Morgunblaðið - 29.03.2007, Qupperneq 12

12 FIMMTUDAGUR 29. MARS 2007 MORGUNBLAÐIÐ
AÐALMEÐFERÐ Í BAUGSMÁLINU
Eftir Rúnar Pálmason
runarp@mbl.is
EKKI er hægt að refsa einstaklingi
fyrir brot á 104. grein hlutafélaga-
laga og af þeirri ástæðu eingöngu
ætti að sýkna Jón Ásgeir Jóhann-
esson, forstjóra Baugs, af öllum
ákæruefnum sem tengjast meintum
ólöglegum lánveitingum frá Baugi til
tengdra aðila. Þar að auki hafi
meintar lánveitingar alls ekki verið
ólöglegar en það hafi endanlega ver-
ið staðfest í hæstaréttardómnum
sem féll í fyrra málinu. Með þeim
dómi hafi forsendan fyrir að ákæra
vegna lánveitinga „fokið út í veður
og vind“ og undarlegt að ákæruvald-
ið hafi ekki dregið málið til baka að
þessu leyti.
Þetta var meðal þess sem Gestur
Jónsson, verjandi Jóns Ásgeirs,
byggði á í málflutningsræðu sinni
sem hófst fyrir Héraðsdómi Reykja-
víkur í gær.
Gestur sagði að umrædd laga-
grein væri í grunninn nákvæmlega
eins uppbyggð og 10. og 11. grein
samkeppnislaga en líkt og í þessum
greinum skorti í 104. grein hluta-
félagalaga skýra heimild til að refsa
einstaklingum fyrir brot gegn henni.
Þessu til stuðnings vísaði Gestur til
þess að Hæstiréttur hefði nýlega
sýknað tvo fyrrverandi og einn nú-
verandi forstjóra olíufélaga á þeim
grundvelli m.a. að refsiheimild í 10.
og 11. grein í samkeppnislögunum
væri ekki nægilega skýr.
Gestur fjallaði í gær um ákæruliði
2–10 en Jakob R. Möller, verjandi
Tryggva Jónssonar, tók síðan við og
færði rök fyrir því hvers vegna einn-
ig ætti að sýkna í ákæruliðum 11–14.
Þeir ljúka málflutningsræðum sín-
um í dag en við tekur Brynjar Níels-
son, verjandi Jóns Geralds Sullen-
bergers og loks gefst öllum
sakflytjendum tækifæri til andsvara.
Óhætt er að segja að það hafi sett
dálítið heimilislegan svip á upphaf
þinghaldsins í gærmorgun að for-
eldrar Gests og eiginkona hans voru
viðstödd í dómsal og fylgdust með
fyrstu hlutum ræðu hans.
Ummæli saksóknara smekklaus
Í umfjöllun um almenn atriði sem
lúta að málinu og rannsókn þess
sagðist Gestur ekki geta komist hjá
því að minna á að þegar Sigurður
Tómas Magnússon, settur ríkissak-
sóknari, hefði tekið við málinu hefði
Sigurður Tómas lýst því yfir að hann
myndi skoða málið sjálfstætt og
vinna að rannsókn þess utan húsa-
kynna ríkislögreglustjóra. Í þessu
skyni hefði honum verið útveguð
skrifstofa í sama húsi og ríkissátta-
semjari er með aðsetur í. Það hefðu
verið vond tíðindi þegar það hefði
komið í ljós að saksóknarinn hefði
eftir skamma stund fallið frá því að
nota þetta húsnæði og ákveðið að
setjast að í skrifstofuhúsnæði ríkis-
lögreglustjóra, næst þeim mönnum
sem hefðu borið ábyrgð á upphaflega
málinu. Réttlætingin hefði verið sú
að nauðsynlegt hefði verið að vinna
að rannsókn með þeim mönnum sem
þekktu gögnin. „Ég tel að með þess-
ari ákvörðun hafi tónninn verið gef-
inn,“ sagði Gestur.
Bæði Gestur og Jakob sögðust
telja að á saksóknaranum hvíldi hlut-
lægniskylda en því færi víðsfjarri að
framganga hans, lagaskýringar og
túlkanir á sönnunargögnum væru í
samræmi við þá skyldu.
Þessa fullyrðingu rökstuddi Gest-
ur m.a. með því að vísa til þess að
verjendum hefði þótt rannsókn end-
urskoðenda Deloitte og lögreglu
byggjast á ranghugmyndum og van-
þekkingu á viðskiptum fyrirtækis af
þeirri stærð sem Baugur var. Því
hefði verið leitað til PriceWater-
houseCoopers (PWC) um að rann-
saka tiltekna þætti málsins og í raun
mætti segja að fyrirtækið hefði
framkvæmt nýja og sjálfstæða rann-
sókn á þeim. Til þessa verks hefðu
verið fengnir nokkrir af reyndustu
endurskoðendum landsins og þótt
erfitt væri að fara í mannjöfnuð væri
ljóst að ef borin væri saman þekking
og starfsreynsla endurskoðenda
Deloitte og PWC þá væri saman-
burðurinn Deloitte í óhag. Í stórum
dráttum væru niðurstöður endur-
skoðenda PWC allt aðrar en Delo-
itte, sem ákæran byggðist á, og í
nánast öllum tilvikum hefðu þeir
dregið fram atriði sem ættu að leiða
til sýknu. Saksóknarinn, sem væri
bundinn af hlutlægnisreglu, hefði á
hinn bóginn fjallað þannig um
skýrslu PWC að halda mætti að hún
væri eitt af vopnum ákæruvaldsins.
Á sama hátt hefði verið furðulegt
að hlusta á málflutning saksóknar-
ans að þótt ekkert hefði komið fram
sem benti til þess að Jón Ásgeir hefði
komið að meintum bókhaldsbrotum
og að skilyrði fyrir því að hann væri
sakfelldur fyrir ólöglegar lánveiting-
ar væri m.a. að hann hefði til þess
ásetning, hefði saksóknarinn sagt að
Jón Ásgeir bæri engu að síður
ábyrgð og vísað til stöðu hans sem
framkvæmdastjóra og að hann bæri
sem slíkur ábyrgð á bókhaldinu.
Fyrir þessu væri ekki stoð í lögum
eða réttarframkvæmd og sagðist
Gestur gera ráð fyrir að saksóknar-
inn vissi að dómurinn í Hafskipsmál-
inu ætti ekki lengur við en til þess
fræga dóms vísaði Sigurður Tómas í
sinni ræðu í fyrradag.
Gestur bætti við að hann undrað-
ist mjög ummæli saksóknarans um
að starfsfólk Baugs hefði slegið
skjaldborg um forstjórann en þau
væru bæði „smekklaus og tilhæfu-
laus.“
Málflutningi Sigurðar Tómasar
gaf Gestur laka einkunn og sagði að í
ræðu saksóknarans hefði verið farið
grunnt í lögfræðiþáttinn en meira
verið um upphrópanir. Þannig hefðu
ummælin um að lánveitingar væru
spilling á hæsta stigi verið svo
ósmekkleg sem mest mætti vera.
Þau minntu á hinn bóginn á ummæli
Sigurðar Tómasar í Hæstarétti þar
sem hann líkti Jóni Ásgeiri við svik-
ulan fjósamann en þau ummæli
hefðu hlotið mikla athygli í fjölmiðl-
um hér á landi og birst fyrir utan
landsteinana. Það væri vandasamt
að vera saksóknari og því fylgdi
ábyrgð, bætti Gestur við.
Í málinu hefur mikið verið fjallað
um innihald tölvubréfa en af hálfu
verjenda hefur sönnunargildi þeirra
verið dregið mjög í efa.
Í ræðu sinni í gær fjallaði Gestur
ítarlega um áreiðanleika tölvubréfa.
Hann benti m.a. á að lögregla hefði
ekki einu sinni gert tilraun til að af-
rita svonefnda atburðaskrá á póst-
þjónum, sem þó væri nauðsynleg til
að hægt væri að ganga úr skugga um
að bréf væru ófölsuð og hefðu í raun
farið þá leið milli manna sem fram
kæmi í rafrænum gögnum sem með
bréfunum fylgdu.
Þá hefði niðurstaða dómkvaddra
matsmanna um áreiðanleika tölvu-
bréfa verið allt önnur en lögreglunn-
ar en matsmennirnir hefðu komist
að því að í 85% tilvika væri áreið-
anleiki þeirra mjög takmarkaður og
enginn uppfyllti það skilyrði að búa
yfir raunverulegum áreiðanleika. Þá
væri ljóst að tölvubréf sem hefðu
eingöngu fundist hjá Jóni Geraldi
hefðu „akkúrat ekkert gildi“ og
Gestur minnti einnig á að starfs-
menn efnahagsbrotadeildar hefðu á
sínum tíma gert tilraun til að afrita
allt tölvukerfi Jóns Geralds en síðan
hefði þeim ekki tekist að opna það af-
rit. Gestur sagði að það væri hægð-
arleikur að breyta rafrænum gögn-
um og á grundvelli álits
matsmannanna væri óhugsandi að
byggja sakfellingu í málinu á tölvu-
bréfum.
Óskýr lög og engin lögbrot
Eftir þennan inngang hóf Gestur
að fjalla um meintar ólöglegar lán-
veitingar Baugs til Gaums, Fjárfars
og Kristínar Jóhannesdóttur en
ákæruvaldið telur þær ýmist varða
við 1. eða 2. málsgrein 104. greinar
laga um hlutafélög.
Í 153. grein laganna er síðan kveð-
ið á um refsingu fyrir brot á þessum
ákvæðum.
Gestur benti fyrst á að til að hægt
væri að refsa mönnum fyrir brot
gegn lögum yrðu refsiheimildirnar í
lögum að vera skýrar. Á þetta hefðu
fræðimennirnir Jónatan Þórmunds-
son og Róbert Spanó m.a. bent og
sömuleiðis Hæstiréttur með því að
vísa málinu gegn olíuforstjórunum
frá dómi vegna þess að í 10. og 11.
grein samkeppnislaga skorti nægj-
anlega skýrar heimildir til að refsa
einstaklingum. Alþingi hefði einnig
fallist á þessar skýringar með því að
breyta lögunum og setja skýr
ákvæði um að hægt væri að refsa
einstaklingum.
Gestur sagði að þessi atriði skiptu
öll máli því uppbyggingin á 104.
grein væri að stofni til nákvæmlega
eins og fyrrnefnd ákvæði í sam-
keppnislögum og á nákvæmlega
sama hátt skorti í 153. grein hluta-
félagalaga heimild til að refsa ein-
staklingum.
Í 104. grein hlutfélagalaga er
hlutafélagi bannað að veita lán og
fleira. Gestur hélt því fram að ger-
andinn væri með öðrum orðum
hlutafélagið en ákvæðið mælti ekki
fyrir um hvað stjórnendum væri
bannað. Refsiheimildin væri á hinn
bóginn bundin við einstaklings-
ábyrgð enda mælti hún fyrir um
sektir eða fangelsisrefsingu. Refs-
ireglan lyti sem sagt að því að veita
lánið, að þeirri athöfn sem félaginu
væri bannað að framkvæma en refsi-
ábyrgðin væri aftur á móti bundin
við einstaklinga. Það væri aftur á
móti grundvallaratriði að ekki væri
heimilt að dæma einstaklinga til
refsingar nema lög heimiluðu það
sérstaklega og engin slík heimild
væri í lögunum. Gestur benti síðan á
fleiri atriði sem hann sagði að
renndu stoðum undir þennan skiln-
ing á lögunum og sagði að endingu
að þetta gat í refsiheimild hefði þær
afleiðingar að ekki væri hægt að
byggja refsidóm á henni og þegar af
þeirri ástæðu bæri að sýkna Jón Ás-
geir af sakarefnunum í liðum 2–9.
Hann gat þess einnig að öll hin
meintu ólöglegu lán hefðu verið end-
urgreidd þegar rannsókn málsins
hófst.
„Rosaleg yfirlýsing“
Þessi óskýra refsiheimild var þó
alls ekki eina ástæðan sem Gestur
nefndi fyrir því að sýkna bæri í mál-
inu. Annað grundvallaratriði í mál-
flutningi hans var skilgreining á því
hvað teldist vera lán samkvæmt lag-
anna hljóða.
Enn vísaði Gestur til nýlegs dóms
Hæstaréttar, að þessu sinni til
sýknudómsins í fyrra Baugsmálinu.
Hann sagði að í dómnum hefði
Hæstiréttur skilgreint refsiákvæði
Forsendan fyrir ákærunni
„fokin út í veður og vind“
Ekki heimild til að refsa fyrir meint ólögleg lán og auk þess hafi engin slík lán verið veitt
Morgunblaðið/G.Rúnar
Engin skjaldborg Gestur Jónsson sagðist undrast mjög þau ummæli setts ríkissaksóknara að starfsfólk Baugs
hefði slegið skjaldborg um Jón Ásgeir Jóhannesson og hann sagði þessi ummæli bæði „smekklaus og tilhæfulaus“.
Morgunblaðið/G.Rúnar
Krefst sýknu Jakob R. Möller blaðar í málsskjölum en af þeim er af nógu
að taka í þessu máli. Hann krefst þess að Tryggvi Jónsson verði sýknaður.
Í UPPHAFI ræðu sinnar greindi
Gestur Jónsson frá því að daginn
áður, þ.e. á þriðjudag, hefði hann
fengið sent bréf frá ríkislög-
reglustjóra um að Jón Ásgeir Jó-
hannesson hefði verið boðaður í
skýrslutöku vegna skattamáls sem
verið væri að ýta úr vör. Hefði hon-
um verið gefinn kostur á að velja
sér dagsetningu milli 23. og 27. apr-
íl, en fyrr ef Gestur væri þá í fríi er-
lendis.
Gestur minnti á að þegar fyrra
málið hefði verið til meðferðar fyr-
ir dómi hefðu sakborningar einnig
verið boðaðir í sams konar skýrslu-
töku. Framganga ákæruvaldsins í
málinu einkenndist af „hreinu mis-
kunnarleysi“.
Margt hefði breyst í málinu frá
því fyrsta ákæran í því var gefin út
1. júlí 2005 en þá hefði rannsóknin
þegar staðið í þrjú ár. Sakarefn-
unum sem þar hefðu komið fram
hefði ýmist verið vísað frá eða
sýknað vegna þeirra og að þeir sem
upphaflega hefðu borið málið fyrir
dóm hefðu hrakist frá því.
„En þótt sumt hafi breyst, þá er
annað alveg óbreytt,“ sagði hann.
„Annað alveg
óbreytt“