Morgunblaðið - 22.05.2001, Side 38

UMRÆÐAN
38 ÞRIÐJUDAGUR 22. MAÍ 2001 MORGUNBLAÐIÐ
ÁRSREIKNINGUR Lífeyris-
sjóðs starfsmanna ríkisins, LSR,
fyrir árið 2000 hefur verið lagður
fram. Honum fylgir efalaust yf-
irlýsing frá Ríkisend-
urskoðun um að það
sé álit þeirrar stofn-
unar að reikningurinn
gefi glögga mynd af
rekstri sjóðsins og sé í
góðu samræmi við lög,
reglur og góða reikn-
ingsskilavenju.
Með þessari yfirlýs-
ingu hefur Ríkisend-
urskoðun þó ekki lok-
ið starfsskyldu sinni
við sjóðinn og sjóð-
félaga fyrir árið 2000.
Ríkisendurskoðunin
er ráðin af stjórn LSR
til að annast innra eft-
irlit hjá sjóðnum.
Þannig kaupir LSR
sérfræðiþjónustu af þessu dóttur-
fyrirtæki Alþingis Íslendinga.
Ekki er að efa að þegar stofnað
var til verksamnings þessara aðila
hefur verið farið í einu og öllu eftir
þeim siðareglum sem Ríkisendur-
skoðun segir eiga að vera leiðarljós
í þvílíkri samningsgerð í bæklingi
sínum „Kaup ríkisstofnana á ráð-
gjöf og annarri sérfræðiþjónustu“,
sem út var gefin í maí árið 2000.
Varla hefði Ríkisendurskoðun
tekið þátt í þessum leik hefði ekki
verið farið eftir þessum reglum því
þó bæklingurinn fjalli um ríkis-
stofnanir þá eru siðareglurnar
byggðar á svo almennum röksemd-
um að þær hafa gildi
fyrir LSR hvort sem
litið er á sjóðinn sem
opinbera stofnun,
hálf-opinbera eða al-
gjörlega frjálst og
sjálfstætt fyrirtæki.
Til þess að tryggja
hlutleysi og trúverð-
ugleika endurskoðun-
arinnar og efla þannig
traust á henni, stuðla
að því að hagkvæm-
ustu kostanna sé leit-
að, tryggja jafnræði
aðila og að valið fari
fram á sanngjarnan
og málefnalegan hátt,
er ekki að efa það að
LSR hefur leitað til
nokkurra endurskoðunarfyrirtækja
um þetta verkefni, að annast innri
endurskoðun sjóðsins, eða jafnvel
boðið það út á opnum markaði og
valið síðan hæfasta verkbjóðand-
ann að teknu tilliti til verðs og
verkhæfni. Þar hafi ríkisendur-
skoðun borið af og því við hana
samið.
Þá hlýtur það að vera sjálfgefið
að í útboðslýsingu og verksamningi
hafi verið kveðið á um það með
skýrum hætti hvert markmið end-
urkoðunarinnar sé, hvenær henni
skuli lokið og hvert endurgjaldið
skuli vera.
Ákvæði 35. gr almennu lífeyris-
sjóðslaganna hafa að sjálfsögðu
verið tekin upp í verklýsinguna. Ít-
arleg grein gerð fyrir hvernig
verkefnin skyldu unnin og hvernig
skýrslum skila um þau.
Fyrstu tveir töluliðir 1. máls-
greinar 35. greinarinnar segja að
meðal verkefna endurskoðanda sé
að:
1. hafa eftirlit með að skráning
iðgjalda og lífeyrissréttinda sé
samkvæmt lögum og samþykktum
sjóðsins.
2. hafa eftirlit með að lífeyris-
réttindi séu reiknuð í samræmi við
lög og samþykktir sjóðsins.
Endurskoðuninni ber þannig að
sinna fleiri verkefnum fyrir sjóðinn
en að telja úr kassanum og athuga
hvort debet og kredit stemmi.
Þessi lagaákvæði fjalla um að
tryggja réttindi einstakra sjóð-
félaga. Endurskoðunin á að beinast
að því að ekki mistakist hjá stjórn
og starfsmönnum lífeyrissjóðsins
að halda til haga skráningu rétt-
indaávinnings einstakra sjóðfélaga
og að þess sé gætt að forsendur líf-
eyrisgreiðslna til þeirra séu rétti-
lega ákvarðaðar og reiknaðar hjá
sjóðnum.
Endurskoðandinn er þannig
trúnaðarmaður sjóðfélaganna
gagnvart stjórn og starfsmönnum
sjóðsins.
Endurskoðuninni ber því að
skila skýrslum sínum um þessi at-
riði til sjóðfélaganna, gera þeim
grein fyrir hvort eitthvað sé að-
finnsluvert í störfum stjórnar og
starfsmanna í þessum efnum og
hvað gæti orðið til úrbóta. Þá ber
endurskoðuninni að gera sjóðfélög-
unum grein fyrir hinum einstöku
mistökum sem í ljós hafa komið og
greiningu á þeim og þá hvort
ástæða sé til að ætla að ekki sé um
einstakt atvik að ræða heldur
hættu á sömu mistökum hjá öðr-
um. Einnig ber endurskoðuninni að
gera sjóðfélögunum grein fyrir
þeim athugunum sem hún gerir
með úrtakskönnunum án sérstakra
tilefna og mati sínu á því hvort hin
athuguðu atriði séu gallalaus eða
hvort þurfi víðtækari athuganir á
vinnubrögðum sjóðsins í þessum
efnum.
Kjarni málsins er sá að endur-
skoðandinn á að gera sjóðfélög-
unum grein fyrir athugunum sín-
um og aðfinnslum með ítarlegri
skýrslu sem birta verður og að hún
sé öllum sjóðfélögum aðgengileg.
Það er ekki nóg að hvísla að-
finnslunum og þessum atriðum að
stjórn og starfsmönnum sjóðsins.
Endurskoðandinn á ekki eingöngu
að hafa eftirlit með peningabók-
haldinu. Hann á ekki síður að hafa
eftirlit með réttindabókhaldinu og
lífeyrisgreiðslunum. Það er sjóð-
félaganum mikilvægara að réttind-
in og lífeyrisgreiðslurnar séu ræki-
lega endurskoðaðar fyrir hvern og
einn, heldur en að ársreikningur-
inn sé settur upp samkvæmt góðri
reikningsskilavenju.
Almennu lífeyrissjóðslögin, með
lagaákvæðinu um skyldu endur-
skoðanda til að hafa gát á lífeyr-
isréttindunum, tóku gildi 1. júlí
1998.
Hvaða skýrslur um réttindabók-
haldið og framkvæmd lífeyris-
greiðslna hefur Ríkisendurskoðun-
um lagt fyrir sjóðfélaga LSR nú
þegar hartnær þrjú ár eru liðin frá
gildistöku laganna?
Engar?
Hefur Ríkisendurskoðunin ekki
haft frá neinu athugaverðu að
segja? Eru réttindamálin og lífeyr-
isgreiðslurnar í góðu lagi?
Hvernig hefur Ríkisendurskoð-
unin brugðist við þegar upp hafa
komið leiðréttingar lífeyris-
greiðslna hjá einstaklingum upp á
hundruð þúsunda og jafnvel nokkr-
ar milljónir og leiðrétt hefur verið
tíu, tuttugu ár aftur í tímann?
Hefur ekki verið farið í saumana
á þeim málum og kannað hvernig á
þvílíkum mistökum standi, hvað
hafi brostið í sjálfsögðu eftirlits-
kerfi? Hefur það ekki vakið grun
um að ástæða sé til að kanna á
skipulegan hátt fleiri tilvik eða
jafnvel að fara í heildarendurskoð-
un?
Hefur Ríkisendurskoðun ekki
veitt því athygli að nú þegar
starfsheitakerfið hefur verið aflagt
er viðmiðun í eftirlaunakerfinu í al-
gjöru uppnámi og taka verður því
launamiðun hvers einstaks lífeyr-
isþega upp til endurskoðunar og
ákvörðunar? Hefur það verk verið
unnið og þá svo tryggilega að Rík-
isendurskoðun telji það ásættan-
legt?
Svör óskast!
Eftir að starfsheitakerfið var að
mestu lagt af í kjarasamningum
hafa lífeyrisþegar yfirleitt ekki
nokkurn möguleika á að fylgjast
með hvort lífeyririnn sé rétt
greiddur. Því ríður á að endur-
skoðandi sjóðsins sinni starfsskyld-
um sínum gagnvart sjóðfélögunum
af samviskusemi og einurð.
Á ársfundi LSR fyrir ári var
bannað að ræða um endurskoð-
unarmál lífeyrissjóðsins svo þess
vegna verður að taka þetta upp í
fjölmiðlum og ef til vill eins gott
því málið varðar svo marga, 24
þúsund sjóðfélaga og sjö til átta
þúsund lífeyrisþega.
Ríkisendurskoðun og Lífeyris-
sjóður starfsmanna ríkisins
Steingrímur
Pálsson
Lífeyrissjóðir
Endurskoðandinn, segir
Steingrímur Pálsson, er
einnig trúnaðarmaður
sjóðfélaganna gagnvart
stjórn og starfsmönnum
sjóðsins.
Höfundur er lífeyrisþegi og
fyrrverandi starfsmaður
fjármálaráðuneytisins.
SEM betur fer hef-
ur áróður fyrir vatns-
drykkju undanfarin ár
borið árangur og vatn í
mörgum tilfellum kom-
ið í stað gosdrykkja.
Þó drekkum við meira
af gosdrykkjum en
flestar aðrar þjóðir eða
um 135 lítra hver Ís-
lendingur að meðaltali
á ári hverju.
Á mörgum stöðum
hafa ráðstafanir verið
gerðar til að auðvelda
aðgang að vatni en
sums staðar hafa verið
valdar óþarflega flókn-
ar leiðir til þess.
Fyrir nokkrum árum gaf Tann-
verndarráð 15 vatnsdrykkjarskálar
í íþróttahús víðs vegar um landið, en
við athugun kom í ljós að á mörgum
þessara staða hafði gleymst að ein-
angra kaldavatnsleiðslurnar og lágu
þær jafnvel óeinangraðar í gegnum
herbergi, þar sem jafnframt lágu
heitavatnsleiðslur, með þeim afleið-
ingum að drykkjarvatnið var volgt
og lítið svalandi.
Auðvitað verður að vanda frágang
og einangrun á kaldavatnsleiðslum
engu síður en gert er við heitavatns-
leiðslur.
Afleiðing þessa hefur orðið sú að
víða hefur verið gripið
til þess ráðs að flytja
vatn í plastumbúðum
inn í hús, sem oftast er
óþarfi og broslegt, því
að eftir 1909 hætti
vatnsburður í hús í
Reykjavík, þegar renn-
andi kalt vatn var orð-
ið til staðar og að-
gengilegt í öllum
húsum.
Þar að auki gerir
þessi vatnsburður
framkvæmdina flókn-
ari og dýrari, auk þess
sem vatnið batnar
örugglega ekki við að
setja það í brúsa og flytja í þeim
langar leiðir, enda er hið einfalda
oftast best.
Vatn besti svala-
drykkurinn
Magnús R.
Gíslason
Höfundur er tannlæknir í Reykjavík.
Heilsa
Vanda verður, segir
Magnús R. Gíslason,
frágang og einangrun á
kaldavatnsleiðslum.
Í MORGUNBLAÐINU sl. laug-
ardag birtist grein um val rektors
í Skálholti. Var það sveitarstjóri
Biskupstungna sem
skrifaði hana og
studdi eindregið
ákvörðun skólaráðs
Skálholtsskóla að
mæla með ráðningu
Guðmundar Einars-
sonar kennara í stöð-
una.
Eins og flestir vita
kom upp ágreiningur
milli kirkjuráðs hinn-
ar íslensku þjóðkirkju
og skólaráðs vegna
þessarar niðurstöðu.
Taldi kirkjuráð Guð-
mund ekki uppfylla
þær menntunarkröfur
sem gerðar eru til
manns í slíkri stöðu.
Kirkjuráð vísaði málinu því aft-
ur til skólaráðs þótt kirkjuráð
hefði sjálft allan rétt lögum sam-
kvæmt til þess að ákvarða hver
fengi stöðuna. Var með þessu
greinilega ætlast til þess að skóla-
ráð endurskoðaði afstöðu sína og
fyndi leið sem báðir aðilar gætu
sætt sig við.
Því kemur það á óvart að sveit-
arstjóri Biskupstungnahrepps
skuli blanda sér í málið og vilja að
skólaráð standi fast við fyrri
ákvörðun sína. Nú er það svo að
þó að fulltrúi hreppsfélagsins eigi
mann í ráðinu þá kemur hrepp-
urinn sem slíkur ekki að rekstri
skólans, heldur er hann alfarið á
vegum kirkjunnar. Því hljóta fyrst
og fremst kirkjuleg sjónarmið að
ráða úrslitum við val á rektor skól-
ans.
Þannig eru þessi afskipti sveit-
arstjórans af innri málefnum
kirkjunnar óheppileg, auk þess
sem þau gera nýjum rektor eflaust
mun erfiðara að hefja
starf þar í héraði, þ.e.
ef ekki er látið undan
þrýstingi heimamanna
og annar valinn en
þeir virðast vilja.
Raunar er skólaráð-
ið þannig upp byggt
að tryggt ætti að vera
að hagsmunir kirkj-
unnar sætu í fyrir-
rúmi. T.d. með því að
gera kröfur um það að
rektor sé guðfræðing-
ur, eða a.m.k. með
sambærilega fram-
haldsmenntun, og hafi
mikla reynslu af
störfum innan kirkj-
unnar. Fjórir af sex
umsækjendum uppfylltu þær
menntunarkröfur en tveir ekki.
Var Guðmundur annar þeirra.
Því vakti það furðu margra að
skólaráðið mælti með Guðmundi.
Þó voru meðal umsækjenda fyrr-
verandi fræðslustjóri þjóðkirkj-
unnar, nokkrir prestvígðir menn
með mislanga starfsreynslu og
tveir guðfræðingar langt komnir í
doktorsnámi.
Guðmundur hafði þannig einna
minnsta menntun umsækjenda (er
líklega með kennarapróf úr gamla
Kennaraskólanum sem samsvarar
stúdentsprófi í dag) og litla sem
enga reynslu á einu helsta starfs-
sviði rektors, þ.e. að halda
fræðslu- og starfsnámskeið fyrir
presta og starfsfólk kirkjunnar.
Viðbrögð kirkjuráðs voru því
eðlileg, þ.e. að vísa valinu aftur til
skólaráðs.
Eina sjáanlega skýringin á því
að skólaráðið valdi í fyrstunni
Guðmund Einarsson er hinn
rekstrarlegi þáttur skólans. Nú
eru að hefjast framkvæmdir við að
fjölga til muna gistirýmum skólans
og kallar það á auknar rekstr-
arlegar kröfur til rektors. Hér
gæti reynsla Guðmundar komið að
góðum notum. Þó er það alls ekki
sjálfgefið að hann sé best fallinn
til þess af þeim sem sóttu.
Þá eru eftir tvær hinar helstu
kröfurnar sem gerðar eru til rekt-
ors. Að hann hafi frumkvæði að sí-
og endurmenntun presta og guð-
fræðinga og standi fyrir námskeið-
um fyrir starfsfólk kirkjunnar.
Með allri virðingu fyrir kennara-
menntun og stjórnunarreynslu
Guðmundar þá tel ég það vera
augljóst að hann sé með mun
minni reynslu af kirkjulegri
fræðslu en flestir umsækjenda og
menntun hans sé einna síst til þess
fallin að sjá um endur- og símennt-
un háskólamenntaðs fólks.
Því kom ákvörðun skólaráðs mér
og fleirum á óvart. Ég geri þó
fastlega ráð fyrir því að eftir meiri
yfirlegu muni það komast að ann-
arri niðurstöðu.
Undanfarin misseri hefur verið
mikil umræða innan kirkjunnar
um fagleg vinnubrögð. Hún hefur
oft þurft að sætta sig við það að
persónulegar tilfinningar manna
hafa ráðið meiru um ráðningarmál
í störf innan hennar en fagleg
sjónarmið. Nú hafa ráðningarmál-
in færst meira yfir á til þess
kjörna fulltrúa og krafa gerð til
þeirra um faglegt mat. Það er mik-
ilvægt að kirkjan falli ekki á því
prófi og að hún láti ekki utanað-
komandi þrýsting stjórna gerðum
sínum.
Að gefnu tilefni skal það ítrekað
hér að lokum að umsækjendur um
starf Skálholtsrektors eru ekki að-
eins tveir eins og aðstandendur
nýtilkomins fréttablaðs virðast
halda.
Val Skálholtsrektors
Torfi Kristján
Stefánsson Hjaltalín
Stöðuveiting
Þessi afskipti sveitar-
stjórans af innri mál-
efnum kirkjunnar, segir
Torfi Kristján
Stefánsson Hjaltalín,
eru óheppileg.
Höfundur er prestur og einn
umsækjenda.
Stórhöfða 21, við Gullinbrú, s. 545 5500.
www.flis.is
netfang: flis@flis.is
lím og fúguefni