Morgunblaðið - 22.10.2002, Blaðsíða 38

Morgunblaðið - 22.10.2002, Blaðsíða 38
UMRÆÐAN 38 ÞRIÐJUDAGUR 22. OKTÓBER 2002 MORGUNBLAÐIÐ Í FYRIRSPURNARTÍMA á Al- þingi síðastliðinn miðvikudag spurði Sigríður Ragnarsdóttir, varaþing- maður iðnaðarráðherra, um framtíð Orkubús Vestfjarða. Í stað þess að svara fyrirspurninni skýrt og skor- inort, eins og öll efni standa til, var svar iðnaðarráðherra allt í véfrétta- stíl. Málið væri viðkvæmt, málið væri í ákveðnu ferli hjá iðnaðar- ráðuneytinu sem ekki væri hægt að skýra frá og allt í þeim dúr. Hvers vegna kaus ráðherrann að svara svona? Þegar sveitarfélögin á Vest- fjörðum seldu ríkinu sinn eignar- hlut í Orkubúi Vestfjarða var geng- ið frá því skriflega að engar breytingar yrðu á rekstrarformi Orkubúsins. Málið er því alveg kýr- skýrt og engin einasta ástæði til að ætla að núverandi ríkisstjórn standi ekki við undirritaða samninga. Hinsvegar er það á allra vitorði að það er einkaáhugamál Valgerðar Sverrisdóttur að draga Orkubú Vestfjarða inn í hugsanlegar sam- einingar RARIK og Norðurorku á Akureyri og flytja höfuðstöðvar hins sameinaða fyrirtækis til Ak- ureyrar. Hvað iðnararáðherra gengur til er að sjálfsögðu hennar mál en brýnt að allir viti að um þetta áhugamál hennar hefur engin samþykkt verið gerð, hvorki í rík- isstjórn né í þingflokkum ríkis- stjórnarinnar. Það er ámælisvert af hálfu iðn- aðarráðherra að láta skína í það að sameining Orkubús Vestfjarða, RARIK og Norðurorku sé yfirvof- andi þegar engin slík ákvörðun hef- ur verið tekin né útlit fyrir að hún verði tekin í náinni framtíð. Slíkar véfréttir eru til þess eins fallnar að skaða fyrirtækin og skapa óöryggi hjá starfsfólki, skiptir þar engu máli hvort starfmenn séu búsettir á Ísafirði, í Reykjavík eða á Akur- eyri. Eftir Einar Odd Kristjánsson „Það er ámælisvert af hálfu iðn- aðarráð- herra að láta skína í það að samein- ing Orkubús Vestfjarða, RARIK og Norðurorku sé yfirvofandi þegar engin slík ákvörðun hef- ur verið tekin.“ Höfundur er alþingismaður. Orkubú Vest- fjarða á að vera á Vestfjörðum ÞJÓÐFÉLAGIÐ gengur betur eftir því sem fleiri finna til ábyrgðar og skorast ekki undan beinni þátt- töku. Það er þess vegna sem álögur eru settar á okkur og okkur gert að standa saman að uppbyggingu og framþróun. Það er mikilsvert að menn og félög láti sitt ekki eftir liggja í því starfi. Það er vegna hátternis Atlants- skipa sem ég nefni þetta. Stjórn þess fyrirtækis er ágætt dæmi um hvern- ig í gróðavon menn freistast til að koma sér undan eðlilegri þátttöku í samfélaginu. Skipafélagið hefur valið sér þá leið að nota ekki íslenska sjómenn og þess vegna fær samfélagið okkar ekki gjöld sjómannanna til viðhalds og uppbyggingar samfélagsins hér á landi. Auðvitað er vont við þessu að gera. Þegar stjórnendur fyrirtækis komast upp með að að reka fyrirtæk- is sitt með þessum hætti – jafnvel í skjóli yfirvalda – er ekki von að vel fari. Atlantsskip hefur með allan flutn- ing hersins á Miðnesheiði að gera. Auk þess siglir skip á vegum félags- ins til Evrópu og keppir þar við ís- lensk skipafélög sem hafa íslenska sjómenn í sinni þágu – sjómenn sem greiða skatta og skyldur hér á landi. Það er val okkar Íslendinga hvort við beinum viðskiptum okkar til þess fyrirtækis eða þeirra sem eru með- vituð um stöðu sína og hafa íslenska sjómenn á sínum skipum. Siglingar fyrir bandaríska herinn eru allt annað mál. Íslensk og banda- rísk stjórnvöld eru með samning sín á milli. Þannig er flutningunum skipt í tvennt. Íslensk útgerð á að hafa 65 prósent hluta siglinganna og banda- rísk 35 prósent. Atlantsskip, sem á hvorki skip né gerir út og er því ekki útgerð af þeim sökum, hefur íslenska hlutann. Fyrirtæki á þeirra vegum, skráð í Bandaríkjunum, hefur einnig bandaríska hlutann. Til að flytja 35 prósentin notast þeir við bandaríska sjómenn. Ekki er reynt að fara á bak við þarlend stjórnvöld. Íslenskir sjó- menn starfa ekki við að flytja ís- lenska hlutann. En hvers vegna ætli þetta sé? Get- ur verið að það sé vegna þess að ís- lensk stjórnvöld geri ekkert þó ekki sé farið að samningum? Auðvitað er það svarið. Íslensk stjórnvöld láta Atlantsskip komast upp með að haga sér annan veg en samningurinn segir til um. Hvers vegna veit ég ekki og þrátt fyrir fundi með utanríkisráð- herra um málið fæ ég ekki skilið dug- leysi stjórnvalda í þessu máli. Ætla má að ekki sé kjarkur til að gera nokkuð það sem gæti pirrað Banda- ríkjamenn. Minnir á undirlægjuhátt. En þar sem Atlantsskip notar ekki íslenska sjómenn á skipin hvað ætli þeir geri þá? Jú, stjórnendur fyrir- tækisins hafa komið auga á illa haldna erlenda sjómenn í ríkjum þar sem er skortur á mat og öðrum nauð- synjum. Þangað sækir Atlantsskip sína sjómenn. Ekki af manngæsku. Nei, þeim er borgað langtum minna en starfsbræðrum þeirra frá öðrum löndum. Það munar miklu. Víða um heim er barist gegn þrælahaldi. Á sama tíma er það stundað af íslensku skipafélagi með velþóknun og vitn- eskju íslenskra stjórnvalda. Órofa heild Eftir Jónas Garðarsson Höfundur er formaður Sjómannafélags Reykjavíkur. „Stjórn- endur fyr- irtækisins hafa komið auga á illa haldna erlenda sjómenn í ríkjum þar sem er skortur á mat og öðrum nauðsynjum. Þangað sækir Atlantsskip sína sjómenn.“ HESTAR Í ÞESSUM efnum eins og ýmsum öðrum hefur Orri frá Þúfu algjöra sérstöðu, hann er óumdeilanlega eft- irsóttasti og dýrasti stóðhestur landsins. Fyrir tveimur árum var verðmæti hans metið á um 100 millj- ónir króna í grein hér í hestaþætt- inum en þá var Orri 14 vetra gamall. Verð folatolla hefur verið stöðugt síð- an eða um 350 þúsund krónur folald í hryssu. Hefur klárinn skilað yfir 70 fyljuðum hryssum á ári. Ríflega helmingur hryssnanna hefur verið sæddur en sterk staða Orra hefur tryggt að hægt hefur verið að halda uppi starfsemi í Sæðingastöðinni í Gunnarsholti. Aðrir stóðhestar hafa fengið að „fljóta“ með og hefur með rökum verið sýnt fram á að í raun er Orafélagið að greiða niður sæðistöku úr öðrum hestum. Hvatinn virðist hins vegar vera sá að til að tryggja örugglega fyl í svo margar hryssur verður að notast við sæðingatæknina. Eitthvað virðist hafa tekist lakar til í ár með Orra því ennþá eru fjórtán hryssur hjá honum og má gott kallast ef tekst að koma fyli í fleiri en 70 hryssur þetta árið. Ekki hefur frést af sölu á eignarhlutum í Orra nýverið en fyrir tveimur árum fór hlutur í klárnum í fyrsta skipti á eina milljón og gengu nokkrir hlutir kaupum og sölum á því verði í kjölfarið. Það má því álykta sem svo að litlar breyting- ar hafi orðið á verðmæti Orra á þess- um tveimur árum, hann er að sjálf- sögðu tveimur árum eldri og eðlilegt má teljast að verðmæti hesta fari lækkandi eftir að toppnum er náð og aldurinn færist hægt og bítandi yfir. Orri mun vafalítið halda áfram að skila úrvalshrossum og má nefna að á síðsumarssýningu kom fram ung hryssa, Hrauna frá Húsavík, sem sérfræðingar telja líklega það besta sem komið hefur undan klárnum til þessa. En hinir stóðhestarnir sem á eftir Orra koma standa jafnari að vígi. Há- stökkvari ársins er vafalítið Óður frá Brún sem notið hefur mikillar athygli í umræðunni, sérstaklega eftir lands- mót. Eftir landsmótið 2000 í Reykja- vík naut Óður ekki hinnar jákvæðu umræðu enda ýmislegt búið að ganga á hjá klárnum. Ekki varð honum til vegsauka þegar hann fór í verkfall í keppni A-flokksgæðinga á fjórðungs- móti á Gaddstaðaflötum og síðar meir þótti hann sýna ofríki í bæði keppni og sýningum og ekki bætti úr skák þegar eitt afkvæmi hans fór hamförum í afkvæmasýningu hans á landsmótinu í Reykjavík. Árið 2001 var ekki gott ár hjá Óði, ekki tókst að fylla hjá honum og niðurstaðan varð sú að verð folatolla var lækkað úr 60 þúsund krónum í 30 þúsund. Núlíð- andi ár var hins vegar gott ár og hafa afkvæmi hans mörg hver blómstrað og fer þar fremstur fjögurra vetra stóðhesturinn Aron frá Strandar- höfði, sem virðist vera einn sá heitasti úr röðum yngri hestanna þetta árið. Má ætla að Óður gæti orðið einn af vinsælustu hestum næsta árs og sagði einn eiganda hestsins, Ingólfur Jónsson, að líklega myndu tollarnir hækka upp í 40 þúsund krónur. Hann upplýsti ennfremur að neita hefði orðið 40 hryssum um aðgang að hest- inum í sumar og nú þegar lægju fyrir pantanir um 22 pláss hjá honum á næsta ári. En hvert skyldi markaðs- virði Óðs þá vera í þessari miklu upp- sveiflu? Ef gert er ráð fyrir 60 hryssum ár- lega hjá Óði á 40 þúsund krónur skil- ar hann brúttó 2,4 milljónum króna á ári. Hann er þrettán vetra gamall og má gera ráð fyrir að hann dugi í tíu ár. Miðað við þessi hámarksafköst, 60 hryssur, skilaði hann 24 milljónum króna. En auðvitað er ekki dæmið þannig því áhættuþættirnir eru margir. Í fyrsta lagi er allsendis óvíst að hann geti skilað svo mörgum hryssum öll árin og þá mætti gera ráð fyrir að hann skilaði 400 hryssum á þessum tíu árum, sem þýddi 16 millj- ónir króna brúttó innkoma miðað við óbreytt verð. Það má skjóta því hér inn að nokkurrar óvissu gætir um fyljunarprósentu hjá Óði þar sem ekki ómskoðað markvisst frá honum og hann því spurningarmerki hvað ófrjósemi varðar. Óvissuþættirnir eru að sjálfsögðu nokkrir aðrir, þar má nefna frjósemi hestsins og einnig hvort hann heldur vinsældum og óbreyttu eða hækkandi verði á fola- tollum. Áhættan er einnig sú hvort eitthvað kemur fyrir hestinn. Þegar keyptir eru stóðhestar þurfa þeir að borga sig nokkuð hratt upp en það er líka sitt hvað hvort verið er að kaupa ungan hest sem ekki hefur sannað sig með afkvæmum sínum eða hvort um er að ræða hest með 1. verðlaun fyrir afkvæmi og menn búnir að kort- leggja vel hvernig afkvæmi hann gef- ur. Miðað við þessar tölur sem hér eru nefndar mætti því ætla að mark- aðsvirði Óðs í beinni heildarsölu gæti verið í kringum tíu milljónir króna. Það virðist einnig skipta talsverðu máli hvort um er að ræða einn aðila sem kaupir eða hvort um dreifða eignaraðild er að ræða og seldir eru hlutir í hestum eins tíðkast nú orðið í ríkum mæli, en þess má geta að Óður er í eigu margra aðila sem eiga mis- marga hluti hver. Eftir því sem áhættunni er dreift á fleiri aðila virð- ast menn tilbúnir að borga meira fyr- ir hesta. Hátt verð á Aroni frá Strandarhöfða Sem dæmi má nefna að sonur Óðs, Aron frá Strandarhöfða, er nú met- inn af eigendum á 41 milljón króna eftir landsmót en fyrir landsmót var hluturinn seldur á 300 þúsund og heildarverðmætið því 18 milljónir króna á þeim tíma. Í dag er hluturinn seldur á 550 þúsund krónur en seldur hefur verið takmarkaður fjöldi hluta. Þetta reikningsdæmi vekur mikla at- hygli því hér er um að ræða fjögurra vetra hest sem lítil reynsla er komin á. Árið 1990 var hluturinn í Orra seld- ur á 100 þúsund krónur og nú geta menn framreiknað þá upphæð til samanburðar. Vera kann að mörgum þyki þetta hreint brjálæði, að meta svo ungan stóðhest svo hátt, en hér er um staðreyndir að ræða og það eru markaðslögmálin sem ráða ferðinni. Þess ber að geta að hér er verið að tala um verð á hlut. Lögmál verð- bréfaviðskipta eru á þá leið að eftir því sem framboð á hlutum myndi aukast færi verðið lækkandi og því litlar líkur á að hægt væri að selja hestinn allan á slíku verði. Þá eru áhættuþættirnir vissulega margir, Morgunblaðið/Vakri Afkvæmi Núma frá Miðsitju hafa vakið athygli fyrir góða framgöngu þótt ung séu að árum en fjögur fjögurra vetra hross komu fram í Gunnarsholti í vor. Númi sjálfur er næstur á myndinni, setinn af Daníel Jónssyni. Verðmæti bestu stóðhestanna hleyp- ur á tugum milljóna Markaðsvirði stóðhesta er mörgum hesta- manninum hugleiknar vangaveltur. Oftar en ekki er farið með söluverðmæti þeirra eins og mannsmorð þegar þeir ganga kaup- um og sölum en með stofnun félagsskapar um eignarhald þeirra opinberast verðmætið og eins má finna það út frá verði á folatoll- um. Valdimar Kristinsson reyndi að átta sig á hvað gæti verið markaðsvirði nokk- urra þekktra stóðhesta.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.