Morgunblaðið - 07.12.1999, Page 56

5*6 ÞRIÐJUDAGUR 7. DESEMBER 1999
MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
V-
Vanhugsuð
A UNDANFORN-
UM mánuðum og mis-
serum hefur farið fram
nokkur umræða um
hópuppságnir sem tæki
í kjarabaráttu. I því
sámbandi hafa Váðherr-
ar í ríkisstjórn ítrekað
talað um nauðsyn þess
að banna slíkar upp-
-^agnir með lögum. Und-
ir þetta hafa tekið ýmsir
aðilar, þar á meðal full-
trúar Alþýðusambands
í slands og er það miður.
Á málflutningi þessara
aðila er svo að skilja að
hvers kyns mismunun
sé af hinu illa, ótækt sé að opinberir
starfsmenn búi við önnur og betri
kjör en starfsfólk á almennum vinn-
umarkaði. Þörf sé á að samræma
reglur um vinnustöðvanir og banna
hópuppsagnir með lögum.
Óréttmætur
málflutningur
Ögmundur Jónasson
bann við hópuppsögn-
um, var hann tekinn á
orðinu og óskað eftir
heildarendurskoðun
laganna. Slíkt kvað
ráðherra æskilegt en
lagabreyting nú sam-
kvæmt uppskrift rík-
isstjórnarinnar gæti
hins vegar ekki beðið.
Slegið á
útrétta hönd
BSRB, BHM pg
Kennarsamband ís-
lands mótmæltu þess-
um vinnubrögðum
harðlega en buðu engu
að síður upp á samkomulag um
nokkrar breytingar á þeim leikregl-
um sem gilda um vinnudeilur þar
sem farið yrði bil beggja en þó reynt
að samræma reglurnar því kerfi sem
er á almennum vinnumarkaði. Fyrir
þessu reyndist ekki heldur vera
Samningar
Þessi málflutningur er hvorki
U^ttmætur né byggður á þekkingu. í
fyrsta lagi hefur það margoft komið
fram að forsvarsmenn opinberra
starfsmanna eru andvígir því að
beita hópuppsögnum í kjarabaráttu
og hefur sá sem þetta ritar margoft
lýst áhyggjum yfir því að slíkar að-
ferðir komi í bakið á launafólki þegar
fram líða stundir. Jafnframt hefur
verið hvatt til þess að gerðar verði
breytingar á lögum um kjarasamn-
inga opinberra starfsmanna sem
rýmka réttindi þeirra þannig að þeir
Mi eigi við lakara réttindakerfi en
^rist á almennum vinnumarkaði.
Rök megi færa fyrir því að þung-
lamalegt kerfi sem opinberir starfs-
menn búa við auki líkur á því að fólk
grípi til ráða á borð við hópuppsagnir
í kjarabaráttu sinni.
Staðreyndin er nefnilega sú að op-
inberir starfsmenn búa við miklu
þrengri kost í þessu efni en gerist á
almennum vinnumarkaði. Þannig
eru til dæmis allar ákvarðanir um
verkfallsboðun flóknari og erfiðari,
krafist er hærra þátttökuhlutfalls í
atkvæðagreiðslu, ekki er kostur á að
fresta verkföllum eða hnika til dags-
etningum og þannig mætti áfram
telja. Þegar fjármálaráðherra fyrir
hönd rikisstjórnarinnar lýsti því yfir
vilji væri til að samræma reglur
sem gilda hjá opinberum starfs-
mönnum þeim sem eru við lýði á al-
mennum vinnumarkaði, og í því sam-
hengi bæri að skilja frumvarp um
Frumvarp ríkisstjórn-
arinnar, og þá ekki síst
hvernig er að því staðið,
segir Ögmundur Jónas-
son, færir okkur heim
sanninn um hve mikið
ríkisstjórnin á ólært í
samskiptum sínum við
launafólk.
hljómgrunnur í Stjórnarráði íslands.
Kom nú í ljós hve holur hljómur
hafði verið í fyrri yfirlýsingum um
nauðsyn samræmingar. Ekki er nóg
með að þessi vinnubrögð séu ámælis-
verð. Þau samræmast ekki anda
þeirra laga sem nú er verið að
krukka í en þau voru samþykkt á Al-
þingi árið 1986 í krafti þess að tryggð
hefði verið sátt milli viðsemjenda,
samtaka launafólks annars vegar og
fjármálaráðuneytis hins vegar.
Á síðari árum hefur virðing stjórn-
valda fyrir gagnkvæmu tilliti og
samstarfi farið þverrandi. Seint virð-
ist mönnum ætla að skiljast að til
þess að reglur verði virtar þarf að
ríkja sátt um grundvöllinn. Þetta er
sérstaklega mikilvægt þegar kemur
að samskiptareglum á vinnumarkaði
og skýtur það óneitanlega skökku
við þegar slegið er á útrétta hönd um
samstarf til breytinga.
I hverju skyldi liggja meginmunur
laganna um kjarasamninga opin-
ben’a starfsmanna og laganna um al-
menna vinnumarkaðinn? I fyrsta
lagi eru stórir hópar opinberra
starfsmanna án verkfallsréttar, eins
og t.d. lögreglumenn og tollverðir. í
öðru lagi býr verulegur hluti opin-
beira starfsmanna við takmarkaðan
verkfallsrétt eins og t.d. starfsfólk
heilbrigðisstofnana þar sem skylt er
að ti'yggja nauðsynlega þjónustu
komi til verkfalls. I þriðja lagi er
stjórnvöldum óskylt að verða við
lausnarbeiðni ríkisstarfsmanns eða
samþykkja uppsögn hans ef svo
mai'gir leita lausnar samtímis að til
auðnar horfi um starfrækslu við-
komandi stofnunar. Engar sambæri-
legai- reglur takmarka rétt starfs-
manna á almennum vinnumarkaði til
þess að segja upp störfum sínum eða
að boða til verkfalla. Það er því
furðulegt að tala um nauðsyn þess að
samræma reglur á vinnumarkaði
með því einu að teygja reglur um
bann við hópuppsögnum yfir á opin-
bera vinnumarkaðinn. Er þá ætlunin
að áfram verði við lýði lagaheimildir
um að framlengja ráðningarsamn-
inga opinberra starfsmanna? Eða á
að fella þær niður til samræmingar
við almenna markaðinn? Þessa
heildarsýn skortir og er sjónarhorn-
ið takmarkað við einstök atriði.
Er þetta til marks um
það sem koma skal,
fjármálaráðherra?
Reynslan sýnir okkur að þegar í
alvöru er látið reyna á samstarf þá
ber það ríkulegan ávöxt. Endanleg
niðurstaða í samningum BSRB,
BHM og Kennarsambandsins ann-
ars vegar og ríkisvaldsins hins vegar
- og síðar sveitarfélaganna, um lí-
feyrismál var báðum málsaðilum að
skapi. Umrætt frumvarp ríkisstjórn-
arinnar og þá ekki síst hvernig er að
því staðið færir okkur heim sanninn
um hve mikið ríkisstjórnin á ólært í
samskiptum sínum við launafólk.
Það má vel vera að hún telji sig ekki
þurfa að hafa áhyggjur af framkomu
sinni við samtök launafólks í al-
mannaþjónustu eins og sakir standa.
Ef takmark hennar með þessum
lagabreytingum er hins vegar að
tryggja sanngjarnar samskiptaregl-
ur eins og látið er í veðri vaka þá
gæti það reynst þjóðráð að leggja
upp í þá för með sanngirnina að leið-
arljósi. Ef þessi vinnubrögð nú eru
til marks um það sem koma skal í
samskiptum aðila þá mega stjórn-
völd gjarnan vita að svo má níðast á
góðum samstarfsvilja þeirra sam-
taka sem í hlut eiga að fólki ofbjóði.
Höfundur er fommður BSRB.
Opið bréf til Islendinga
ÞAÐ er erfitt fyrir
okkur almáttugu íbúa
suðvesturhluta íslands
að skilja hinn svokall-
aða „landsbyggða-
vanda“, enda er okkur
^fiestum nokkuð sama.
Skoðanakannanir hafa
leitt í ljós að meirihluti
okkar er reiðbúinn til
að dæma fleiri hundruð
Austfirðinga til refsi-
vistar á höfuðborgar-
svæðið fyrir þann
skelfilega glæp að vilja
reisa álver á Reyðar-
firði. Bygging álversins
er þó í sjálfu sér ekki
glæpur, en til þess að það fái að rísa
þarf að ráðast inn í einkalíf fugla og
hreindýra og sökkva mýrlendi þar
§jwn þessi grey dvelja nokkra mán-
uði á ári.
Orð á borð við Eyjabakkar, GSM,
internet, klónun, miðlægur gagna-
grunnur, rimax, thai bo og viagra
eru allt tiltölulega ný orð í orðabók
almennings. Fyrii' tveimur árum var
erfitt að finna íslending sem hefði
tki giskað á að Eyjabakkar væru
ihvers staðar í Vestmannaeyjum
og tengdust líklega Þjóðhátíð á ein-
Einar Solheim
hvern hátt. Ég hef því
mikið velt fyrir mér
hvernig stendur á því
að við höfum tekið
þessa mýri í fóstur og
með því snúið baki við
öðrum „tískufyrirbær-
um“ á við hagvöxt, er-
lendar fjárfestingar og
jöfnun lífskjara. Eftir
víðtækar rannsóknh'
fann ég svarið! Það er
til eitthvað sem heitir
„umhverfísvernd" og
það er enginn maður
með mönnum nema að
eiga eitt svoleiðis.
Umhverfisvernd hef-
ur öðlast svo mikla virðingu í sið-
menntuðum samfélögum að það þyk-
ir jafn fráleitt að setja sig upp á móti
umhverfisverndarsjónarmiðum og
að mæla gegn friði. Það er því auð-
velt fyrir okkur íbúa á SV-hominu að
hafna virkjunarframkvæmdum
vegna háleitra umhverfissjónarmiða.
Sérstaklega þegar Ómar Ragnars-
son, sem er hlutlaus í þessari um-
ræðu, sýnir okkur fréttamyndir með
svo ljóðrænum tilburðum að við
skiljum ekki hvers vegna þessir villi-
menn fyrir austan vilja endilega
Umhverfisvernd
Eins og við flest vitum,
segir Einar Solheim,
er erfíðara að taka mark
á stjórnmálamönnum
en venjulegu fólki.
sökkva Snæfelli ásamt öllu nánasta
umhverfí.
Mér hefur fundist menn skiptast
nokkurn veginn í þrjá hópa eftir af-
stöðu og skoðanagrundvelli:
Hópur 1: Virkjunarsinnar
Þessi hópur telur að umhverfis-
áhrif Fljótsdalsvirkjunar geti ekki
verið það slæm að það réttlæti svipt-
ingu íbúa Austurlands á tækifærum
sem beðið hefur verið eftir í að
minnsta kosti áratug. Þessi hópur
fær gjarnan á sig stimpilinn „vondi
kallinn" í fjölmiðlum.
Hópur 2: Umhverflssinnar
í þessum hópi eru um 5% af öllum
andstæðingum virkjunai'fram-
Dómar
heimsins
LÍÐANDI aldar
verður minnst vegna
þeirrar byltingar sem
orðin er í lifnaðarhátt-
um, en jafnframt fyrir
alvarlegustu umhverf-
isspjöll í sögu mann-
kynsins. Islendingar
hafa tileinkað sér nýj-
ungarnar og lyft gi'ett-
istaki í menntun þjóð-
arinnar, meðan
samfélagið hefur
þróast ógnarhratt. Eft-
ir stendur sú spurning
hvort vegið hafi þyngra
í menntamálum, kappið
eða forsjáin.
Skólamanninn Isak
Jónsson þarf ekki að kynna, en þessi
„ímynd kennai'a" er eftir honum
höfð:
- Valinn og mikilhæfur dreng-
skapannaður.
- Andlega heilbrigður með barns-
glatt brjóst.
-Gáfaður, framsækinn hugsjónai'-
maður og þrekmenni.
- Lærður, fjölmenntaður sannleik-
sleitandi, síbatnandi, allt reynandi.
- Sinnugur, minnugur, einbeittur,
úiTæðagóður, ósérhlífinn, glöggur
mannþekkjari og einlægur barnavin-
ur.
- Góður kennari er ærukær, hátt-
vís og samviskusamur maður, sem
„trúir öllu, vonar allt, umber allt“.
„Þó þessi skilgreining hafi staðist
tímans tönn prýðilega, hef ég ekki
ástæðu til að ætla að hún hafi
hljómgrunn meðal þeirra sem hafa
fjármála- og fjölmiðlavöldin. Skýr-
inga viðhorfsbreytingarinnar má ef-
laust leita víða, en förum nú hratt yf-
ir lífskjör og störf almúga kvenleggs
aftur fyrir síðustu aldamót.
Hún langamma fékk læknishend-
ur og stórt hjarta í vöggugjöf. Móðir
hennar sá fyrir þeim mæðgunum
með saumaskap og gaf henni allt sem
hún hafði komist yfir úr menninga-
rarfi þjóðarinnar. Laust fyrir síðustu
aldamót giftist hún og þau hjónin
byggðu hlýjan bæinn sinn á þeim
slóðum sem Hrafna Flóki hafðist við
á forðum daga. Þau voi'u þó bústólp-
ar, sem nutu gæða lands og sjávar og
lifðu af þeim og góðu lífi. Þau eignuð-
ust mörg börn og komu fleiri en þeim
vel til manns. Fyrsta barnabamið
ólst upp undir þeirra verndarvæng,
telpan sem fékk sína fyrstu menntun
hjá fjölskyldunni og farkennurum á
þessu Drottins blessaða heimili. Hún
tók svo fullnaðarpróf að lokinni
kvæmda. Þetta er hópur sem ég ber
mikla virðingu fyrir, því þetta fólk er
tilbúið til að fórna hluta af sínum
tíma og orku til að berjast fyrir ein-
hverju sem það trúir á. Ég vona að
þessi hópur eigi eftir að stækka
verulega því þetta er fólk sem getur
bætt heiminn með því að einbeita sér
að réttum málefnum. Hann á það þó
til að verða öfgafullur líkt og flestir
minnihlutahópar, og kvíði ég þeim
tíma er það verður kallað „fóstureyð-
ing“ að steikja sér egg.
Ég vil hvetja þennan hóp til að
hafa í huga að vernd mannlífs og
byggðar á Austurlandi skiptir miklu
máli. Einnig er margt sem ógnar
umhverfi okkar meira en Fljóts-
dalsvirkjun og ef til vill væri gagn-
legra að berjast í öðrum farvegi.
Hópur 3: Hræsriarar
í þessum hópi eru um 95% af
virkjunarandstæðingum. Þetta eru
þeir sem tilbúnir eru til að taka af-
stöðu með umhverfissinnum þegar
það kostar þá ekkert. Þessi hópur er
tilbúinn til að fórna grundvelli til
búsetu á Austurlandi vegna um-
hyggju fyrir náttúrunni, en flokkar
ekki ruslið sitt. Þetta fólk vill bjarga
fuglunum á Eyjarbökkum, en hefur
ekki fyrir því að kaupa fuglafóður
handa smáfuglunum sem berjast
fyrir lífi sínu hér á höfuðborgar-
svæðinu. Þeir bjóða sig ekki fram í
sjálfboðavinnu við skógrækt, leggja
nokkurra vikna form-
legr-i skólagöngu. Á
stríðsárunum réði hún
sig í vist í höfuðborginni
og átti þess kost að
mennta sig nokkuð í
tónlist og tungumálum.
Á húsmæðraskólanum
lærði hún allt sem talið
var að konum væri
gagnlegast á þeim tíma.
Mamma var húsmóðir á
á sínu heimili og drýgði
tekjurnar með sauma-.
skap. Ótakmörkuðu
frelsi til að kanna fjör-
una og leyndardóma
kirkjugarðsins lauk hjá
okkur smápúkunum,
þegar systur mínar höfðu gengið
með snert af bítlaæði um tíma. Al-
vara lífsins tók við, maður þurfti víst
að vera farin að kveða að í vorskólan-
um. Annars gæti maður lent í tossa-
Menntun
Með fullri virðingu
fyrir gildi steypunnar,
segir Kristín S. Sigur-
leifsdóttir, þá sanna
dæmin að skóli er
ekki hús heldur fyrst
og fremst fólk.
bekknum og þaðan áttu víst fáir aft-
urkvæmt. Fjölskyldan vonaðist til að
ég yrði nú stillt og dugleg að læra.
Við meðtókum hugmyndafræði Litlu
gulu hænunnar, vorum í bóknáms-
og listgreinum á morgnana og fórum
í íþróttir eftir hádegið.
Við stelpurnar fórum svo í handa-
vinnu, en strákarnir í smíði þegar
tími til kom. Eftir fullnaðarpróf stóð
valið um bóknám eða verknám. Á
sumrin tók ég út þjóðararfinn hjá
fólkinu mínu í sveitinni, fór í fiskinn
og kaupfélagið þegar ég hafði aldur
til. Nýstofnaður menntaskólinn tók
svo við og eftir stúdentspróf varð að
fara suður í háskóla, ef maður ætlaði
að afla sér sérmenntunar og starfs-
réttinda. Síðan hef ég stundum
skroppið heim í faðminn fjalla bláira,
sem stendur eins og fólkið jafn hnar-
reistur og fyrr, þótt peningalyktin sé
horfln og gargið í slorgráðugum
mávunum heyrist vart lengur.
ekki fram frjáls framlög til umhverf-
ismála og kaupa umhverfisvænar
vörur bara ef þær eru ódýrari. Þetta
fólk byggir sumarbústaði úti um allt
land án þess að hafa umhverfisáhrif í
huga og myndi seint sætta sig við að
fá ekki byggingarleyfi af umhverf-
isástæðum.
Erfitt er að gera greinarmun á því
hvort menn eru umhverfissinnar eða
hræsnarar. Á þetta sérstaklega við
um stjórnmálamenn. Eins og við
flest vitum er erfiðara að taka mark
á stjórnmálamönnum en venjulegu
fólki. Það er einhvern veginn inn-
byggt í stjórnmálaumhverfl að vera
eitthvað annað en menn gefa sig út
fyrir að vera (t.d. er Sjálfstæðis-
flokkurinn EKKI flokkur allra stétta
og stór hluti vinstri manna hefur
frekar sinn hag í brjósti en hinnar ís-
lensku alþýðu). Vinstri grænir hafa
markaðssett sig vel sem virkjunar-
andstæðingar. Fátt væri betra en ef
þarna væri á ferðinni flokkur fullur
af umhverfissinnum, en ég hef á til-
fmningunni að innan þein-a raða
leynist ófáir hræsnarar. Finnst mér
því eðlilegt að stjórnmálamenn sem
tala gegn Fljótsdalsvirkjun gefi upp
hvað þeir hafa gert í þágu umhverfis-
mála til að ekki verði litið á orð
þeiiTa sem hræsni.
Höfundur er nenmndi
( viðskiptafræði.
Kristín S.
Sigurleifsdóttir