Dagblaðið Vísir - DV - 22.02.1983, Blaðsíða 34

Dagblaðið Vísir - DV - 22.02.1983, Blaðsíða 34
34 DV. ÞRIÐJUDAGUR 22. FEBRUAR1983. DÆGRADVÖL DÆGRADVÖL DÆ^l Þegar prjónaskap- urínn var stóriðja — og vökustaurar hélduuppi afköstum Prjónaskapur er ekki lengur stóriðja á Is- landl. fílú á timum prj'óna konur sér til afþreyingar mest eða til þess að búa til fagran grip og eigulegan eins og þann sem Hulda Jósefsdóttir sýnir okkur á þessari mynd. "MBk___________^. Nútímakonur íslenskar iöka prjónaskap eins og formæöur þeirra en þó aö margar hafi af þeim starfa nokkrar tekjur þá eru hinar miklu fleiri sem fást viö hann sér til hugarhægöar og skemmt- unar. En þannig hof't*- það ekki alltaf verið. I gamla daga var ými:,konar prjónles ein helsta út- flutningsvara þjóðarinnar; bæði karlar og konur sátu á f letum sínum í myrkrinu um langa vetur og hömuðust í prjónaskapnum. Þá var alsiða að karl- menn prjónuðu ekkert síður en konurnar og þeir harðvítugustu höfðu oft prjónana sína með sér í húsin og létu ekki einu sinni verk úr hendi falla meöan þeir gengu á milli og veður leyfðu! Prjónaskapur breiðist út frá Miðjarðarhafs- löndum noröur um Evrópu á síöari hluta miöalda, segir Elsa E. Guðjónsson í bæklingi sínúm varðandi efniö og berst hingað ti] Islands með enskum eöa þýskum eða jafnvel hollenskum kaup- mönnum. Elsta rituð heimild um prjónaskap er frá 1582, elsta prjónuð flík sem fundist hefur á Islandi er frá fyrri hluta 16. aldar og fannst á Stóru-Borg; árið 1624 er fyrst getið um prjónles í útflutningsskýrslu og voru það ár flutt út 72.000 pör af sokkum og 12.000 pör af vettlingum. Rúmri öld síðar, árið 1743, komust peysur fyrst á skrá og voru taldar rúmlega 1200, útfluttir sokkar yfir 200.000 pör vettlingar 110.000 pör. Við skulum láta þessa talnarunu duga — lengra mætti telja en við höfum væntanlega öll sannfærst um aö prjónles var um langan aldur sú stóriðja sem færði íslensku þjóðinni björg í bú þó að ekki nýttist hún því miður sem skyldi vegna haröýðgi Dana- konungs. Svo mikilvæg var þessi stóriðja að vinnuharðir húsbændur settu vökustaura sem kallaðir voru á augnlok hjúanna til þess að engum sigi blundur á brá. Staurar þessir voru gerðir úr smáspýtum, ámóta stórum og eldspýtur gerast nú á dögum. Stundum var og notað baulubein úr þorskhöfði eöa eyruggabein úr fiski og má nærri geta hvílíkt kvalræði þessi andstyggilegi tæknibúnaður hefur verið vansvefta f ólki. En nú er öldin önnur. Prjónaskapur er ekki lengur stóriðja, heldur smáiðnaður, skemmtun og list. Við höfum leitað til tveggja kvenna sem báðar koma mjög við sögu prjónaskapar og þó hvor á sinn hátt — Mjöll Snæsdóttir er vísinda- kona og gróf upp elsta prjónles landsins úr húsa- rústum Stóru-Borgar en Hulda Jósefsdóttir er listakona og hefur um árabil fengist við að „yrkja meö garninu sinu", eins og einn sænskur gagnrýn- andi komst að orði um verk hennar. FLIK ER MYND segir listakonan Hulda Jósefsdóttir Allt líf er list, sagði vitur maöur fyrir löngu, og þó aö þetta sé víst ansi stórtæk alhæfing og þar af leiöandi nokkuð varasöm þá er hitt löngu sannað að list- hneigður maður getur gert sér mat úr flestu sem á f jörur hans rekur. Sumir fara höndum um blautan leir og vinna úr honum fögur ker og aðra muni, sumir draga farða á dúk og skapa þar paradís litrófsins, aðrir kjósa aö hrærast í riki hljóma og hrynjandi og enn aðrir smíða ódauðleg listaverk úr þeim sömu orðum og allur þorri manna notar dags daglega til venju- legra samskipta. Ullin okkar góða er líka til ýmissa hluta fallin og þó að flest- um nægi að hafa hana til skjóls í kuldum þá eru líka til þeir sem brenna í andanum að glæða hana nýju, spennandi og óvæntu lífi og hefja petta rammíslenska nátúrunnar efni upp á hin æðri svið listarinnar. Ein slík kona er Hulda Jósefs- dóttir og þó að vissulega sé óra- tími liðinn frá því að Anna á Stóru-Borg og aðrar röskar kon- ur undir Eyjafjöllum voru að prjóna plögg á ástvini sína þá er ullin ennþá sú hin sama og kannski glíma íslenskar konur enn við svipuð vandamál og í þá daga. „Já, ullin er sú hin sama," segir Hulda Jósefsdóttir, ,,því að sauðfjárstofninn er enn hinn sami og landið líka en þó höfðu konurnar á Stóru-Borg á vissan hátt betri aðstöðu en við sem nú erum uppi. Þær gátu í fyrsta lagi valið sauöina sjálfar sem þeim leist best á og vildu nýta ullina af, þær gátu aðskilið þel og tog og ráðið samkembingu og þar með litunum og þetta er aðstaða sem ég vildi svo sannarlega fá aönjótalíka." — En nú er farið að blanda útlendri ull í þá íslensku! „Já, hún er blönduð ull frá Pils, peysa og slá í mórauðu og gráu, rammislenskum sauðalitum. Þessi glæsilegi klæðnaöur sómir sór vel á Sif Jónsdóttur og virðist hanta jafnt i starfi sem við önnur tækifæri. Hönnun HJ. Mynd BH. Nýja-Sjálandi og ég hef reyndar aldrei fengið skýringu á því hvernig á þeirri blöndun stendur og ég veit ekki til þess að ullar- verksmiðjumar hérlendis ráðg- ist neitt við hönnuði varðandi þá meðferð. En auðvitað væri langbest að þeir sem það kjósa ættu kost á ómengaðri, íslenskri ulltilsinnaþarfa." — Hvernig víkur því við að áhugi á ull til tiskufata hefur blossað svona upp á seinni árum? „Kannski vegna þess að ullin' er svo sígilt efni til klæðageröar, eins sígilt og nokkurt efni getur verið. Það er svo loftkennt, svo lifandi og fjaðurmagnað og býr yfir óþrjótandi leiðum til endur- nýjunar og sköpunar." — En nú verður væntanlega sá sem ætlar sér að skapa úr ull að taka eitthvert tillit til notagildis- ins því ekki er verra að einhver vilji klæöast flíkinni! ,,-Flík er mynd og mynd er annaöhvort góð eða vond og það er háð lögmálum myndlistarinn- ar hvort hönnun heppnast eða ekki. Fólk hefur sóst eftir mín- um flíkum en það er ekki mitt að ákveða hvort það gengur í þeim eða ekki. Það eina sem skiptir mig máli er að ná listrænum árangri í minni grein," sagði Hulda Jósefsdóttir.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.