Frjáls verslun - 01.09.1992, Blaðsíða 138

BÆKUR
en síðar þurfti að greiða. Tjaldið var
dregið frá fyrir japanska fjárfesta og
þeir streymdu inn í bandarískt efna-
hagskerfi.
BANDARÍKJAMENN SVÁFU Á
VERÐINUM GAGNVART EVRÓPU
A sama tíma sinntu þeir ekki
Evrópumálum sem skyldi. Burstein
sýnir fram á að aðeins lítill hluti banda-
rískra fyrirtækjastjómenda velti
vöngum yfir þróun Evrópu og fyrir
um þremur árum vissi aðeins lítill
hluti þeirra um hugmyndir um hið
mikla samrunaverkefni. Höfundur
heldur því fram að Bandaríkjamenn
hafi um of treyst á að ekki yrði af svo
sterkum samruna sem rætt er um og
að söguleg samstaða með Evrópu
myndi leggja þeim betri stöðu en t.d.
Japönum.
Japanir fylgdust hins vegar grannt
með umræðum og hafa lagt kapp á að
íjárfesta í Evrópu fyrir árið 1993, ef
þeim yrði úthýst eftir það, sem þeir
hafa mjög óttast. Þannig hafa helstu
fyrirtæki Japans gengið til samstarfs
við evrópsk fyrirtæki og fest sterkar
rætur á Evrópumarkaði.
Annar þáttur sem höfundur fjallar
um varðar þær mögulegu hættur sem
tengjast sterkum innri markaði
Evrópu. Hann varpar fram þeirri
spurningu hvort við séum nægilega
vel trygg gagnvart því stórveldi er
leiðir samstarfið, Þýskalandi. Hvað ef
Þýskalandi tekst ekki að gera krafta-
verk í fyrrum Austur-Þýskalandi? Ef
eftir situr atvinnulaus þjóð? Kann að
vera að sú ólga sem nú þegar kraumar
undir, vegna atvinnuleysis ungs
fólks, muni leiða til alvarlegra átaka?
Hvað ef verðbólgan rís í Þýska-
landi, eins og vísbendingar eru um?
Hvað verður þá um stöðugleika í
efnahagskerfi sameinaðrar Evrópu?
Mun Þýskaland telja þörf á eigin
kjarnorkuvopnum vegna óljósrar
framtíðar NATO og fækkandi sveita
Bandaríkjamanna í Evrópu? Ekkert
síður eru spurningar höfundar áleitn-
ar varðandi framtíð friðar í Evrópu:
Erum við orðin örugg með Austur-
blokkirnar? Munu kröfur þeirra kalla
fram vamarleysi Evrópu án þess að
ástandið þar eystra hafi tryggt okkur
varanlegan frið?
ÞETTA ER RANGT VIÐ
EFNHAGSSTEFNU BANDARÍKJAMANNA
Óneitanlega staðnæmdist ég
lengst við átölur Bursteins í garð
Bandaríkjamanna um hvað væri rangt
í efnahagsstefnu þeirra. Um galla í
skipulagi Ameríkukapítalismans segir
Burstein: „Það tekur skammtíma-
gróða fram yfir langtímavexti. Kerfið
hvetur til skyndineyslu á kostnað
sparnaðar og uppbyggingar á innra
kerfi, s.s. menntun. Kerfið verðlaun-
ar einstaklinga vel en heldur fjár-
magnskostnaði til iðnaðar háum. Það
viðheldur litlu samstarfi á milli hins
opinbera, viðskipta og vinnuafls í stað
þess að stuðla að samstarfi þeirra.
Kerfið er andvígt opinberum stuðn-
ingi til að styrkja eða samhæfa mótun
nýrrar tækniþróunar og nýsköpunar.
Það tekur þjónustuiðnað fram yfir
framleiðsluiðnað. Ameríkukapítal-
isminn leggur meiri áherslu á íjár-
mála- og markaðshliðar fyrirtækja en
á hagnýta verkþekkingu, verkþjálfun
og gæðastýringu." Burstein telur að
kerfið leggi áherslu á fullkomnun í
efsta stiga menntaþrepsins en grunn-
menntun sé látin grotna niður.
Höfundur heldur því fram að nánast
hið öndverða við þessa upptalningu
hafi á sama tíma verið að gerast í
Þýskalandi og Japan. Hann heldur því
fram að ef Bandaríkjamenn horfist
ekki í augu við að breytinga sé þörf á
áherslum og aðferðum, í takt við hina
risana tvo, muni bandaríska þjóðin
vakna árið 2000 við að hin mikilvægu
gildi um frelsi í viðskiptum séu ekki
lengur forskot, heldur hindrun á
framfarir.
ÍSLAND Á MILLI KAPÍTALISMA
ÞÝSKALANDS 0G BANDARÍKJANNA
ísland er augljóslega statt einhvers
staðar í litrófinu milli Þýskalandskap-
ítalisma og Ameríkukapítalisma. Oft
heyrast þær raddir að ríkið eigi að
skapa atvinnulífinu eðlileg rekstrar-
skilyrði með afnámi hafta og hindrana
eða kvaðasetningu, allt eftir því hvað
jafni aðstöðumun fyrirtækja og sam-
keppnisaðila. Reynsla okkar af opin-
berum fjárstuðningi við atvinnurekst-
ur er slæm. í nafni þeirrar reynslu
vilja margir hafna hugmyndum um
heildarstefnumótun fyrir íslenskt at-
vinnulíf. Fyrirgreiðslupólitík og
handahófskenndar styrkveitingar
hins opinbera til atvinnulífsins sem
hér hafa tíðkast eiga ekkert skylt við
stuðning við atvinnugreinar sem
byggir á markvissri stefnumótun.
Þegar við tölum um opinber afskipti
er það því hreint ekki hið sama og
þegar Japanir tala um notkun á sam-
eiginlegum sjóðum í þágu atvinnu-
fyrirtækja.
Samruni Evrópu mun draga fram
sérhæfingu hverrar Evrópuþjóðar.
Þessari sérhæfingu þarf að fylgja öfl-
ugur stuðningur innan þjóðarinnar.
Við þurfum samstöðu um þau verk-
efni sem líklegust eru til þess að færa
okkur sem mestar tekjur á sameigin-
legum markaði. Til þess þarf stefnu-
mótun sem hinu opinbera ber að taka
þátt í. Þetta er ekki síst mikilvægt
vegna þess að ákvörðun um sameig-
inlegan Evrópumarkað hefur þjappað
öðrum mörkuðum saman. Banda-
ríkjamenn hafa stofnað til fríverslun-
arsamninga við Kanada og Mexíkó
sem gerir þetta stóra svæði að einum
markaði. Þannig hefur staða helsta
samkeppnisaðila okkar í sölu á sjávar-
afurðum, Kanadamanna, eflst veru-
lega á Ameríkumarkaði. Þessi stað-
reynd krefur íslendinga um að skipu-
leggja markaðsstarfsemi sína betur á
Bandaríkjamarkaði ef ekki á að fara
illa.
ÓÞARFLEGA MIKLAR
SÖGUSKÝRINGAR í BÓKINNI
Bókin er viðamikil, óþarflega mikl-
ar söguskýringar, en skemmtileg af-
lestrar. Greiningarnar eru skýrar en
nokkuð blátt áfram — í lok bókar
sinnar, setur Burstein fram 100 tilgát-
ur eða spádóma um heiminn árið
2000. Hann vitnar til þeirra orða
Disraelis að það sem við helst vænt-
um gerist sjaldan, en það sem við síst
væntum gerist oftast. Hann spáir
Evrópumódelinu miklum sigri. Hér
verða ekki raktir spádómar hans en
þeir og bókin í heild eru fyllilega þess
virði að áhugamenn um viðskipti og
stjórnmál láti hana ekki fram hjá sér
fara.
Arni Sigfússon
138