Sjómannablaðið Víkingur - 01.02.2002, Qupperneq 55

Skýrsla dr. Tuma Tómassonar forstöðumanns
Sjávarútvegsskóla Sameinuðu þjóðanna
Fagleg gagnrýni
á stojnmat og veiðiráðgjöf
Hafrannóknastofnimariimar
Árni Mathiesen sjávarútvegs-
ráðherra fól á síðasta ári dr.
Tuma Tómassyni að kanna
hvaða vísindalegur/faglegur
grundvöllur sé fyrir gagnrýni
þeirri sem fram hefur komið á
störf Hafrannsóknastofnunar-
innar. Ráðherra hefur nú gert
skýrsluna opinbera og í heim-
ildaskrá Tuma með skýrslunni
kemur fram að hann hefur haft
samband við marga þá sem sem
hafa verið áberandi í umræð-
unni um Hafrannsóknastofnun-
ina og leitað greina í dagblöð-
úm og tímaritum, þar á meðal
Víkingnum, allt aftur til ársins
1975. Einnig ræddi hann sér-
staklega við nokkra sérfræðinga
innan Hafrannsóknastofnunar-
innar um þessa úttekt. Hér á
eftir fer meginhluti skýrslu
Tuma Tómassonar.
Inngangur
Allt frá þvl íslendingar fengu 200
Wílna landhelgi og þar með möguleika til
að ráða mestu um nýtingu helstu nytja-
stofna umhverfis landið, hefur verið deilt
urn nýtingarstefnu og ráðgjöf Hafrann-
sóknastofnunarinnar. Framan af var oft
yikið frá tillögum um hámarksafla, en á
undanförnum árum eða allt frá 1994,
hefur henni í öllum aðalatriðum verið
fylgt hvað flestar tegundir varðar. Porsk-
Urinn er lang mikilvægasti nytjastofninn
°g þvi var það áfall þegar stofnunin
kynnti ráðgjöf sína fyrir fiskveiðiárið
2000-2001 þar sem þvert á væntingar
'Uanna var lagður til nokkur samdráttur í
veiðunum, en fram að þeim tíma virtist
horfa vel til um uppbyggingu þorsk-
stofnsins. Ekki urðu viðbrögð manna
uunni í byrjun sumars 2001 þegar stofn-
unin kynnti tillögur sínar fyrir yfirstand-
andi fiskveiðiár. Komst hún þar að þeirri
niðurstöðu að samkvæmt þeirri aflareglu
sem gilt hafði frá 1994-99 væri ekki ráð-
legt að veiða meira en 150-160 þús. tonn
af þorski. Viðbrögð í samfélaginu urðu
bæði fyrirsjáanleg og harkaleg. Fram
kom óvægin gagnrýni á störf Hafrann-
sókna-stofnunarinnar og uppi voru full-
yrðingar um að eitthvað væri bogið við
starfsemi hennar og full þörf væri á að
skoða hana nánar.
Til að mæta þessari gagnrýni ákvað
sjávarútvegsráðherra að efna til opinnar
urnræðu uin starfsemi stofnunarinnar,
m.a. með því að fara fram á nánari skýr-
ingar á ráðgjöf stofnunarinnar, láta fara
fram óháða úttekt á starfsaðferðum
stofnunarinnar og láta gera samantekt á
framkominni gagnrýni og meta faglegan
grundvöll hennar. Þá var heitið þvi að
efnt yrði til fyrirspurnarþings eða „public
hearing” með haustinu. Sú samantekt og
greining sem hér er sett fram var kynnt á
þinginu sem haldið var dagana 16.-17.
nóvember 2001.
Gagnrýnin umfjöllun er mikilvægur
þáttur í allri vísindalegri starfsemi. í vís-
indum er stuðst við gögn, en eftir því
sem þekkingin eykst er hún sett í kerfi
sem gerir kleift, með flokkun, greiningu
og samanburði, að leggja mat á hvernig
skuli staðið að rannsóknum og meta nið-
urstöður þeirra. Oftar en ekki er þá um
fleiri en eina leið að velja og túlkun á
niðurstöðum getur því verið mjög mis-
munandi. Stundum eru tvær eða fleiri
megináherslur í túlkun og er þá stundum
talað um mismunandi „skóla”. Vísinda-
leg gagnrýni á sér þvi ekki síður stoð í
gögnum, greiningu þeirra og túlkun á
niðurstöðum heldur en þær rannsóknir
sem gagnrýnin beinist að. Eðli málsins
samkvæmt er það því þannig með gagn-
rýnina, rétt eins og þá rannsókn sem
gagnrýnin beinist að, að hún verður að
byggjast á þekkingarkerfi og gögnum,
greiningu og túlkun, og óvissan eykst
eftir því sem við fikrum okkur eftir ferl-
inum frá gögnum til túlkunar og álykt-
ana.
Tafla 1. Flokkun umfjöllunar um stofnamat og veiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnun-
arinnar. Flokkunin er byggð á því hvort umfjöllunin eigi sér rætur innan stofnunar-
innar (innri) eða utan hennar (ytri) og hverjum hún er ætluð - sérfræðingum stofnun-
arinnar (innri) eða aðilum utan hennar (ytri).
Framsett af innri aðilum Framsetl af ytri aðilum
Ætluð Innri-innri: Ytri-innri:
innri Umræða innan Fagleg gagnrýni ýmissa aðila utan
aðilum Hafrannsóknastofnunarinnar. Stuðst við hana í þessari úttekt. Hafrannsóknastofnunarinnar, sem einkum er beint til sérfræðinga Hafrannsóknastofnunarinnar. Umbeðin eða óumbeðin.
Ætluð Innri-ytri: Ytri-ytri:
ytri Sérfræðingar Hafrannsókna- Oft ýmsir hagsmunaðilar sem reyna
aðilunt stofnunarinnar sem t.d. eru að kynna óvissu stofnmats og ýmis álitaefni sem þarf að rannsaka frekar, sbr. þá kynningarfundi sem Hafrannsóknastofnunin stóð fyrir haustið 2001. t.d. að hafa áhrif á löggjafann eða stjórnsýsluna. Pólitísk umræða, vitnar oft til framkominnar vísindalegrar gagnrýni en leggur ekkert til hennar.
Sjómannablaðið Víkingur - 55