Morgunblaðið - 11.07.1999, Síða 20

20 SUNNUDAGUR 11. JÚLÍ 1999
MORGUNBLAÐIÐ
BONDI OG NEYTANDI
ERU SAMHE RJAR
Með því að nýta ný atvinnutækifæri og
efla gæðastjórnun getur íslenskur land-
búnaður eflst á ný þótt ljóst sé að ekki
þurfi að nýta allar jarðir í framtíðinni,
--------------7-------------------------
segir Guðni Agústsson landbúnaðarráð-
herra í viðtali við Kristján Jónsson,
Ráðherra telur að hægt sé að afla markaða
erlendis meðal kröfuharðra neytenda.
Morgunblaðið/Jim Smart
GUÐNI Ágústsson Iandbúnaðarráðherra. „Afurðaslöðvarnar verða að skila arði og þurfa aðhald og
kröfugerð af hálfu bænda um góðan rekstur."
MIKLAR framfarir
hafa orðið í ís-
lenskum land-
búnaði á seinni
árum en jafn-
framt hefur bú-
um og bændum fækkað hratt eins
og víðast á Vesturlöndum. Bændur
hafa á síðari áratugum verið ódeigir
að tileinka sér tækninýjungar og
margir þeirra nota nú tölvur og sér-
hannaðan hugbúnað til að fylgjast
með ástandi bústofnsins. Hundruð
bænda sækja endurmenntun að
Hvanneyri ár hvert.
Verð á ýmsum landbúnaðarvör-
um til neytenda hefur lækkað, úr-
valið stóraukist, gæðin á algengustu
neysluvörum standast samjöfnuð
við grannlöndin. Útflutningsbætur
voru afnumdar upp úr 1990 og tekið
upp kerfi fullvirðisréttar eða kvóta
sem er framseljanlegur í mjólkur-
framleiðslunni. Nokkuð hefur verið
slakað á innflutningsbanni en enn
er þó innflutningur háður takmörk-
unum og innlend framleiðsla garð-
ávaxta vemduð fyrir samkeppni.
Neyslumunstrið hefur breyst, sala á
svína- og alifuglakjöti aukist en
mjög dregið úr neyslu dilkakjöts.
„Bændur verða að vera í eilífri
gæðastjórnun, frá morgni til kvölds,
ef þeir ætla að standa sig í framtíð-
inni,“ segir Guðni Agústsson, nýr
landbúnaðaráðherra en hann er á
því að íslenskur landbúnaður eigi
ýmis sóknarfæri. Hann var spurður
hver væru helstu viðfangsefnin
næstu árin.
„Við verðum í fyrsta lagi að átta
okkur á því að landbúnaður er á
seinni árum orðinn mun víðtækari
atvinnugrein en áður var. Hann
snýst ekki bara um ær og kýr. Þeim
sem framleiða mjólk og sauðfjáraf-
urðir hefur fækkað en spumingin er
hvemig okkur tekst að tryggja góða
afkomu hjá þeim sem við atvinnu-
greinina munu starfa og skjóta um
leið nýjum stoðum undir hana og
nýta betur ýmsar ónýttar auðlindir.
Eg er sannfærður um að í slíkum
auðlindum íslenskra sveita geta ver-
ið verðmæti tíu álvera ef við næðum
betri tökum á til dæmis fiskeldinu,
veiði í ám og vötnum. Mörg vötn á
hálendinu era ónýtt að þessu leyti.
Eg nefni líka nýjar og vaxandi
greinar eins og landgræðslu og
skógrækt.
Við höfum gert mistök, við fóram
klaufalega að í ullariðnaðinum.
Akureyringar vora með hundrað
starfa í þessari grein fyrir nokkrum
árum. Fyrir 12 eða 13 árum gerðist
það eins og hendi væri veifað að
menn kúventu og fullyrtu að gömlu,
íslensku sauðalitimir væri of púka-
legir. Farið var að lita ullina og
markaðurinn eyðilagður í stað þess
að halda sig við sauðalitina. Nú era
þeir orðnir vinsælir.
Það er líka að verða viðhorfs-
breyting í þjóðfélaginu. Þótt jarðir
hafi verið að fara í eyði trúi ég því
að vegna samgöngubyltingarinnar
verði sveitin vinsæl á ný. A næstu
öld getur orðið eftirsóknarvert og
jafnvel tíska að búa á jörð uppi í
sveit, margir vilja til dæmis fá að
búa með hesta, íslenski hesturinn er
ekki bara hold og blóð heldur gæð-
ingur og snillingur sem er elskaður
og dáður um allan heim og á engan
sinn líka. Og skáldin geta búið uppi
í sveit eins og Halldór heitinn Lax-
ness var gott dæmi um. Eg held að
sveitimar eigi eftir að byggjast upp
á ný og þróuninni verði að því leyti
snúið við.
Þetta verður auðvitað misjafnt en
getur gerst víða, ekki síst ef við ná-
um að nýta betur hve gott ferða-
mannaland Island er og höfum líka í
huga nýja tækni eins og ljósleiðara.
Eg á við að með fjölbreyttara at-
vinnulííi, ekki aðeins búskap, fólki
sem vinnur að verkefnum annars
staðar, jafnvel úti í heimi en býr í
sveitinni, gæti þróunin breyst.
Tíska og skammaryrði
Nú er orðið tíska hjá mörgum í
öðram Evrópulöndum og í Ameríku
að vera eins og íslenskur sveitamað-
ur, klæðast lopapeysu, eiga íslensk-
an hund og íslenskan hest. I Banda-
ríkjunum og Kanada era til menn
sem búa af alúð með íslenskar sauð-
kindur og þar er líflambið selt á 70-
80 þúsund krónur, ekki fimm þús-
und eins og hér.
Þar er þetta tíska en hér á landi
hefur fram á síðari ár verið
skammaryrði að vera sveitamaður.
En það era forréttindi að hafa fæðst
og alist upp í íslenskri sveit og
áhyggjuefni að ný kynslóð alist upp
án þess að fá tækifæri til að fara í
sveit. Þótt bömin vilji komast að-
eins fá þeirra að.“
Nú era bændur margir orðnir
tölvuvæddir, nota hugbúnað eins og
Fjárvís og fleiri gagnabanka til að
fýlgjast með framleiðslunni. En
fara sumir offari í tækjakaupum og
fjárfestingum?
„Þetta hefur lagast mjög. Eg hef
kynnst ungri og mjög efnahagslega
þenkjandi kynslóð í sveitunum sem
trúir á landbúnaðinn og vill hafa at-
vinnu sína af honum. Hún sækir
þekkingu sína meðal annars að
Hvanneyri þar sem gerðar era til-
raunir með nýjar vélar og því er
komið betra skikk á þessi mál en
var. Þama eram við á réttri leið.
Þegar ég var sjálfur í búfræði-
námi sagði Gunnar Bjamason, sem
kenndi mér, að íslenskir bændur
styngju í stúf við starfsbræður sína
annars staðar í veröldinni vegna
þess hve framsæknir þeir væra og
þyrstir í nýjungar og breytingar.
Við höfum auðvitað séð þetta birt-
ast í framkvæmda- og vélagleði hér,
sumt af því var náttúralega óhóf.
En ég held að þetta sé mjög að
breytast.“
„Frá haga til maga“
Hvað viltu segja um þá hugmynd
að taka upp vottun þannig að hægt
sé að rekja feril vörannar, að neyt-
endur geti séð hvaðan varan komi?
„Þetta er einmitt það sem við
þurfum að huga að. Menn hafa í
þessu sambandi fundið upp slagorð-
ið „Frá haga til maga“. Hér þarf að
koma á skilmerkilegri vottun og ég
er viss um að það myndi efla land-
búnaðinn ef við yrðum fyrst þjóða
til að koma málum atvinnugreinar-
innar í þennan farveg. Þá gæti fólk
vitað hvaðan af landinu kjötið, eggið
eða kartaflan kæmi, jafnvel af
hvaða bæ.
Vistvænn, íslenskur landbúnaður,
með mengunarlausan áburð, án
lyfjaleifa í afurðunum, með upp-
ranavottorði svo að fólk geti treyst
matvælunum, er krafa dagsins sem
borin er fram bæði hér og erlendis.
Við eram allt í einu orðin í fremstu
röð í heiminum vegna hreinleikans
og þess hvemig við höfum staðið að
gæðamálum. Þetta er svigrúm sem
verður að nýta, nýtt tækifæri.“
Við notum nú mikið innflutnings-
hömlur til að vemda innlenda fram-
leiðendur landbúnaðarafurða. Ef
við hugsum okkur að sækja inn á
erlenda markaði verður þess þá
ekki krafist úti að við slökum meira
á þessum hömlum?
„Innflutningurinn var mikið
deilumál. Eftir að gerðir vora al-
þjóðasamningar og leyfður nokkur
innflutningur eftir ákveðnum regl-
um keppa menn nú kannski af meiri
hörku á markaðnum hér. En gæði
vörannar okkar, hvort sem það er
ostur eða annað, standast sam-
keppnina og þessar breytingar hafa
ef tá vill aukið sátt og frið um land-
búnaðinn þegar til lengri tíma er lit-
ið.
Ég er auðvitað fylgjandi því að
við stöndum við alþjóðaviðskipta-
samninga sem gerðir hafa verið,
hvikum hvergi frá þeim en veitum
mönnum hér aðlögun og tíma. Ný
sjónarmið munu koma inn í þessa
samninga og þeir verða okkur hag-
stæðari. Krafan um hreinleika og
góða meðferð á skepnum er okkur í
hag, einnig að geggjaðar skítaverk-
smiðjur stundi ekki matvælafram-
leiðslu eins og viðgengst víða í Evr-
ópu og Ameríku.
Þessir samningar geta líka valdið
því að um leið og niðurgreiðslur og
útflutningsbætur lækka í heiminum
vaxi möguleikar okkar. Við þurfum
á öflugum heimamarkaði að halda
en verðum að athuga vel hvort við
eigum ekki ef til vill meiri mögu-
leika en ýmsir aðrir á heimsmarkaði
vegna hollustu afurðanna okkar.
En því má ekki gleyma að landið
er sérstakt að því leyti að hér er
ekki við mikla sjúkdóma að glíma í
atvinnugreininni. Það á ekki að vera
svo að fólk læri fyrst að meta land-
búnaðinn okkar þegar eitrað mat-
væli berast á neytendaborð eins og
gerðist í Evrópu fyrir skömmu. Því
verður ekki flutt inn til dæmis hrátt
kjöt í stóram stíl nema með mikilli
aðgát. Við verðum að verja bústofn-
inn sem er mjög viðkvæmur sakir
einangranar.“
Bændur hafa boðið hér ferskt
lambakjöt utan hefðbundins slátur-
tíma. Þarf meiri nýbreytni af þessu
tagi?
„Sem betur fer hafa menn tekið
upp á þessu, sú var tíð að bóndinn
lét kindumar bera á sama tíma og
slátra þurfti lömbunum ákveðinn
dag í september eða október. Nú er
verið að lengja sláturtíðina, hún
hefst á á miðju sumri og er fram
eftir öllum vetri.
Tekjurnar aukast, það er með
bóndann eins og aðra að veskið hef-
ur áhrif á það hvemig hann hugsar
og framkvæmir. Og hugsun neyt-
andans verður að ráða, bóndinn
verður að fylgja þeirri hugsun eftir
til að halda sínum markaði. Bóndinn
og neytandinn eiga sameiginlega
hagsmuni.“
Ferðaþjónusta og skógrækt era