Morgunblaðið - 07.12.1999, Blaðsíða 33

MORGUNBLAÐIÐ
ÞRIÐJUDAGUR 7. DESEMBER 1999 33
ERLENT
Rússar kjósa nýtt |)ing eftir rúmar tvær vikur
Nú er komið að framtíðinni
eftir Serqej
Kíríjenko
©The Project Syndicate.
RÚSSNESK stjómmál eru engin
pólitísk steppa. Rússneskir kjósend-
ur geta ekki tekið stefnuna til vinstri
í einum kosningum og til hægri í
þeim næstu, óhræddir við að falla
fram af brúninni. í þingkosningun-
um 19. þessa mánaðar og forseta-
kosningunum næsta sumar er
spurningin hvort landið eigi að halda
áíram á umbótabrautinni eða snúa
við yfir gjána miklu.
í síðustu kosningum til dúmunnar
kusu margir eins og þeir sæju for-
tíðina í rósrauðum bjarma og sökn-
uðu gamla góða sovéttímans þegar
menn fengu laun sín greidd, framtíð-
in breyttist ekki og fólk þurfti ekki
að vinna of mikið. Skoðanakönnun
frá því í september sýnir að þessi
söknuður er enn til staðar: 48% að-
spurðra sögðust vilja að Leoníd
Brezhnev yrði aftur forseti.
Merku tímabili að ljúka
Þessar raddir skipta máli, en mik-
ilvægi þeirra minnkar með hverjum
deginum sem líður. Það er vegna
þess að merku tímabili í sögu Rúss-
lands er að ljúka. Það stóð aðeins í
níu ár en áhrifum þess má jafna við
valdatíð Péturs mikla og byltingu
bolsévíka. Þetta hefur verið ótrúlegt
breytingaskeið, menn hafa ýmist
efnast gríðarlega eða misst aleiguna,
en á þessum tíma hafa milljónir
manna einnig lært að sjá fyrir sér af
eigin rammleik, án þess að andlits-
laus stóri bróðir vaki yfir þeim.
Nú er í tísku að hæðast að umbót-
unum og segja þær misheppnaðar.
En háðsglósumar byggjast á mis-
skilningi. Taka hefði mátt á ýmsum
málum með öðrum hætti en þrátt
fyrir söknuðinn efth’ öryggi hins al-
máttuga ríkis höfum við gengið svo
langt í umbótaátt að kommúnisman-
um hefur verið stungið í glatkistu
rússnesku sögunnar. Sú staðreynd
að afturhvarf til kommúnisma er
ekki lengur mögulegt er ef tO vill
mesta afrek Borís Jeltsíns sem for-
seta.
Tökum sem dæmi fjármálakrepp-
una í ágúst, þegar ég kom sjálfur við
sögu. Stjórn mín féll vegna hennar
en næstu ríkisstjómir undir forsæti
Prímakovs og Stepashíns komu
þeirri stefnu sem hún markaði í
íramkvæmd. Þrátt fyrir talið um að
allt sem við gerðum hefði verið rangt
og að þörf væri á nýrri stjómar-
stefnu vora engir aðrir kostir fyrir
hendi. Tæpt ár leið þar til aðgerðim-
ar, sem við lögðum til, tóku að bera
árangur og dýrmætur tími glataðist
en þetta ár fór ekki alveg til spillis.
Þetta var mjög lærdómsríkur tími
fyrir alla. Nauðsyn þess að við lifð-
um ekki um efni fram var svo augljós
að næstu tvö árin samþykkti dúman
spamaðaraðgerðir sem stjóm mín
hefði ekki getað látið sig dreyma um.
Mikilvægasta verkefnið nú er ekki
að grafa leifar kommúnismans held-
ur miklu frekar að vinna bug á
spilltri og stirðbusalegri skrifræðis-
og fámennisstjóm sem lýsir sér í því
að kerfiskarlarnir era bæði athafna-
menn og stjómmálamenn og h'ta
Þegar fólk er spurt
„hver er flokkur fram
tiðarinnar, flokkur
barnanna okkar?“
nefnir það aldrei
kommúnista eða
þjóðernissinna en
setur Samband
hægriaf lanna og Ja-
bloko efst á listann.
ekki á hlýðni við lögin sem skyldu
heldur nokkuð sem hægt sé að semja
um. Flestir Rússar vita að slíkt ríki
er hættulegt og getur ekki náð ára-
ngri. Þeir hafa einhvern veginn látið
sér það lynda vegna þess að það er
svo kunnuglegt, svo rússneskt.
Spilling og vanhæfni í stjómkerf-
inu er samt ekki aðeins arfleifð
kommúnismans. Fyrir byltinguna í
Rússlandi komst lögreglan að þeirri
niðurstöðu að aðeins þrír af 33 ríkis-
stjóram hefðu ekki þegið mútur.
Embættismenn kommúnistaflokks-
ins héldu aðeins í þessa hefð græðgi
og áráttu til að skara eld að sinni
köku.
Astandið í Rússlandi nú minnir
einnig á annað sem tíðkaðist fyrir
byltingu Leníns. Lesi menn endur-
minningar Sergejs Witte, forsætis-
ráðherra á keisaratímabilinu, skilja
þeir að frjálslyndur og framfara-
sinnaður embættismaður var þá
eina máttarstoð umbóta, rétt eins og
nokkrir embættismannanna í fá-
mennum hópi ráðgjafa Jeltsíns nú.
Með heppni verður hægt að stíga
nokkur skref fram á við. Hafi Rússar
ekki heppnina með sér má hins veg-
ar búast við bakslagi af völdum aft-
urhaldsseggja. Vandamálin sem
Witte ghmdi við era þau sömu og við
höfum staðið frammi fyrir á þessum
áratug: spilhng, uppgerðarföður-
landsvinir sem leggjast gegn öllu
sem útlenskt er (m.a. fjármagni) og
stjórn- og dómskerfi sem lætur
hagsmunahópa ráðskast með sig í
stað þess að verja ríkið fyiir þeim.
Ekkert ríkisvald var til
Það sem Rússar þurfa á að halda
er bæði efnahagskerfi og ríki sem
fer eftir réttarreglum. Fjögur fyrstu
árin eftir að Jeltsín var kjörinn for-
seti var ekki til neitt virkt ríkisvald; í
allsherjarslagsmálunum sem vom
tekin íyrir markaðsumbætur réð
mátturinn úi’slitum um allt. Tilraun-
h’ ríkisstjómarinnai’ árið 1997 til að
skerða vald fámenns hóps embættis-
manna urðu til þess að hún var leyst
upp.
Ríkið hefur þó öðlast nokkum
styrk nýlega og miklu máh skiptir
hvernig það notar hann. Ef ríkið ein-
beitir sér að því að setja skýrar
reglur og láta þær ná jafnt yfir alla
verður það til góðs fyrir samfélagið.
Ef i-íkið fer hins vegar eftir gömlu
rússnesku hefðinni og reynir að
stjóma öllu verða afleiðingarnai’
jafnalvarlegar og þær sem skortur-
inn á ríkisvaldi hafði á íyrstu fjóra
ámnum í valdatíð Jeltsíns.
Með hhðsjón af þessu er erfitt að
ofmeta mikilvægi komandi kosninga
í Rússlandi vegna þess að þær eiga
eftir að ráða úrslitum um framtíð
rússneska ííkisins. Takmarkað rík-
isvald verður aðeins til ef sá hluti
landsmanna, sem lætur sér annt um
frelsi, eignarrétt og öryggi, lætur að
sér kveða í stjómmálunum. Rúm-
lega 60 af hundraði Rússa telja að
þeir geti framfleytt sér sjálfir og
vilja ekki vera undir vemdarvæng
ríkisins. Þessi mikilvægi hluti hins
nýja Rússlands lætur að sér kveða í
efnahagslífinu en kærir sig kollóttan
um stjómmál.
Kjósendur undir þrítugsaldri em
um 29% af öllum íbúum landsins en
aðeins um 3-5% þeirra neyta at-
kvæðisréttar síns. Því meiri sem
menntun þeirra er þeim mun minni
virðist kjörsóknin vera; meðal þeirra
sem aldrei kjósa er hlutfall þeirra
sem hafa mikla menntun tvöfalt
hæma en þeirra sem hafa litla
menntun. Greindasta fólk Rússlands
hefur verið gert afhuga stjómmálum
svo lengi að það vill aðeins þvo hend-
ur sínar af þeim. Þetta er nokkurs
konar póhtískt þunglyndi.
Hægt er að lækna þunglyndi, en
aðeins með því að gefa sjúklingnum
jákvæða framtíðarsýn. Hægri- og
miðflokkarnir, Samband hægriafl-
anna og Jabloko, hafa slíka sýn og
fólk veit það. Þegar fólk er spurt
„hver er flokkur framtíðarinnar,
flokkur barnanna okkar?“ nefnir það
aldrei kommúnista eða þjóðemis-
sinna en setur Samband hægriafl-
anna og Jabloko efst á hstann. Þeir
sem aðhyllast umbætur verða nú að
gera gangskör að því að sannfæra
Rússa um að nú sé komið að framtíð-
inni.
Sergej Kiríjenko. fyrrverandi for-
sætisráðherra Rússlands, er fram-
bjóðandi í borgarstjórakosningun-
um í Moskvu.
Lagerútsala
á þúsaldamótum _
Dauphin 2349
verð.___tilboð
m/örmum00 fetKHlil kr.
Dauphin 2344
verð^,_tilboð
m/stilliörmumJ&SffíT Miltutli) kr.
Dauphin 2239
Drabert Entrada
veró JjjMrecrkr.
Ero 522
verð tilboð
án arma_^LSOT fflEEE kr.
m/örmum_3&t5CtT" KMWiIH kr.
m/stihiörmumkl.irailil kr.
Kheops 40
VerðJirSOtfkr.
tilboð
verð. tilboð
m/örmumJx3*900 MiKaiIil kr.
Dauphin 2234
ver^. tilboð
m/stilliörmum.4?r9TJO HiiiMil kr.
tilboð
tilboð
tilboð
í Hallarmúla -á meðan birgðir endast
Skrifstofustólar:
Þú sparar
15.700 kr,
Þú sparar
allt að
7.000 kr.
Þú sparar
1.600 kr.
Þú sparar
3.600kr.
Þú sparar
18.000 kr,
Þú sparar
11.800 kr.
Skrifborð, gesta- og fundarstólar
40-70% afsláttur
Skrititctjubúnaður
Hallarmúla 2 Sími 540 2030