Morgunblaðið - 22.05.2001, Blaðsíða 32

32 ÞRIÐJUDAGUR 22. MAÍ 2001 MORGUNBLAÐIÐ
Hallgrímur B. Geirsson.
Styrmir Gunnarsson.
Framkvæmdastjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjórar:
Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
ÞAÐ FÓR ekki svo, aðfrumvarp um frestun ákvótasetningu meðaflasmábáta kæmi fram eða
væri samþykkt á lokadögum Al-
þingis. Misvísandi yfirlýsingar eru
meðal stjórnarliða um framhald
málsins, en sjávarútvegsráðherra
segir engin loforð hafa verið gefin
um sértækar aðgerðir.
Þingfundum var frestað aðfara-
nótt sunnudags og þá hafði enn ekki
tekist að ná sátt um málið innan
stjórnarflokkanna. Smábátasjó-
menn og „velunnarar þeirra“ mót-
mæltu aðgerðaleysi alþingismanna
með táknrænum hætti fyrir framan
Alþingishúsið á laugardag og um
kvöldið fóru fram umræður utan
dagskrár um kvótasetninguna á
harla óvenjulegum tíma, eða kl. 21
að kvöldi.
Frumvarpið var tilbúið
Morgunblaðið hefur undir hönd-
um minnisblað sjávarútvegsráð-
herra til ríkisstjórnarinnar, sem
inniheldur drög að frumvarpi hans,
sem koma átti til móts við óánægða.
Í því felst, að haldið er fast við
áformaða kvótasetningu, en við lög
um stjórn fiskveiða verði bætt
ákvæði til bráðabirgða er orðist svo:
„Í upphafi fiskveiðiársins 2001/
2002 skal aflahlutdeild allra skipa í
ýsu og steinbít endurreiknuð miðað
við að 1.800 tonn af ýsu og 1.500
tonn af steinbít af leyfilegum heild-
arafla þessara tegunda á fiskveiði-
árinu 2001/2002 komi sérstaklega í
hlut krókaflamarksbáta.“
Þetta þýðir í raun, að til viðbótar
við þau 2.500 tonn af ýsu, sem smá-
bátar koma til með að mega veiða
skv. lögum 1. september nk. kæmu
1.800 tonn. Ýsuaflinn yrði því alls
4.300 tonn, eða færi úr 8% af heild-
arafla í 14% af heildarafla. Kvóta-
setningin gerir ennfremur ráð fyrir
að 3.400 tonn af steinbít verði til
skiptanna í haust, en samkvæmt
frumvarpi sjávarútvegsráðherra
hefði sú tala hækkað um 1.500 tonn
eða upp í 4.900 tonn. Það hefði sam-
svarað um 35% af heildarafla í stað
þeirra 25% sem eru til skiptanna
lögum samkvæmt.
Fram kemur í frumvarpinu að
þessum 1.800 lestum af ýsu og 1.500
lestum af steinbít skuli skipt milli
krókaaflamarksbáta eftir ákveðinni
reglu, enda þykir nauðsynlegt að
ákveðnum hluta þessa magns verði
ráðstafað til að auka hlut báta
þeirra aðila, sem fjárfest hafi sér-
staklega í þorskaflahámarksbátum,
eða heimildum til að stækka eða
breyta þorskaflahámarksbátum
sínum. Segir um þetta í athuga-
semdum við frumvarpið, sem aldrei
var lagt fram: „Er ljóst að staða
þessara aðila yrði að öðrum kosti
mjög erfið. Sérstökum heimildum
verði skipt milli þeirra á grundvelli
aflareynslu þeirra á tímabilinu 1.
maí 2000 til 30. apríl 2001.“
Enn fremur er í drögum að frum-
varpi sjávarútvegsráðherra kveðið
á um það, að hver aðili, sem á rétt til
uppbóta í ýsu og steinbít vegna fjár-
festinga, fái aldrei uppbætur nema
á einn bát í sinni eigu. Segir þar að
slík takmörkun sé nauðsynleg, t.d.
vegna þeirra tilvika þar sem aðili
kaupir veiðileyfi vegna breytinga á
tveimur bátum í eigu sinni.
Eins og fram hefur komið í Morg-
unblaðinu var ágreiningur um málið
milli stjórnarflokkanna og var leitað
málamiðlunar fram á síðustu
stundu. Davíð Oddsson, forsætis-
ráðherra, og Halldór Ásgrímsson,
utanríkisráðherra, reyndu að miðla
málum í sínum flokkum og varð
nokkuð ágengt á föstudag og laug-
ardag. Var svo komið að bæði var
búið að fá fylgjendur kvótasetning-
arinnar til að sættast á frumvarpið
og andstæðinga hennar innan Sjálf-
stæðisflokks, þá Einar Odd Krist-
jánsson, Einar K. Guðfinnsson og
Gunnar Birgisson. Innan Fram-
sóknarflokks hafði einnig tekist að
ná sáttum, utan að varaformaður
sjávarútvegsnefndar, Kristinn H.
Gunnarsson, þingflokksformaður,
sat fastur við sinn keip og upp úr
kvöldmat á laugardag gáfust menn
endanlega upp á sáttaumleitunum.
Andstaða Kristins H. Gunnars-
sonar kom því í veg fyrir hinar
auknu aflaheimildir til handa smá-
bátum samhliða kvótasetningunni í
haust.
„Það er rétt að ég var og er
andsnúinn þessu frumvarpi. Ein-
faldlega vegna þess að ég er
andsnúinn því að kvótasetja smá-
bátana á meðan vinna stendur yfir
við endurskoðun fiskveiðistjórnun-
arkerfisins í heild sinni,“ sagði
Kristinn við Morgunblaðið.
Kristinn kveðst hafa hafnað því
að samþykkja frumvarp sem samið
hefði verið á næturfundum um svo
viðamikið mál og kvaðst telja það al-
gjörlega ófullnægjandi fyrir sjó-
menn. Bendir hann á að kvótasetn-
ing þýði að smábátar veiði 8.000
tonnum minna af ýsu en áður og það
þýði minni umsvif, færri störf og
mikinn tekjumissi fyrir byggðalög-
in. Sjálfur segist hann hafa talað
fyrir því að merkja aflaheimildir
byggðarlögunum og kveðst óttast
afleiðingar þess sem nú verður.
„Nú harðnar í ári og áhrifin geta
komið í ljós fyrr en marga grunar.
Nú geta einstakir útgerðarmenn
selt sínar veiðiheimildir til að
grynnka á skuldunum og flutt svo
suður á mölina. Þar með standa
byggðalögin eftir,“ segir hann.
Kristinn segist ekki telja að smá-
bátasjómenn séu ósáttir við afstöðu
sína í þessu máli. Þeir hafi ekki talað
fyrir samningum, heldur lagst alfar-
ið gegn kvótasetningu. Það hafi
hann gert sömuleiðis.
Einar Oddur Kristjánsson sagð-
ist í samtali við Morgunblaðið hafa
vissu fyrir því að það væri einlægur
vilji og ætlan ríkisstjórnarinnar að
koma til móts við smábátasjómenn
vegna kvótasetningar-
innar. Í sama streng tók
Gunnar Birgisson. Einar
Oddur sagði að sam-
komulag hefði verið
langt komið en ógæfa
verið yfir sem varð til þess að það
gekk ekki fram.
„Þetta hefur vakið slíkan óhug og
örvæntingu í mörgum byggðum að
ég hef talið það ákaflega þýðingar-
mikið að fyrr en seinna verði komið
til móts við smábótasjómenn. Það
verður að koma í ljós í fyllingu tím-
ans hvort það rætist ekki sem ég hef
sagt,“ sagði Einar Oddur.
Sá sem hvað mest hefur um málið
að segja, kannast þó ekki við að í bí-
gerð séu mótaðgerðir vegna kvóta-
setningarinnar. Árni M. Mathiesen
segir engin loforð hafa verið gefin
um slíkt og alls ekkert liggi fyrir
annað en að kvótasetnin
gildi 1. september.
„Það er ágætt að menn
góðum hugmyndum og ég
auðvitað fagnandi. Hins v
því fjarri að einhver loforð
gefin í þessum efnum.
vandamál sem við vitum
viljum gjarnan leysa. Það v
ekki gert þannig að einhve
beri skaða af,“ sagði sjáva
ráðherra.
Rætt utan dagskr
Fyrirhuguð kvótasetnin
umræðu utan dagskrár
óvenjulegum tíma, eða kl. 2
ardagskvöld. Árni M. M
sagði þá, að kvótasetning
smábáta á ýsu, ufsa og
tækju gildi 1. september n
ekki frestað. Sagði ráðher
aðila fullyrða, að vafi leik
frekari frestun kvótas
standist jafnræðisreglu
skrár og benti á að aðilar
hafi haft nokkurn tíma til
ar.
Málshefjandi í umræð
Guðjón Arnar Kristjánss
maður Frjálslynda flokk
gagnrýndi hann stjórnvöld
fyrir að fallast ekki á fre
anna og benti á að þegar k
ingunni var frestað fyrir
rökin verið þau að enn s
heildarendurskoðun á lö
stjórn fiskveiða. Sú vinna
enn yfir, sagði Guðjón A
sömu rök ættu því við nú.
Steingrímur J. Sigfús
maður Vinstri grænna og
Ársælsson, Samfylkingun
rýndu sjávarútvegsráðher
lega fyrir framgöngu sína
og sagði Steingrímur ráðhe
þingið með glæsilegum h
hitt þó heldur; með lagase
kjör sjómanna og síðan á
annan hóp sjósóknara.
Stjórnarliðar ósát
við niðurstöðuna
Karl V. Matthíasson, Sam
unni, benti á að meirihluti v
þingi fyrir frestun kvótas
og Árni Steinar Jóhanns
sagðist skammast sín
greiðslu Alþingis á þes
Benti hann á að lykilme
beggja stjórnarflokkanna
undanförnum mánuðum h
digurbarkalegar yfirlýsing
lausn yrði fundin á málinu
komið í ljós að svo væri ekk
Athygli vakti að tveir
stjórnarflokkanna, þeir E
Guðfinnsson, Sjálfstæðisf
Hjálmar Árnason, Fram
flokki, lýstu sig ósátta við n
una og kváðust harma að e
tekist að fresta gildistöku
Benti Hjálmar á að heild
sem um ræðir, væri ekki n
af því, sem talið er að lendi
vegna brottkasts á ári h
Einar K. sagði að nú væri s
urskoðunarnef
ar brýnna en
sinni, svo unnt
ná sátt í málinu
búðar.
Þriðji stjórn
Árni Ragnar Árnason, l
vegar yfir stuðningi við
vegsráðherra í málinu og
baul frá sjómönnum, sem
voru saman á þingpöllum
hann ósanngjarnt að hlu
báta byggi við frjálsræði m
ir þyrftu að hlíta lögmálum
Guðjón Arnar Kristjáns
ist við lok umræðunnar
málalok og ekki síst að e
fengist að afgreiða frumv
og Karls V. Matthíassonar
un kvótasetningarinnar.
Sjávarútvegsráðherra um kvóta á meðafla smábát
Engin loforð um
mótaðgerðir
Alþingi var frestað aðfaranótt sunnudags
án þess að til kæmi frestun á kvótasetn-
ingu meðafla smábáta. Björn Ingi Hrafns-
son skrifar að fram á síðustu stundu hafi
verið unnið að málamiðlun.
Kristinn H.
andsnúinn
frumvarpinu
bingi@mbl.is
SÖGULEG EINKAVÆÐING
KVÓTASETNING KRÓKABÁTA
Mál trillusjómanna eru flókinúrlausnar eins og komið hef-ur fram í hörðum viðbrögð-
um við því að Alþingi skyldi ekki
fresta gildistöku kvótasetningar í ýsu,
ufsa og steinbít á krókabáta fyrir
þinglok, meðal annars í röðum þing-
manna stjórnarflokkanna. Kvótasetn-
ingin á að taka gildi 1. september.
Það er ef til vill ekki hægt að bera
saman veiðar krókabáta og stærri
fiskiskipa. Á hinn bóginn er alltaf erf-
itt að rökstyðja hvers vegna þeir sem
sækja sjóinn eigi ekki allir að sitja við
sama borð og búa við kvóta.
Þá hefur komið í ljós að veiðigeta
trillanna er mun meiri en gert var ráð
fyrir. Í þeim efnum má benda á að
samkvæmt tölum Fiskistofu var ýsu-
afli krókabáta rúm tvö þúsund tonn en
aflamarksskipa tæp 46 þúsund tonn á
vertíðinni 1992/93. Það fiskveiðiár
veiddu krókabátar 4,2 af hundraði af
heildarafla bæði krókabáta og afla-
marksskipa. Fiskveiðiárið 1999/2000
veiddu krókabátar hins vegar rúm-
lega átta þúsund tonn af ýsu en afla-
marksskip tæplega 33 þúsund tonn.
Afli krókabátanna það fiskveiðiár var
því 20 af hundraði af heildarafla og
hafði verið um 16 af hundraði af heild-
arafla fiskveiðiárið á undan. Það er
skiljanlegt að menn hrökkvi við að sjá
að hlutur krókabáta í heildarafla á ýsu
hefur á sjö árum næstum fimmfaldast.
Á hinn bóginn er ljóst að trillu-
útgerðin er mikilvæg víða á lands-
byggðinni og í sumum sjávarplássum
er lítið eftir annað en sá afli sem
krókabátarnir koma með að landi.
Eins og kemur fram í Morgun-
blaðinu í dag telja bæjar- og sveitar-
stjórar nokkurra sjávarbyggða í land-
inu að gildistaka laganna um kvóta-
setningu aukategunda hjá króka-
bátum muni hafa veruleg áhrif á
afkomu fyrirtækja og einstaklinga í
byggðarlögunum. Um leið segja þeir
að stjórnvöld verði að koma til móts
við kröfur trillukarla til að koma í veg
fyrir byggðaröskun og atvinnuleysi.
Ólafur M. Birgisson, sveitarstjóri á
Tálknafirði, segir í samtali við Morg-
unblaðið í dag að það hafi „dimmt yfir
byggðinni“ þegar fréttir bárust af af-
greiðslu Alþingis á málinu. Hann seg-
ir að á Tálknafirði hafi verið landað
um 1.700 tonnum á síðasta ári en komi
til kvótasetningar sé viðmiðun
bátanna ekki nema 400 tonn.
Það er ljóst að staðan er viðkvæm í
mörgum byggðarlögum á landsbyggð-
inni og krókabátarnir skapa fleirum
atvinnu en á þeim róa.
Vart er hægt að hugsa sér skýrara
og skemmtilegra dæmi um einka-
framtak í atvinnulífi en trilluútgerð.
Það er ekki hægt að fallast á að trillu-
karlar eigi að fá að fara sínu fram. En
jafnljóst er að eina lausnin á þessari
erfiðu deilu er málamiðlun sem báðir
aðilar geta unað við. Ljóst er að ríkis-
stjórnin og þingflokkar hennar að ein-
um þingmanni Framsóknarflokksins
undanskildum voru tilbúin til slíkrar
málamiðlunar. Vonandi verður unnið
að því áfram að ná samkomulagi á
grundvelli þeirra sáttahugmynda.
Meðal síðustu verka Alþingis í síð-ustu viku var samþykkt laga er
heimilar sölu á hlut ríkisins í Lands-
banka Íslands, Búnaðarbanka og
Landssímanum. Hlutur ríkisins í
Landsbanka er 68% og í Búnaðar-
banka 72,5%. Stefnt er að því að sala á
þessum hlut hefjist þegar á þessu ári
og að henni verði lokið áður en núver-
andi kjörtímabil rennur út árið 2003.
Enn hefur ekki verið ákveðið hve-
nær sala á hlut ríkisins í Landssím-
anum hefst en gert er ráð fyrir að 49%
af hlutafé ríkissjóðs í verði seld í
fyrsta og öðrum áfanga, þar af 14% til
almennings, 10% til lítilla og meðal-
stórra hluthafa. Loks er það markmið
ríkisins að selja einum aðila allt að
25% hlut í fyrirtækinu.
Salan á Landssímanum ein og sér er
umfangsmesta einkavæðing sem
nokkurn tímann hefur verið ráðist í
hér á landi. Þegar við bætist sala á
hlut ríkisins í viðskiptabönkunum
tveimur er um að ræða stórfellda
breytingu í íslensku efnahagslífi sem
mun fela í sér að verulega dregur úr
afskiptum hins opinbera á samkeppn-
ismarkaði.
Ríkisbankarnir voru barn síns tíma
en nokkuð er um liðið frá því að þær
forsendur er réttlættu opinber af-
skipti á þessu sviði heyrðu sögunni til.
Lög um hlutafélagavæðingu þeirra
voru samþykkt árið 1997 og á árinu
1998 voru jafnt Landsbanki sem Bún-
aðarbanki skráðir sem félög á Verð-
bréfaþingi Íslands. Í desember 1999
var samþykkt að selja 15% af hlut rík-
isins í hvorum banka fyrir sig og nú
hefur síðan verið ákveðið að taka
skrefið til fulls.
Hins vegar er ástæða til að hafa
áhyggjur af því að þingið hefur ekki
ákveðið samhliða þessum ákvörðun-
um að tryggja dreifða eignaraðild að
viðskiptabönkunum. Fyrir nokkrum
misserum fóru fram miklar umræður
um þann þátt í sölu bankanna og voru
m.a. færð fram hér í Morgunblaðinu
sterk rök fyrir því að gera ætti sér-
stakar ráðstafanir til þess að tryggja
að einn eða fáir aðilar réðu ekki yfir of
stórum hlut í bönkunum. Sá þáttur í
einkavæðingu bankanna hlýtur því að
teljast óleystur.
Umskipti á fjarskiptamarkaði hafa
opnað leiðina fyrir einkavæðingu á því
sviði. Þótt Landssíminn hafi enn yfir-
burðastöðu á markaði er ljóst að þró-
unin er gífurlega hröð og enn eru
miklar breytingar fram undan í fjar-
skiptamálum. Við búum heldur ekki
lengur við einangrun á þessu sviði
heldur erum smám saman að verða
hluti af hinu alþjóðlega rekstrarum-
hverfi. Það er mjög mikilvægt fyrir
okkur Íslendinga að hér eftir sem
hingað til verði starfandi hér fyrir-
tæki sem eru leiðandi í því að bjóða
nýjustu tækni og fullkomna þjónustu
á fjarskiptamarkaði. Rétt eins og á
bankamarkaði eru einkafyrirtæki lík-
legri til að gegna því hlutverki með
sómasamlegum hætti í hinu breytta
umhverfi. Hlutverk ríkisins á að vera
að móta þær almennu aðstæður sem
nauðsynlegar eru til að starfsemi sem
þessi geti þrifist en ekki að standa í
sjálfum rekstrinum.