sjúklinga sem eru eldri en 80
ára.
Hjúkrunarfræðingar á krabba-
meinssviði segja að með auknum
i’annsóknum á árangri
óhefðbundinnar meðferðar muni
viðnám minnka gagnvart þeim
aðferðum sem reynist árangurs-
ríkar. Því muni ef til vill breyt-
ingar á mataræði, hugleiðsla og
slökun, nudd og stuðningshópar
verða markviss hluti af skipu-
lagðri þjónustu.
I framtíðarsýn geðhjúkrunar-
fræðinga kemur fram að koma
megi í veg fyrir fjölda andlegra
og líkamlegra kvilla svo sem
langvarandi vanlíðanar og ör-
orku með aukinni
geðheilsugæslu og að aukin
geðheilsugæsla sé þjóðhagslega
hagkvæmur kostur og geti minn-
kað kostnað samfélagsins vegna
örorku og óhamingju manna.
Mismunun í gjaldtöku
Ásta sagði að í niðurstöðunum
hefði komið fram það álit hjúkr-
unarfræðinga á geðdeildum og
heilsugæslustöðvum að nauðsyn-
legt væri að auka þjónustu við
geðfatlaða á heimilum og auka
þyrfti fræðslu innan skólanna,
m.a. vegna vúnuefna og hvetja til
heilbrigðara lífs. Var bent á að
hjúkrunarfræðinga vantaði í
framhaldsskólum sem hægt væri
að fela þessi verkefni.
Hún sagði að auka þyrfti sér-
hæfða hjúkrunarþjónustu á heim-
ilum, ekki aðeins vegna lang-
vinnra sjúkdóma heldur og vegna
timabundinnar þjónustu við ein-
staklinga sem hægt væri að út-
skrifa af sjúkrahúsi en þyrftu
samt einhveija heimaþjónustu,
t.d. vegna lyfjagjafar.
Þá kom fram það álit í vinnu-
hópunum að nokkuð bæri á vax-
andi mismunun í gjaldtöku
sjúklinga. Launakerfí lækna réði
nokkru um það, m.a. aukin
áhersla á ferliverk sem gerði það
að verkum að þeir hefðu tilhneig-
ingu til að fá sjúklinga til sín á
stofu sem þýddi hærri gjöld fyrir
sjúklinginn en ef hann kæmi til
aðgerðar á sjúkrahúsi. Ásta sagði
jafnvel dæmi um að sama aðgerð
væri gerð á tveimur sjúklingum á
spítala en tilviljun virtist ráða því
hvort verkið væri skilgreint sem
ferliverk eða ekki. Stefnu- og
stjórnleysi væri fyrir hendi í
gjaldtöku sjúklinga.