Morgunblaðið - 07.12.1999, Side 76

76 ÞRIÐJUDAGUR 7. DESEMBER 1999
MORGUNBLAÐIÐ
FÓLK í FRÉTTUM
MYNDBÖND
Heiðvirðir
ræningjar
Plunkett og Macleane
(Plunkett and Macleane)
Leikstjóri: Jake Scott. Handrit: R.
Wade, N. Purvis og Charles
KcKeown. Aðalhlutverk: Robert
Carlyle, Jonny Lee Miller og Liv
Tyler. (97 mín) Bretland. Háskóla-
bíó, 1999. Bönnuð innan 16 ára.
MACLEANE (Jonny Lee Miller)
er hefðarmaður sem lagst hefur í
ræsið og Plunkett (Robert Carlyle)
er ótíndur þjófur
með göfugt
hjarta. Þegar
þessir tveir utan-
garðsmenn fara
að starfa saman
sem ræningjar
mega hinir vella-
uðugu fara að
vara sig, því mót-
tó þeirra Plunk-
etts og Macleane er að ræna þá ríku
og hirða ágóðann.
, ijj Segja má að þessi breska átjándu-
aldai' ræningjamynd skipi sér í flokk
eins konar poppaðra tíðaranda-
mynda, sem myndir á borð við „Wild
Wild West“ og „Ravenous" eru m.a.
dæmi um, en þar er lífgað upp á
mátulega raunsæislega endursköpun
liðins tímabils með tónlist og klippi-
tækni í anda tónlistarmyndabanda. I
Plunkett og Macleane verður þetta
galsafengin blanda af hefðarfólki,
hengingum og hipp-hopp tónlist sem
þrátt fyrir allt hefur yfir sér gróteska
fortíðarstemmningu. Þeir Cariyle og
Miller (sem hafa áður leikið saman í
,,Trainspotting“) eiga skemmtilegan
og samleik en Lyv Tyler er hins veg-
ar áberandi léleg í hlutverki breskrar
hefðardömu. En fyrst og fremst er
hér á ferðinni fremur sígild ræningja-
saga sem engum ætti að leiðast yfir.
Heiða Jóhannsdóttir
Oður til
kúrekans
Hásléttan
(The Hi - Lo Country)
"la"la
-2 Leikstjóri: Stephen Frears. Hand-
vrit: Walon Green. Byggt á bók Max
Evans. Kvikmyndataka: Olive Stap-
leton. Aðalhlutverk: Woody Harrel-
son, Billy Crudup og Patricia Arqu-
ette. (114 mín). Háskólabíó, 1999.
Bönnuð innan 12 ára.
HÁSLÉTTAN er gerð eftir skáld-
sögu Max Evans frá árinu 1961 og
segir frá vinunum og nautgripabænd-
unum Big Boy og Pete. Þeir eru báðir
að koma undir sig fótunum eftir her-
þjónustu og eiga
erfitt með að laga
sig að breyttum
tímum, ekki síst
Big Boy sem er
ósvikinn kúreki.
Þessi saga ereins
konar óður til
gamla vestursins
ogþeirra eigin-
leika sem prýða
þóttu góðan ká-
boja s.s. gamaldags karlmennsku,
heilinda og bræðralags. Þeir eigin-
leikar verða þó ekki alltaf jafn viðk-
unnalegir, a.m.k. ekki þegar Big boy
líkir góðum konum við trygglyndar
hryssur. Þetta er því dálítið gamal-
dags saga sem fær á sig sterkt yfir-
bragð fortíðarhyggju þegar hún hef-
«r verið ' færð í tregafullan og
litfagran gæðabúning. Myndin nokk-
uð vel gerð en líður mjög fyrir nátt-
úrulausan leik Billys Crudups sem
jafnframt er sögumaður. Woody
Harrelson sýnir hins vegar sterkan
leik í hlutverki Big Boy. Patricia
Arquette er seiðandi að vanda og leið-
Jralltaf dálítið rafmagn inn í myndina
(5egar hún er að verða of flöt.
Heiða Jóhannsdóttir
Sögurá
hvítu tjaldi
Fjallað er um myndina Truman-
þáttinn sem heimspekilega hug-
leiðingu um raunveruleika og
sýndarveruleika.
Guðni Elfsson, lektor í almennri bókmenntafræði við Háskóla íslands,er
ritstjóri bókarinnar og skrifar sjálfur tvær greinar í bókinni. Önnur
fjallar um kynferði í vampírumyndum og hin er yfirlitsgrein um afríska
kvikmyndasögu.
Landslag í kvikmyndum er umljöllunarefni greinar þar sem m.a. er
fjallað um Svo ájörðu sem á himni.
íslenskar vegamyndir eru eitt af umfjöllunarefnum bókarinnar;
hér sjást Fisher Stevens, Lili Taylor og Masatoshi Nagase í mynd-
inni Á köldum klaka.
afríska kvikmyndagerð, jafnvel í
löndum á borð við Burkina Faso
þar sem ríkir mikil fátækt og læsið
er aðeins 17%. Erlendir fræðimenn
hafa sumir misst andlitið þegar
þeir hafa frétt af því að við höfum
ekkert gert í þessum efnum. Ég
verð að játa að mér fannst gaman
að fást við þetta verkefni; ekki síst
þar sem það var eins og óplægður
akur. En ofboðslega margt er enn
ógert. Aður voru engar gloppur í
umræðum um kvikmyndir þar sem
ekkert var til. Segja má að nú sé
búið að búa til gloppur sem á eftir
að fylla upp í."
Af hverju heldurðu að þetta
framtaksleysi stafi?
„Við erum sérkennileg kvik-
myndaþjóð,11 svarar Guðni. „Allt
miðast við neyslu. Umræðan um
kvikmyndir hefur farið fram í
heimahúsum, samkvæmum og á
síðum dagblaða. Að mínum dómi
markast menningarlegt mikilvægi
m.a. af því hvar umræðan fer fram.
Við skoðun á því sýnir sig að ekki
hefur verið tekið mark á kvik-
myndaumræðu fram að þessu en
við verðum að gera bragarbót þar
á; þetta er áhrifamesti miðill sam-
félagsins sem á þátt í að móta okk-
ur öll.“
Hvað geturðu sagt mér um efni
bókarinnar?
„Það skiptist í fjóra meginhluta.
Sá fyrsti Kvikmyndir þjóðianda er
kvikmyndasaga eða sögulegt yfirlit
sem afmarkast við ákveðin ríki á
borð við Bandaríkin, Bretland, So-
vétríkin, Frakkland, Danmörku,
Kína og Indland. Annar hluti Kvik-
myndir og samfélag er fræðilegast-
ur og fjallar m.a. um tengsl kvik-
mynda við pólitík, feminisma,
stjörnukerfið í Hollywood og jafn-
vel endurgerð Free Willy í íslensk-
um veruleika. Þriðji hlutinn Kvik-
myndagreinar samanstendur af
ólíkum greinum um hrollvekjur,
stríðsmyndir, vegamyndir, dans-
og söngvamyndir og fleira. Þar er
tekið á ýmsum stefnum og straum-
um í kvikmyndum. Fjórði og síð-
asti kaflinn kallast Island og kvik-
myndir. Ég kaus að það fremur en
íslenskar kvikmyndir þar sem m.a.
er fjallað um afstöðu yfirvalda til
kvikmyndasýninga á fyrri helmingi
aldarinnar, birtingu Islands í er-
lendum myndum og sögu íslenskra
kvikmynda.“
Guðni segist feginn að bókin
varð ekki stærri en raun ber vitni.
„Ekki vegna þess að hörgull sé á
efniviði heldur hefði það kallað á
vandræði að þurfa öllu meira en
1000 síður. Það hefði samt auð-
veldlega verið hægt að þrefalda
bókina og ég er á því að það væri
Þekking á hreyfingu: JFK,
Schindler’s List og verkefni
gagnrýnandans eru eitt af við-
fangsefnum bókarinnar. Á
myndinni eru Liam Neeson í
hlutverki Schindlers og leik-
sljórinn Steven Spielberg.
hið besta mál ef svona bók kæmi út
á hverju ári næstu 50 árin. Ég veit
þó ekki hvort það fengi almennan
hljómgrunn. En það hafa alveg
áreiðanlega verið skrifaðar 50 bæk-
ur aðeins um Alfred Hitchcock."
Hvað tekur nú við?
„Nú fer bókin sína leið eða eins
og enskt ljóðskáld sagði: „Go little
book.“ Ég er að vinna að öðru
verkefni ásamt Astráði Eysteins-
syni prófessor, útgáfu á þýðingu
Jóns Þorlákssonar á Paradísar-
missi Miltons, 10 þúsund lína
trúarljóði frá 17. öld. Það verður að
teljast nær mínu sérsviði og hefur
þýðingin ekki komið út síðan árið
1878. Við erum að vinna að útgáfu
með formála og skýringum og
stefnum að því að koma bókinni út
fyrir næstu jól.“
Að lokum, hefurðu fengið ein-
hver viðbrögð við bókinni?
„Það er helst að menn hafi haft
orð á þykktinni,“ segir Guðni og
brosir. „Það eru sjálfsagt ekki
margir búnir að lesa hana í gegn.
Enda hafði ég það að takmarki að
fá alla sem hafa komið að kvik-
myndum til að skrifa í bókina svo
hún yrði hafin yfir gagnrýni," bæt-
ir hann við og glottir. „Það verður
nú sjálfsagt enginn hægðarleikur
að skrifa 50 orða dóm um 1000
blaðsíðna bók með 93 greinum eftir
73 höfunda og vel yfir 1.200 mynd-
um.“
En sú vinna leggst á aðra; Guðni
lætur sér nægja að klára úr bollan-
um og rölta heim á leið. Hann labb-
ar framhjá myndbandaleigunni án
þess að líta upp úr eigin hugsunum
og inn í 17. öldina þar sem Milton
bíður hans í félagi við Jón Þorláks-
son og rótsterkt kaffi. Þá mun
hann glíma við fornan texta fjarri
kvikmynduðum veruleika 20. aldar-
innar. En þegar allt kemur til alls;
er í raun svo mikill munur á hvítu
tjaldi og hvítum pappír?
Bókin Heimur kvikmyndanna er komin út
ER ísland ekki svolítið skrít-
ið? Hvernig er íslenska
hjarðmyndin? Hvað eni ná-
myndir? Og er heimurinn nú að
farast enn einu sinni? Þessum og
fleiri spurningum tengdum kvik-
myndum er velt upp í nýútkominni,
umfangsmikilli, metnaðarfullri og
löngu tímabærri bók sem nefnist
Heimur kvikmyndanna. Blaðamað-
ur mælti sér mót við ritstjórann,
Guðna Elísson, á Gráa kettinum að
morgni dags yfir kringlum og rjúk-
andi kaffi. Þetta fór þeim í milli.
Hvenær kviknaði hugmyndin að
þessu verki og hvers vegna er það
svona viðamikið?
„Hugmyndin kviknaði í fyrra-
vor og það liðu aðeins einn til tveir
mánuðir þar til ég fór á fullt,“ segir
Guðni. „Astæðan fyrir stærð bók-
arinnar er einfaldlega sú að ég
treysti því ekki að fleiri svona bæk-
ur kæmu út. Þetta er fyrsta bókin
sinnar tegundar; það tók okkur
hundrað ár að taka við okkur og ég
vildi hafa almennilegan skriðþunga
svo ekki yrði aftur snúið.“
Hvernig fór vaI á höfundum
fram?
„Það var gott tækifæri að vinna
að þessari bók þar sem segja má
að kvikmyndafræði hérlendis byrji
með henni. Af þeim sökum fannst
mér skipta máli að allir fengju að
vera með; ekki einhver einn skóli
skipaður útvöldum hópi. Við höfð-
um samband við 120 einstaklinga
og buðum þeim þátttöku; 73 af
þeim skiluðu efni sem er eins ólíkt
og einstaklingarnir eru margir
enda vildi ég hafa bókina stóra,
víðfeðma og fjölbreytta."
Nú ert þú ekki kvikmyndafræð-
ingur. Hvers vegna eru þau fræði
þér svo hugleikin?
„Ég eiginlega villtist inn á
þetta svið,“ segir hann og hlær.
„Mér finnst gott að það komi fram
að ég er ekki kvikmyndafræðingur
enda hef ég aldrei gefið mig út fyr-
ir það. Mitt sérsvið er ensk nít-
jándu aldar ljóðlist. En svona er að
búa á íslandi. Ef ég byggi í Banda-
ríkjunum væri ég eflaust að ranns-
aka ensku rómantíkina og líklega
farinn að leita enn lengra aftur eða
til 17. aldar.“
I svosem eins og eitt augnablik
er Guðni horfinn aftur í aldir, svo
rankar hann við sér og heldur
áfram: „Það sem skipti sköpum
var eigin áhugi og þrýstingur frá
nemendum sem höfðu mikinn
áhuga á kvikmyndum. Þegar ég
tók svo að mér vinnu að kvik-
myndaþættinum Taka 2 á Stöð 2
fyrir tilstuðlan Þóris Snæs Sigur-
jónssonar varð ekki aftur snúið. Ef
maður kemur fram í sjónvarpi vilja
allir að maður viti hvað maður er
að tala um og ég reyndi að uppfylla
þær kröfur. Þannig að þetta er eig-
inlega allt Þóri Snæ að kenna,“
segir Guðni glettnislega. „Sam-
vinna mín við nemendur sést best á
því að 25 þeirra skrifa í bókina og
hjálpuðu mér við hana með einum
eða öðrum hætti."
Var þetta ekki mikil vinna?
„Ég hugsa að þetta hafi verið
full vinna í ár enda vann ég 14 til
16 tíma á sólarhring síðustu þrjá til
fjóra mánuðina,“ segir hann og fær
sér kaffi; ekki veitir af. „Það eru
ekki færri en 2.500 vinnustundir í
þessu," heldur hann áfram og
hampar doðrantinum með erfiðis-
munum. „Og það er mjög einfalt
svar við því af hverju ég nennti
þessu. Það var hreint og beint
bráðnauðsynlegt. íslendingar eru
búnir að njóta kvikmynda í tæpa
öld en hafa aldrei hugsað um þær á
pappír. Það verður að teljast eins-
dæmi.“
Guðni er kominn á skrið: „Mun
meiri flóra ritaðs máls er í kringum